آمادگی جسمی و روحی برای ورود به بهترین ماه خدا

بالاترین بهره‌وری از روزه‌داری با رعایت تغذیه سالم

کد خبر: ۳۲۸۲۸۴

تاریخ: ۰۲ اسفند ۱۴۰۴ - ۲۱:۳۱

بخش دوم

ماه رمضان نهمین ماه از ماه‌های قمری و بهترین ماه سال است. واژه رمضان از ریشه «رمض» و به معنای شدت تابش خورشید بر سنگ‌ریزه است، می‌گویند؛ چون به هنگام نام‌گذاری ماه‌های عربی، این ماه در فصل گرمای تابستان قرار داشت، ماه «رمضان» نامیده شد، ولی از سوی‌ دیگر، «رمضان» از اسماء الهی است.
این ماه قرآن و ماه خداوند است و شب‌های قدر در آن قرار دارد. فضیلت ماه رمضان بسیار زیاد و نامحدود است. ماهه رمضان ماه خداوند، ماه نزول قرآن و از شریف‌ترین ماه‌های سال است. در این ماه درهای آسمان و بهشت گشوده و درهای جهنم بسته می‌شود، و‌ پرستش در یکی از شب‌های آن «شب قدر» بهتر از ‌پرستش هزار ماه است.  رسول خدا (ص) در خطبه شعبانیه خود درباره فضیلت و عظمت ماه رمضان فرموده است: «ای بندگان خدا! ماه خدا بابرکت و رحمت و آمرزش به‌سوی شما روی آورده است؛ ماهی که نزد خداوند بهترین ماه‌ها است؛ روزهایش بهترین روزها، شب‌هایش بهترین شب‌ها و ساعاتش بهترین ساعات است.
ماه رمضان بر مهمانی خداوند فراخوانده شدید و از جمله اهل کرامت قرار گرفتید. در این ماه، نفس‌های شما تسبیح، خواب شما ‌پرستش، عمل‌هایتان مقبول و دعاهایتان مستجاب است. پس با نیتی درست و دلی پاکیزه، ‌پروردگارتان را بخوانید تا شما را برای روزه داشتن و تلاوت قرآن توفیق دهد. بدبخت کسی است که از آمرزش خدا در این ماه عظیم محروم گردد.
با گرسنگی و تشنگی در این ماه، به یاد گرسنگی و تشنگی قیامت باشید. آنگاه پیامبر اکرم (ص) وظیفه روزه‌داران را برشمرد و از صدقه بر فقیران، احترام به سالخوردگان، ترحم به کودکان، صله ارحام، حفظ زبان و چشم و گوش از حرام، مهربانی به یتیمان و نیز ‌پرستش و سجده‌های طولانی، نماز، توبه، صلوات، تلاوت قرآن و فضیلت اطعام در این ماه سخن گفت.
روزه کله‌گنجشکی
بچه که بودم همه ذوق و شوقم این بود که سحرها با پدر و مادرم بیدار شوم و سحری بخورم، اما مادرم همیشه ضعیف و نحیف بودن مرا بهانه می‌کرد و مرا برای سحری خوردن بیدار نمی‌کرد تا اینکه هفت‌ساله شدم و به مدرسه رفتم و از هم‌کلاسی‌هایم شنیدم که روزه می‌گیرند، به همین خاطر از مادرم با اصرار خواستم که مرا برای سحری بیدار کند. چقدر آن سفره سحری را دوست داشتم.
برای اولین‌بار در کنار خانواده‌ام نشستم و صدای روحبخش دعای سحر را شنیدم. احساس می‌کردم بزرگ شده‌ام. البته مادرم گفت: چون از بقیه کوچک‌تر هستم، نمی‌توانم روزه کامل بگیرم و روزه‌ام کله‌گنجشکی خواهد بود، ولی خواهر و برادرم روزه کامل می‌گرفتند. چند روز روزه کله‌گنجشکی گرفتم تا اینکه یک روز بالاخره قصد کردم که روزه کامل بگیرم. ظهر ناهار نخوردم و تشنگی و گرسنگی را تا عصر تحمل کردم.
فقط چند ساعت به افطار مانده بود که تشنگی آن‌قدر به من فشار آورد که رفتم یک لیوان پر از آب خوردم. بعد از اینکه تشنگی‌ام رفع شد، عذاب وجدان گرفتم و شروع کردم به‌ گریه‌ کردن! مادرم پیش من آمد و با مهربانی پرسید: «چرا‌ گریه می‌کنی؟ امروز خدا از تو خیلی راضی است، چون اولین روزه کامل را گرفتی.» من که با این حرف داغ دلم تازه‌تر شده بود،‌گریه‌ام شدیدتر شد و با صدای بلند ‌گریه کردم و گفتم: «مامان من روزه‌ام باطل شد، چون آب خوردم!»
