عراقچی:

تسلیم در برابر تهدید هرگز در دستور کار مذاکره نیست

کد خبر: ۳۲۸۰۱۰

تاریخ: ۲۷ بهمن ۱۴۰۴ - ۲۱:۳۳

وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، پیش از آغاز دور دوم مذاکرات هسته‌ای با آمریکا در ژنو طی پیامی در شبکه اجتماعی ایکس تأکید کرد: آنچه مطلقا در دستور کار نیست تسلیم در برابر تهدید است.
شهر ژنو، مقر اروپایی سازمان ملل متحد و یکی از کانون‌های اصلی دیپلماسی چندجانبه، سه‌شنبه ۲۸ بهمن‌ماه ۱۴۰۴ میزبان دور دوم مذاکرات هسته‌ای غیرمستقیم ایران و ایالات متحده آمریکا خواهد بود؛ مذاکراتی که همچون دور نخست با میانجی‌گری عمان برگزار می‌شود و سفارت این کشور در ژنو محل انجام گفت‌وگوها اعلام شده است.
ریاست هیئت مذاکره‌کننده جمهوری اسلامی ایران را سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، بر عهده ‌دارد و در سوی دیگر، استیو ویتکاف، نماینده ویژه دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا، هدایت تیم آمریکایی را عهده‌دار است. این دور از مذاکرات در حالی برگزار می‌شود که نخستین دور آن روز ۱۷ بهمن‌ماه ۱۴۰۴ در مسقط، پایتخت عمان، انجام شد و طرفین از آن به عنوان گفت‌وگوهایی «خوب» یاد کردند و برای تداوم آن اعلام آمادگی کردند.
عزیمت هیئت ایرانی به ژنو
عراقچی روز یک‌شنبه ۲۶ بهمن‌ماه در رأس هیئتی سیاسی و فنی تهران را به مقصد ژنو ترک کرد. بر اساس اعلام رسمی، در ترکیب هیئت ایرانی علاوه‌بر دیپلمات‌ها، متخصصان هسته‌ای کشور نیز حضور دارند تا در صورت ورود مذاکرات به مباحث فنی، امکان بررسی دقیق و کارشناسی موضوعات فراهم باشد.
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران ساعاتی پس از ورود به ژنو، در پیامی در صفحه شخصی خود در شبکه اجتماعی ایکس، اهداف و برنامه‌های این سفر را تشریح کرد.
وی نوشت: «همراه با متخصصین هسته‌ای کشورمان با رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای مباحث دقیق فنی دیدار خواهم کرد. همچنین پیش از آغاز رایزنی‌های دیپلماتیک با ایالات متحده در روز سه‌شنبه، با بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان ملاقات می‌کنم.»
عراقچی در پیام دیگری نیز بر رویکرد هیئت ایرانی در این مذاکرات تأکید کرد و نوشت:
«با ابتکارات واقعی برای دستیابی به توافقی عادلانه و متوازن به ژنو آمده‌ام. آنچه مطلقا در دستور کار نیست تسلیم در برابر تهدید است.»
این موضع‌گیری در شرایطی مطرح شده که فضای مذاکرات تحت تأثیر تحولات ماه‌های گذشته و نیز مواضع گاه متناقض مقام‌های آمریکایی قرار دارد. تهران بارها تأکید کرده است که تنها در چارچوب احترام متقابل و بر اساس حقوق مصرح خود در معاهده منع اشاعه (NPT) حاضر به گفت‌وگوست.
دیدار فنی با مدیرکل آژانس
در آستانه برگزاری دور دوم مذاکرات، وزیر امور خارجه ایران با رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، دیدار و گفت‌وگو کرد. این دیدار با حضور تیمی از متخصصان هسته‌ای ایران برگزار شد و محور آن مباحث فنی مرتبط با برنامه هسته‌ای کشور اعلام شده است. گروسی نیز پس از این دیدار در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد: «هم‌اینک مذاکرات فنی عمیقی را با وزیر امور خارجه ایران در راستای آماده‌سازی برای مذاکرات مهمی که قرار است فردا در ژنو برگزار شود، به پایان رساندم.»
