کیهان بررسی می کند

«تعطیلی مدارس»؛ خبری پرتکرار با آسیب‌‌هایی جدی برای نسل آینده کشور

کد خبر: ۳۲۷۳۰۲

تاریخ: ۱۳ بهمن ۱۴۰۴ - ۲۱:۳۸

سرویس اجتماعی -
تبدیل آموزش‌های حضوری به آموزش مجازی اگرچه در کوتاه‌مدت می‌تواند از بروز برخی آسیب‌های فوری جلوگیری کند، اما نشان‌دهنده نبود برنامه‌ریزی بلندمدت و راهکارهای ریشه‌ای برای مدیریت بحران‌هاست.
به گزارش کیهان، «مدارس فردا غیرحضوری شد»؛ این جمله شاید یکی از پرتکرارترین جمله‌‌هایی باشد که در چند مدت گذشته با آن مواجه شده‌ایم. آلودگی هوا یا سرمای مدارس چندان تفاوتی با یکدیگر ندارند، اولین ایده‌ای که برای مدیریت شرایط در نظر گرفته و اجرائی می‌شود، غیرحضوری شدن مدارس است. در کنار این موضوع که باید برای مشکلات این‌چنینی در کشور تدبیری عمیق‌تر اندیشید، نیاز است که چاره‌ای جدی برای مشکلاتی که دانش‌آموزان کشور با مجازی شدن کلاس‌هایشان با آن مواجه می‌شوند، در نظر گرفت. مشکلاتی که دانش‌آموزان، خانواده‌هایشان و در نهایت کشور در آینده‌ای نه چندان دور با آن مواجه خواهند شد.
تبدیل آموزش‌های حضوری به آموزش مجازی اگرچه در کوتاه‌مدت می‌تواند از بروز برخی آسیب‌های فوری جلوگیری کند، اما نشان‌دهنده نبود برنامه‌ریزی بلندمدت و راهکارهای ریشه‌ای برای مدیریت بحران‌هاست. در کنار این موضوع که لازم است برای حل مشکلات ساختاری کشور، از جمله آلودگی هوا و ضعف زیرساخت‌ها، تدابیری عمیق‌تر و پایدارتر اندیشیده شود، نمی‌توان از پیامدهای جدی آموزش مجازی بر روند یادگیری دانش‌آموزان چشم‌پوشی کرد. بسیاری از دانش‌آموزان با کاهش کیفیت آموزش، نبود تمرکز، ضعف تعامل با معلمان و هم‌کلاسی‌هایشان و دشواری در درک مفاهیم درسی مواجه هستند؛ مسائلی که به‌مرور زمان می‌تواند منجر به افت تحصیلی و کاهش انگیزه یادگیری شود.
این چالش‌ها تنها به دانش‌آموزان محدود نمی‌شود و خانواده‌ها نیز با مشکلات متعددی روبه‌رو هستند؛ از تأمین ابزارهای لازم برای آموزش مجازی گرفته تا فشارهای اقتصادی و ناتوانی در همراهی مؤثر فرزندان در فرآیند یادگیری. مجموعه این عوامل، در نهایت آثار خود را در آینده‌ای نه‌چندان دور بر جامعه و کشور نشان خواهد داد؛ آینده‌ای که کیفیت نیروی انسانی آن، به‌شدت وابسته به تصمیم‌های امروز در حوزه آموزش است.
از این‌رو، ضروری است که در کنار تصمیم‌های کوتاه‌مدت و اضطراری، نگاه جدی‌تری به پیامدهای بلندمدت آموزش مجازی و ارائه راهکارهای پایدار برای حفظ کیفیت آموزش در شرایط بحرانی وجود داشته باشد.
ضعف درسی دانش‌آموزان،  اولین لطمۀ تعطیلی آموزش‌های حضوری
در اواخر دی‌ماه امسال بود که سخنگوی آموزش و پرورش تعطیلی‌ها را موجب لطمه به کیفیت یادگیری دانست و آموزش حضوری را غیرقابل جایگزین عنوان کرد.