مادرم با مهربانی دستی به سرم کشید و گفت: «عزیزم روزت باطل نشده و تو هنوز روزه‌ای چون هنوز به سن تکلیف نرسیدی، روزه‌ات قبول است. تازه اگر حواست نباشد و چیزی بخوری، باز هم روزه‌ات باطل نمی‌شود.» از این حرف مادرم آن‌قدر خوشحال شدم که حد نداشت. آنچه در بالا خواندید از میان خاطرات یک دانش‌آموز بیان شد.
هادی رسولی، دانش‌آموز متوسطه به گزارشگر کیهان می‌گوید: «بعضی از دانش‌آموزان می‌گویند: من در ماه رمضان قدرت درس‌خواندنم کم می‌شود؛ درصورتی‌که اگر انسان در ماه رمضان روزه‌گیر واقعی باشد، اگر واقعاً به خودش گرسنگی بدهد و همین‏طور که گفته شده است، سه وعده ‌غذا را تبدیل به دو وعده کند، یعنی قبلاً یک صبحانه و یک ناهار و یک شام می‏خورد، حالا دیگر ناهار نداشته باشد، افطارش فقط به‌اندازه یک صبحانه مختصر باشد، بعد هم سحر نه خیلی زیاد بر معده تحمیل کند، بلکه یک غذای متعارف بخورد، بعد احساس می‏کند که هم نیروی بدنی‏اش برای کار افزایش پیدا کرده است و هم نیروی روحی‏اش برای کار خیر و برای تسلط بر نفس. این حداقل عبادت است.»
مدارس بستر ترویج فرهنگ دینی
مدارس بستری مهم برای ترویج فرهنگ دینی در ماه مبارک رمضان است.
حجت‌الاسلام علیدادی سلیمانی، کارشناس فرهنگی می‌گوید: «مدارس به‌ عنوان یکی از اثرگذارترین بسترهای تربیتی جامعه، در ماه مبارک رمضان ظرفیت مهمی برای ترویج فرهنگ دینی، خودسازی و روشنگری نسل نوجوان دارند.» وی در ادامه این ماه را فرصتی برای خودسازی و تهذیب نفس می‌داند.
این کارشناس فرهنگی اظهار می‌دارد: «حضور روحانیت و مبلغان در مدارس برای ترویج فرهنگ دینی و پاسخگویی به نیازهای معنوی دانش‌آموزان ضروری است و می‌تواند نقش مهمی در تقویت باورهای دینی آنان داشته باشد.»
وی بر ضرورت هماهنگی بیشتر میان نهادهای فرهنگی و آموزشی برای اجرای برنامه‌های تبلیغی در مدارس تأکید دارد.
روزه‌داری دیابتی‌ها
در ایام روزه‌داری دیابتی‌ها چگونه قند خون را ایمن کنترل کنند؟
علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت توصیه دارد: «دیابتی‌ها در افطار از شیرینی‌های پرقند پرهیز کرده و وعده‌های کم قند و متعادل مصرف کنند تا قند خون پایدار بماند. چاقی یک معضل جهانی است و چاقی مرضی نشانه‌ای از یک‌سری تغییرات در درون بدن است که در نهایت منجر به بروز این مشکل می‌شود.»
وی می‌افزاید: «بحث چاقی و تغییر وزن فقط مربوط به کاهش وزن نیست و یکی از نشانه‌های دیابت کنترل‌نشده، کاهش وزن است؛ بنابراین صرف عدد کاهش وزن، مهم نیست. اگر تغییر وزن در مدتی کوتاه رخ دهد خوب نیست.»
رئیسی اهمیت کنترل انسولین خون در طول روزه‌داری اشاره کرده و می‌گوید: «در طول خواب و ساعات روزه‌داری، سطح انسولین در پایین‌ترین حد خود قرار دارد و سلول‌های بدن در آرامش و بازسازی فعال هستند. مصرف ناگهانی غذاهای بسیار شیرین و با شاخص گلایسمیک بالا مانند زولبیا و بامیه بلافاصله پس از افطار، باعث افزایش شدید انسولین می‌شود که می‌تواند مقاومت به انسولین، افزایش چربی و بروز چاقی و بیماری‌های متابولیک را تشدید کند.»