این دیدار در حالی انجام شد که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به‌عنوان نهاد ناظر بر اجرای تعهدات پادمانی ایران، نقشی مهم در هرگونه تفاهم احتمالی میان تهران و واشنگتن خواهد داشت. مقامات ایرانی ضمن انتقاد از برخی مواضع و گزارش‌های پیشین آژانس، بر ادامه همکاری در چارچوب تعهدات پادمانی تأکید کرده‌اند.
چارچوب مذاکرات و مواضع تهران
دور جدید مذاکرات در ادامه رایزنی‌های مسقط برگزار می‌شود؛ گفت‌وگوهایی که در آن هیئت‌های ایران و آمریکا از طریق وزیر امور خارجه عمان، دیدگاه‌ها و ملاحظات خود را به یکدیگر منتقل کردند. هر دو طرف پس از پایان آن دور، ارزیابی مثبتی از فضای گفت‌وگو ارائه دادند.
با این حال، اختلافات همچنان پابرجاست. واشنگتن اعلام کرده است که در هرگونه توافق احتمالی، موضوعاتی همچون برنامه موشکی ایران و نقش منطقه‌ای تهران نیز باید مورد توجه قرار گیرد. جمهوری اسلامی ایران اما تصریح کرده است که توان دفاعی و مسائل داخلی کشور قابل مذاکره نیست و گفت‌وگوها صرفاً بر موضوع هسته‌ای و رفع تحریم‌ها متمرکز خواهد بود.
در همین چارچوب، اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه، پیش از عزیمت هیئت ایرانی به سوئیس تأکید کرد مذاکرات در چارچوبی واحد و با در نظر گرفتن مصوبات نهادهای بالادستی دنبال می‌شود. وی با اشاره به تجربه‌های پیشین از جمله خروج آمریکا از برجام، گفت ایران در شرایط «بی‌اعتمادی کامل» وارد گفت‌وگوها شده است.
بقائی همچنین گمانه‌زنی‌های رسانه‌ای درباره طرح توقف یا محدودسازی غنی‌سازی را «بی‌پایه» خواند و تصریح کرد جزئیات صرفاً در اتاق مذاکره بررسی می‌شود. به گفته وی، جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان عضو معاهده منع اشاعه از حق استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای، از جمله غنی‌سازی، برخوردار است و این حق قابل مذاکره نیست.
سخنگوی دستگاه دیپلماسی با اشاره به ارزیابی دور نخست مذاکرات در مسقط اظهار داشت موضع آمریکا، دست‌کم در بیان، به سمت «واقع‌گرایانه‌تر شدن» حرکت کرده است، هرچند ارسال پیام‌های متناقض از سوی برخی مقام‌های آمریکایی تردیدهایی درباره میزان جدیت واشنگتن ایجاد می‌کند. وی افزود اگر مذاکرات به «دیپلماسی نمایشی» تبدیل شود، دستیابی به نتیجه ممکن نخواهد بود.
بقائی همچنین بر ضرورت نتیجه‌محور بودن مذاکرات تأکید کرد و گفت ایران با توجه به فشار تحریم‌ها بر مردم، هیچ سودی در طولانی‌شدن روند گفت‌وگوها نمی‌بیند و با تیمی کامل شامل کارشناسان سیاسی، حقوقی، اقتصادی و فنی در ژنو حضور یافته است.
فضای بین‌المللی و تفکیک مسیرهای مذاکراتی
همزمان با برگزاری این گفت‌وگوها، برخی رسانه‌های خارجی به همزمانی مذاکرات ایران و آمریکا با دیگر تحرکات دیپلماتیک در ژنو از جمله رایزنی‌های مرتبط با بحران اوکراین اشاره کرده‌اند. در این خصوص، یک منبع آگاه ایرانی در گفت‌وگو با تسنیم تأکید کرده است که «مسیر مذاکرات روسیه و اوکراین و ایران و آمریکا در ژنو کاملاً جدا از یکدیگر است و هیچ ارتباطی میان این دو روند وجود ندارد.»
این تأکید در راستای جلوگیری از هرگونه برداشت نادرست درباره پیوند احتمالی میان پرونده‌های مختلف دیپلماتیک در ژنو صورت گرفته است.
چشم‌انداز دور دوم
دور دوم مذاکرات در شرایطی برگزار می‌شود که هر دو طرف از «خوب» بودن فضای دور نخست سخن گفته‌اند، اما اختلافات ساختاری همچنان پابرجاست. تهران تأکید دارد که تنها در صورت احترام به حقوق هسته‌ای ایران و تمرکز بر رفع تحریم‌ها، امکان دستیابی به تفاهم وجود دارد. در مقابل، واشنگتن علاوه‌بر موضوع هسته‌ای، خواستار طرح مباحث دیگر نیز شده است.