بر همگان مشهود است که توان و ظرفیت «شاد» به اندازۀ استفاده همزمان تمامی دانش‌آموزان سراسر کشور نیست و به همین دلیل است که این نرم‌افزار گاه در ساعت‌های اولیه برخی روزها با مشکل جدی مواجه می‌شود. برخی روزها نه معلمان می‌توانند به راحتی تدریسشان را بارگذاری کنند و نه دانش‌آموزان موفق به بارگیری مطالب گروه‌های درسی‌شان می‌شوند. با اینکه برای جلوگیری از وقوع این مشکل تقسیم‌بندی ساعتی برای مقاطع تحصیلی مختلف در نظر گرفته شده اما مشکل همچنان پابرجاست و میزان ساعت در نظر گرفته شده (سه ساعت) پاسخگوی حجم مطالب درسی و تعداد معلمان (در مقاطع متوسطه اول و دوم) در درس‌های مختلف نیست. این موضوع رفته‌رفته به کاهش اهمیت کلاس‌های درسی حضوری در ذهن دانش‌آموزان نیز منجر خواهد شد. دانش‌آموزی که هر لحظه امکان تعطیلی مدرسه را پیش روی خود می‌بیند اهمیت چندانی به مدرسه، معلم و یا مطالب درسی نمی‌دهد.
عدم امکان احراز هویت دانش‌آموز  برای حضور در کلاس
یکی دیگر از مشکلات آموزش مجازی این است که در موارد زیادی گزارش شده است که دانش‌آموز در ابتدای کلاس حضور خود را به شکل صوتی یا پیامی اظهار می‌دارد و بعد از فضای کلاس خارج شده و به کارهای دیگر خود می‌پردازد. یا اینکه معلم در لحظاتی دچار تردید می‌شود که شخصی که خود را به عنوان دانش‌آموز در گروه مطرح می‌کند آیا خود اوست و یا اینکه اعضای خانواده‌اش به جای او در کلاس شرکت می‌کنند.
نبود نظارت مؤثر و محدودیت‌های فنی آموزش مجازی باعث کاهش کنترل معلم بر روند یادگیری دانش‌آموزان شده و در برخی موارد، اعتبار فرآیند آموزشی و سنجش واقعی سطح یادگیری را با تردید مواجه می‌کند. در نتیجه، این چالش می‌تواند به افت کیفیت آموزش و کاهش اعتماد به نتایج آموزشی در فضای مجازی منجر شود.
روبه‌رویی دانش‌آموزان با فضای مجازی بدون چارچوب
از مشکلات دیگری که آغاز بروز آن را می‌توان زمان شیوع کرونا در کشور دانست، مواجهۀ دانش‌آموزان با فضای مجازی بی‌قیدوبند در سنین پایین است. پیش از لزوم استفاده از فضای مجازی و نرم‌افزار شاد برای تحصیل در زمان مجازی شدن کلاس‌ها، اکثر خانواده‌ها برای ورود به فرزندانشان به دنیای مجازی و استفاده از تلفن همراه حداقل سنی را در نظر می‌گرفتند، اما حالا تمام دانش‌آموزان از همان کلاس اول ابتدائی برای شرکت در کلاس‌های درسی مجبور به تهیۀ تلفن همراه هوشمند هستند که این موضوع آنها را با فضائی ناشناخته و جذاب مواجه می‌کند. بدون وجود قوانین و مقررات برای فضای مجازی این موضوع می‌تواند برای نسل آینده کشور ما بسیار خطرناک باشد.
در شرایطی که آموزش مجازی به‌صورت گسترده اجرا می‌شود، نبود سازوکارهای کنترلی و آموزشی لازم برای مدیریت حضور دانش‌آموزان در فضای مجازی، می‌تواند آسیب‌هایی به‌مراتب جدی‌تر از افت تحصیلی به همراه داشته باشد؛ آسیب‌هایی که آثار آن در بلندمدت نمایان خواهد شد.
چند راهکار پیشنهادی
با توجه به مشکلات مطرح شده، کارشناسان راهکارهای مختلفی را برای جلوگیری از آسیب‌های متعدد کلاس‌های مجازی پیشنهاد دادند که در اینجا به دو مورد از آنها اشاره می‌کنیم:
1- جابه‌جایی تعطیلات تابستانی مدارس
جابه‌جایی تعطیلات تابستانی مدارس شاید از پرتکرارترین راهکارهایی باشد که برای حل این مسئله عنوان شده است. با اینکه این موضوع در طی فواصل زمانی مختلف چندین بار مطرح شده است، اما به دلایل مختلف از جمله تفاوت اقلیمی تاکنون به نتیجه نرسیده است. شاید با همفکری کارشناسان و کار بر روی این ایده بتوان به طرح جامع و کاملی رسید تا راه‌حل برای این مشکل باشد.
