با افراد بی‌حیا و بی‌پروا چگونه رفتار کنیم؟

کد خبر: ۳۲۷۴۴۴

تاریخ: ۱۸ بهمن ۱۴۰۴ - ۲۱:۲۳

حیا، به عنوان یک ارزش اخلاقی والا، نقش مهمی در حفظ سلامت فردی و اجتماعی ایفا می‌کند. فقدان حیا و بروز رفتارهای بی‌پروا می‌تواند زمینه‌ساز آسیب‌های گوناگون شود. از این رو، نحوه مواجهه با افرادی که فاقد این ویژگی هستند، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. در آموزه‌های اسلامی، ضمن تأکید بر اهمیت حیا، راهکارهایی برای مواجهه با افراد بی‌حیا ارائه شده است که در ادامه به آنها می‌پردازیم
راه‌های مواجهه با افراد بی‌حیا
1.تذکر و نصیحت مشفقانه
اولین گام در مواجهه با افراد بی‌حیا، تذکر و نصیحت دلسوزانه است. این تذکر باید با لحنی ملایم و به دور از تحقیر و سرزنش باشد. هدف از این تذکر، آگاه‌سازی فرد از پیامدهای رفتارش و دعوت او به بازگشت به مسیر درست است. قرآن کریم در این باره می‌فرماید: «‌با حکمت و اندرز نیکو به راه پروردگارت دعوت کن و با آنان به [شیوه‌ای] که نیکوتر است، مجادله نما. در حقیقت، پروردگارت خود داناتر است به کسی که از راه او منحرف شده و او به راه‌یافتگان [نیز] داناتر است.»(1)
البته در این تذکر دادن حتما بهتر است که مردان خانواده‌ها خطاب قرار گیرند. امیرالمؤمنین‌(ع) در این باره مردان را خطاب قرار داده است: «یَا أَهْلَ الْعِرَاقِ نُبِّئْتُ أَنَّ نِسَاءَکُمْ یُدَافِعْنَ الرِّجَالَ فِی الطَّرِیقِ أَمَا تَسْتَحْیُونَ.... أَمَا تَسْتَحْیُونَ وَ لَا تَغَارُونَ نِسَاءَکُمْ یَخْرُجْنَ إِلَى الْأَسْوَاقِ وَ یُزَاحِمْنَ الْعُلُوجَ؛ ‌ای مردم عراق؛ خبر یافتم که زنان شما در راه‌ها پهلو به پهلوی مردان می‌زنند، آیا شرم نمی‌کنید؟ و آیا شما (مردان) حیا نمى‌کنید و غیرت نمى‌‏ورزید، زنانتان به بازارها رفته و مزاحم بیماردلان می‌شوند.»(2) این بیان نشان می‌دهد در تذکر، لازم نیست مستقیم به خود فرد تذکر دهید گاهی به مسئول خانواده که مردان هستند بگویید اثر بیشتری دارد.
2. اعراض و دوری‌گزینی
در صورتی که تذکر و نصیحت مؤثر واقع نشود، می‌توان از روش اعراض و دوری‌گزینی استفاده کرد. این روش به معنای قطع کامل رابطه نیست، بلکه به معنای کاهش ارتباط و عدم حضور در موقعیت‌هایی است که فرد بی‌حیا در آن حضور دارد و احتمال بروز رفتارهای ناپسند وجود دارد. قرآن کریم در این باره می‌فرماید: «و هنگامی که کسانی را دیدی که در [معنای] آیات ما به [انحراف و] یاوه‏سرایی می‌پردازند، از آنان روی بگردان تا به سخنی غیر از آن درآیند و اگر شیطان تو را به فراموشی انداخت، پس از توجه [به این موضوع] با قوم ستمکار منشین.‌»(3)
این روش برای وقتی است که نصیحت‌ها بی‌فائده است و طرف اصرار بر بی‌حیایی دارد.
3. حفظ حریم و مرزهای شخصی
در مواجهه با افراد بی‌حیا، حفظ حریم و مرزهای شخصی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. باید به طور قاطع و محکم، از ورود این افراد به حریم شخصی خود جلوگیری کرد و اجازه نداد که رفتارهای آنها باعث آزار و اذیت شود. این شامل محدود کردن اطلاعاتی است که با آنها به اشتراک می‌گذارید و تعیین حد و مرز برای تعاملاتتان. اگر کسی مواظب حریم‌های شخصی‌اش باشد این افراد بی‌حیا کمتر می‌توانند به انسان صدمه بزنند.
4. برخورد قانونی و گزارش به نهاد‌های مسئول
گاهی دیده می‌شود که فرد یا افرادی عامدانه و بدون توجه به تذکرات، به ترویج بی‌حیایی در جامعه مشغول هستند و اثرات منفی‌شان روی جامعه ملموس است. در این‌جا تذکر به خودشان یا دوری از آنها یا حفظ حریم کافی نیست. باید با گزارش به نهادهای مسئول مطالبه برخورد قانونی با این افراد بشود. مخصوصا در کشور اسلامی ایران که قانون در این زمینه وجود دارد. مثلا اگر کسی در مغازه یا شرکت یا محل کسب و کارش ترویج بی‌حیایی می‌کند به اداره اصناف و تعزیرات می‌توان شکایت کرد. در فضای مجازی هم همین‌طور است. گاهی کسی در حال ترویج بی‌حیایی در صفحه شخصی یا گروه یا کانال خویش است. در این موارد هم باید با گزارش دادن این صفحه یا گروه یا کانال به مسئولان آن نرم‌افزار، تلاش برای جلوگیری از رواج بی‌بندوباری را انجام داد.
نتیجه‌گیری
مواجهه با افراد بی‌حیا و بی‌پروا، نیازمند صبر، حکمت و درایت است. با به کارگیری راهکارهای ارائه شده در آموزه‌های اسلامی، می‌توان ضمن حفظ ارزش‌های اخلاقی، از آسیب‌های احتمالی ناشی از رفتارهای ناپسند این افراد جلوگیری کرد. تذکر مشفقانه به این صورت که تمرکز در تذکر، روی تذکر به مسئول خانواده باشد، اعراض و دوری‌گزینی از افراد بی‌حیا، حفظ حریم شخصی و شکایت به نهاد‌های مسئول ابزارهایی هستند که می‌توانند در این مسیر یاریگر ما باشند.
محمد‌هادی خالصی
پی‌نوشت‌ها:
1. نحل، آیه ۱۲۵.
2.کلینی، محمد بن یعقوب. الکافی. تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق. ج 5، ص 537
3. انعام، آیه ۶۸