وی تصریح می‌کند: «افزایش انسولین بعد از مصرف این نوع غذاها نه‌تنها اثر مثبت روزه‌داری و آرامش سلولی را خنثی می‌کند، بلکه می‌تواند باعث افت قند خون بعدی و ایجاد احساس خواب‌آلودگی و خستگی شود.»
معاون بهداشت با توصیه به انتخاب غذاهای سالم و با شاخص گلایسمیک پایین در وعده افطار می‌گوید: «توجه به کیفیت غذایی و پرهیز از مصرف زیاد قند و شکر، همراه با تغذیه متعادل و فعالیت بدنی، می‌تواند اثرات مثبت روزه‌داری بر سلامت متابولیک را تقویت کند و به کنترل چاقی و بیماری‌های غیرواگیر کمک کند.»
وی تأکید دارد: «آگاهی‌بخشی به مردم درباره نحوه صحیح افطار و سحر، آموزش سبک زندگی سالم و رعایت الگوی غذایی مناسب، از مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه وزارت بهداشت در ماه رمضان و به‌طور کلی در کنترل بیماری‌های غیرواگیر است.»
توصیه‌هایی برای افطار سالم
علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت تأکید دارد: «برای بهره‌مندی کامل از فواید روزه‌داری، بهتر است وعده افطار با نوشیدن آب و مصرف مواد غذایی با شاخص گلایسمیک پایین آغاز شود و از خوردن شیرینی‌ها و غذاهای بسیار شیرین پرهیز شود.»
وی توضیح می‌دهد: «مصرف زیاد شیرینی و مواد قندی ساده باعث افزایش ناگهانی انسولین می‌شود و در طول روز احساس گرسنگی بیشتری ایجاد می‌کند. در مقابل، غذاهای حاوی پروتئین کافی و فیبر بالا، پاسخ انسولینی معتدل‌تری ایجاد کرده و احساس سیری طولانی‌تری فراهم می‌کنند که به کنترل وزن و سلامت متابولیک کمک می‌کند.»
رئیسی می‌افزاید: «این نکات به‌ویژه در جامعه‌ای مانند ایران که شیوع چاقی و اضافه‌وزن بسیار بالاست، اهمیت ویژه‌ای دارد. به‌طور کلی در دنیا حدود دو میلیارد نفر اضافه‌وزن هستند.»
وی به وضعیت کودکان و نوجوانان اشاره کرده و می‌گوید: «کاهش بازی‌های حرکتی و جایگزینی آن با استفاده بیش از حد از موبایل و فضای مجازی باعث شده که سطح فعالیت بدنی کودکان به‌شدت کاهش یابد. این روند، به‌ویژه در سنین مدرسه، می‌تواند خطر ابتلا به چاقی و بیماری‌های متابولیک را افزایش دهد.» معاون بهداشت وزارت بهداشت تأکید دارد: «تقویت فرهنگ فعالیت بدنی، فراهم ‌کردن محیط‌های امن برای بازی و ورزش کودکان و آموزش سبک زندگی سالم در مدارس، از جمله اقدامات ضروری برای پیشگیری از چاقی و ارتقای سلامت نسل آینده کشور است.»
وی خاطرنشان می‌کند: «رعایت نکات تغذیه‌ای در ماه رمضان همراه با افزایش فعالیت بدنی می‌تواند اثرات مثبت متابولیک و پیشگیری از چاقی را تقویت کند و نقش مهمی در کاهش بیماری‌های غیرواگیر در جامعه داشته باشد.»
ضرورت مصرف زیاد آب بین افطار تا سحر
امیرمحسن ضیایی، رئیس انجمن اورولوژی رئیس انجمن اورولوژی ایران می‌گوید: «افراد در ایام ماه مبارک رمضان از مصرف غذاهای پرچرب و پرپروتئین خودداری کنند. افراد سالم و افرادی که هیچ سابقه‌ای در زمینه بیماری‌های دستگاه مجاری ادراری ندارند، هیچ مشکلی برای روزه‌داری نخواهند داشت.»
وی تصریح می‌کند: «به افراد توصیه می‌شود که در فاصله بین افطار تا سحر آب به مقدار کافی بنوشند تا رنگ ادرارشان روشن بماند.»
امیرمحسن ضیایی تأکید دارد: «افرادی که مبتلا به سنگ کلیه هستند، باید به‌طور مرتب آب بنوشند و با تجویز و مشورت پزشک معالج اقدامات لازم را انجام دهند.»