چهل و چهارمین جشنواره فیلم فجر – ۲

این بار به‌موقع ساخته شدند

کد خبر: ۳۲۷۲۸۹

تاریخ: ۱۳ بهمن ۱۴۰۴ - ۲۱:۳۸

دفتر پژوهش‌های مؤسسه کیهان
سال‌ها گفته می‌شد چرا سینمای ایران از تحولات جامعه و بزنگاه‌های تاریخ این سرزمین عقب است. درباره بسیاری از وقایع گذشته ایران اثری سینمایی وجود ندارد، مثلا درباره مشروطه و کودتای 28 مرداد و قتل‌عام 15 خرداد و وقایع انقلاب همچون
17 شهریور و قیام قم و تبریز و آتش زدن مسجد جامع کرمان و.... و درباره شخصیت‌های مؤثر انقلاب مانند شهید بهشتی و شهید باهنر و شهید مفتح و شهید رجائی و.... فیلمی ساخته نشده است همچنین درباره ترور بیش از 17 هزار نفر از مردم ایران طی عملیات تروریستی گروهک منافقین، درباره وحشی‌گری‌هایشان مانند شکنجه پاسداران شهید کمیته انقلاب اسلامی، راجع به ترور و به شهادت رساندن مردم بی‌گناه اعم از کارگر و معلم و دانش‌آموز و دانشجو و دستفروش و... تنها به جرم ریش داشتن یا نصب عکس امام و یا بسیجی و روحانی و پاسدار بودن!
به جز دو سه فیلم محدود، آن هم بعد از تاخیری 30-40 ساله، از آن حجم عظیم جنایت و سبعیت و شقاوت در این سینما سخنی به میان نیامد. این درحالی است که در سینمای غرب و به خصوص ‌هالیوود، حتی یک مورد از بزنگاه‌ها و وقایع و شخصیت‌های داشته و نداشته‌شان را از قلم نمی‌اندازند؛ بیش از 37 فیلم و سریال و انیمیشن درباره آبراهام لینکلن ساخته شده، چندین فیلم و سریال درباره دیگر رؤسای جمهوری آمریکا مثل کندی و نیکسون و حتی جرج دبلیو بوش یا درباره وقایعی مانند 11 سپتامبر 2001، از 3 سال بعد از آن واقعه طی سال‌های مختلف، فیلم‌های قوی و مؤثر و حتی آثاری که قصه‌اش تنها در بستر آن حادثه می‌گذشت، جلوی دوربین رفت.
اما بعد از گذشت بیش از 40 سال، تنها فیلمی نیمه کاره و الکن درباره فاجعه هفتم تیر 1360 به نام «ضد» ساخته شد که ابعاد چندانی از آن فاجعه عظیم نشان نمی‌داد. در حالی که درباره دیگر فجایع تاریخ انقلاب همچون انفجار ساختمان نخست‌وزیری یا ترور شخصیت‌های مهمی مانند استاد مطهری، هیچ فیلمی جلوی دوربین نرفت.
ولی در ‌هالیوود، آثار درباره جنگ ویتنام از 3 سال بعد از پایان آن و فیلم‌های اشغال عراق 3 سال پس از آغازش، اکران خود را شروع کردند.
هنوز پس از ده‌ها سال دست برنمی‌دارند!
برای دانشمندان و شخصیت‌های تاریخی و سیاسی و اقتصادی‌شان در ابعاد وسیع و درباره وقایعی جعلی مانند هولوکاست، پس از گذشت بیش از 80 سال، هنوز فیلم می‌سازند و روایات تحریف شده را به تصویر می‌کشند و در مراسم و جشنواره‌های مختلف جایزه می‌دهند و تجلیل می‌کنند و.... همچنین روایات جعلی دیگر درباره قهرمان‌سازی‌های کاذب از خود آمریکایی‌ها و غربی‌ها و... و درباره بمب‌گذاری‌های منسوب به داعش در فرانسه و انگلیس و آمریکا که چندین فیلم قابل توجه تولید گردید و...
هالیوود حتی درباره پدیده‌ای مشکوک به نام اسامه بن لادن نیز تنها 18 ماه پس از مرگ ادعائی‌اش، فیلمی را روانه اکران سینماها نمود. پدیده‌ای که به جز یک اسم و چند تصویر، تنها از طریق ویدئوهایی که شبکه الجزیره انتشار می‌داد، مطرح شد و اینکه گویا عامل اصلی عملیات 11 سپتامبر بود.
در 2 ماه مه 2011 و در حالی که دولت اوباما هنوز در بحران و رکود اقتصادی دست و پا می‌زد، ناگهان اعلام شد طی عملیاتی با کمک دولت پاکستان، اسامه بن لادن در خانه‌اش به دام افتاده و کشته شد!
این در حالی است که از جسد بن لادن، تنها یک عکس بی‌کیفیت سر و صورت منتشر شد که بعدا در شبکه‌های اینترنتی با افشای تصویر اصلی که گویا چهره بن لادن بر روی آن، قرار داده شده بود، ماجرای جعل عکس منسوب به بن لادن لو رفت و دیگر هیچ تصویر و عکس و فیلمی از وی انتشار نیافت تا اینکه گفته شد، جسد او را بنا به آیین مسلمانان (یا آیین من‌درآوردی آمریکایی‌ها!) به آب دریا انداخته‌اند!! در حالی که حتی یک تصویر خشک و خالی هم از این به دریا انداختن منتشر نگردید!!
آثار جعلی پرسش برانگیز