با توجه به اینکه بخش قابل‌توجهی از تعطیلی‌های مدارس در فصول سرد سال و به ‌دلیل آلودگی هوا یا شرایط جوی رخ می‌دهد، انتقال بخشی از تعطیلات تابستان به این بازه‌های زمانی می‌تواند از تعطیلی‌های غیرمنتظره جلوگیری کند. اجرای این راهکار علاوه‌بر حفظ تداوم آموزش حضوری، امکان برنامه‌ریزی بهتر آموزشی را فراهم کرده و از تحمیل فشار ناگهانی آموزش مجازی بر دانش‌آموزان، خانواده‌ها و معلمان جلوگیری می‌کند.
2- تهیه بسترهای تعاملی‌تر برای آموزش مجازی با زیرساخت قوی‌تر
اما راهکار دوم که شاید به نوعی راه‌حلی مقطعی تا زمان رسیدن به راه‌حلی جامع باشد، تهیه بسترهای تعاملی‌تر برای آموزش مجازی به دانش‌آموزان هست؛ بسترهایی که امکان ارتباط مؤثرتر میان معلمان و دانش‌آموزان را فراهم می‌کنند. فضای پیام‌رسان‌گونه شاید برای آموزش در مدارس چندان مناسب نیست و تعامل محدود به ارسال محتوا یا حضور اسمی دانش‌آموزان است و ارتباط واقعی آموزشی شکل نمی‌گیرد. به نظر می‌رسد استفاده از سکو‌هایی که قابلیت‌هایی مانند گفت‌وگوی زنده، پرسش و پاسخ، فعالیت‌های گروهی، ارزیابی لحظه‌ای و نظارت دقیق‌تر بر حضور دانش‌آموزان را دارند، می‌تواند مشارکت فعال‌تر دانش‌آموزان را به‌دنبال داشته باشد. این موضوع علاوه‌بر افزایش کیفیت یادگیری، امکان سنجش بهتر میزان درک مطالب و حضور واقعی دانش‌آموزان در کلاس را برای معلمان فراهم می‌کند.
3- استفاده از تجربه‌های جهانی برای کاهش آلودگی هوا
در کنار این دو راهکار که عامل اجرائی آن می‌تواند خود آموزش و پرورش در کنار ورود مجلس و دولت باشد راهکارهایی هم وجود دارد که برای اجرا کردن آنها نیاز به پیگیری دولت‌ها و شهرداری‌هاست. راهکارهایی که در طولانی مدت می‌توانند عوامل تعطیلی و یا غیرحضوری شدن مدارس را به طور ریشه‌ای تا حدود زیادی برطرف کند. برای این اتفاق می‌توانیم به راهکارهایی مراجعه کنیم که کشورهای دیگر به سراغ آن رفته‌ و کشور و شهر خود را تا حد زیادی از خطرات و مضرات آلودگی هوا دور کرده‌اند.
چین و کاهش چشمگیر آلودگی هوا در پکن
به عنوان مثال، کشور چین و به‌ویژه شهر پکن، که سال‌ها با معضل آلودگی شدید هوا مواجه بوده‌اند، با اجرای مجموعه‌ای از سیاست‌های هدفمند از جمله کنترل منابع آلاینده، برقی‌سازی حمل‌ونقل، گسترش دوچرخه‌سواری، محدودیت‌های ترافیکی، اصلاح الگوی مصرف انرژی و نظارت مستمر، توانسته‌اند تا حد قابل‌توجهی از شدت این بحران بکاهند. دولت چین در سال ۲۰۱۳ طرحی به نام طرح اقدام برای پیشگیری و کنترل آلودگی هوا (APPCAP) را در دستور کار خود قرار داد و اجرای آن را تا سال 2017 ادامه داد. در نهایت اقدامات آنها در راستای جلوگیری از آلودگی هوا به جایی رسید که در سال ۲۰۲۴، هوا در این شهر در ۲۹۰ روز کیفیت مطلوب داشت و تعداد روزهای «بسیار آلوده» آن از ۵۸ روز در سال ۲۰۱۳ به تنها دو روز در ۲۰۲۴ کاهش یافت.
این تجربه نشان می‌دهد که آلودگی هوا مسئله‌ای حل‌نشدنی نیست و می‌توان با برنامه‌ریزی بلندمدت و تصمیم‌های کارشناسی، از تکرار تعطیلی‌های مکرر و پیامدهای منفی آن بر نظام آموزشی جلوگیری کرد. در همین راستا، ضروری است به ‌جای اتکا به راهکارهای مقطعی، از الگوهای موفق جهانی بهره گرفته و با نگاهی جامع‌تر، به حل ریشه‌ای این معضل پرداخت.