اما با این همه جعلیات و پرسش‌ها و ابهامات در اصل وجود شخصی به نام اسامه بن لادن، در 10 دسامبر 2012 فیلم «سی دقیقه بعد از نیمه شب» ساخته کاترین بیگلو درباره عملیات تعقیب و شناسایی و به دام انداختن و کشتن بن لادن، بر پرده سینما رفت و در فصل جوایز 2012 نامزد دریافت 174 جایزه (از جمله 5 جایزه اسکار بهترین فیلم و فیلمنامه و تدوین و بازیگر زن و صدا ) گردید که 85 مورد آنها (از جمله جایزه اسکار) را دریافت نمود.
از طرف دیگر بیش از 110 سال از آغاز جنگ جهانی اول و 85 سال از پایان جنگ دوم جهانی گذشته اما هنوز درباره ابعاد مختلف آن، فیلم می‌سازند و درباره‌اش تبلیغات سرسام‌آور به راه می‌اندازند.
در حالی که 36 سال از دوران دفاع مقدس سپری شده ولی از سالها قبل تقریبا هرگونه فیلمی درباره آن سالها و ابعاد مختلفش با نگاه‌های بعضا منفی رو‌به‌رو شده است. این در شرایطی است که در همان سال‌های دفاع مقدس، با بهترین حالت تقریبا 15 -16 درصد و بعضا یکی دو درصد از تولیدات هر سال به فیلم‌های دفاع مقدس مربوط می‌شد! و این تولیدات در سال‌های بعد به شدت نزول کرد تا به رقم صفر در میانه دولت دوم مدعی اصلاحات رسید!
همین موضوع باعث شد که در سال‌های دولت شهید رئیسی، توسط سازمان سینمایی و بنیاد فارابی، تابوی پرداختن به سرداران دفاع مقدس پس از 30 سال شکسته شده و تعدادی فیلم درباره برخی از این سرداران ساخته شود که متاسفانه نگاه رفع تکلیفی و نفوذ بعضی چهره‌هایی که اساسا میانه‌ای با انقلاب و دفاع مقدس نداشتند در این حیطه، باعث گردید تا نتیجه‌ای مغایر با اهداف تعیین شده و شخصیت و اعتبار آن سرداران حاصل گردد.
این درحالی است که در سینمای غرب، آثار بسیار قوی درباره فرماندهان جنگ‌های تجاوزگرانه آمریکا مانند پاتن، مک نامارا، مک آرتور و... ساخته شده که جوایز متعددی هم دریافت کرده‌اند. سینمای غرب و ‌هالیوود به کرات تصاویر جعلی و شبه قهرمانانه از جنگ‌های تجاوزکارانه آمریکا در کره و ویتنام و ژاپن و جنوب شرقی آسیا و کشورهای آفریقایی و آمریکای لاتین و... ارائه داده، تصاویر جعلی از بومیان مناطقی که از طریق استعمار و لشکرکشی به اشغال در‌آمده و مورد قتل و غارت واقع شدند. تصاویر جعلی و وارونه از فجایعی که نیروهای آمریکایی طی قرن بیستم در نقاط مختلف جهان مرتکب شدند، مانند بمباران اتمی هیروشیما و ناکازاکی، کودتاهای خونین در آمریکای لاتین، نسل کشی در کشورهای آفریقایی و.... که موضوع تولیدات کمپانی‌های مختلف ‌هالیوود بوده‌اند.
اما این سینما، فیلم‌هایش را حتی از قهرمانی‌ها و حماسه‌های حقیقی ملتش نیز دریغ می‌کرد!
به‌روز شدن جشنواره فیلم فجر
پیش از این شاید تنها فیلمی مانند «اشنوگل» که دو سال و نیم پس از تشییع پیکرهای شهدای غواص عملیات کربلای 4 ساخته و به نمایش درآمد، یک رکورد در فیلمسازی از وقایع و بزنگاه‌های روز محسوب شد. تشییع پیکرها در اواخر خرداد 1394 صورت گرفت و فیلم «اشنوگل» در اول آذر 1396 روی پرده سینماها رفت.
اما گویا امسال خیلی بموقع عمل شده و آثار درباره دفاع مقدس 12 روزه در مقابل اسرائیل و آمریکا، 7 ماه پس از آن واقعه ساخته شدند که 5 فیلم از این آثار در همین جشنواره چهل و چهارم فیلم فجر به نمایش درمی‌آیند.
فیلم‌های نیم شب (محمد حسین مهدویان)، سقف (ابراهیم امینی)، قمارباز (محسن بهاری)،کافه سلطان (مصطفی رزاق کریمی) و رقص باد (سید جواد حسینی) اگرچه به همه وجوه آن 12 روز حماسی و عجیب نپرداخته‌اند، اما به هر حال روایاتی ولو در بستر آن وقایع و حوادث را به تصویر می‌کشند.
اگرچه قبل از این، در مورد عملیات اسرائیل علیه ایران به خصوص ترور دانشمندان شهید، پس از 15 سال تنها درباره شهید رضایی نژاد، فیلم «هناس» ساخته شد (در این بررسی سریال‌های تلویزیونی مراد نیست و تنها به تولیدات سینمای ایران پرداخته می‌شود) و یک فیلم جاسوسی به نام «روباه» که در آن به جای اسناد و شواهد مستند، از تخیل و نوعی فانتزی استفاده شده بود.
یا فیلمی به نام 1968، که آن هم اثری تخیلی و ضعیف درباره مبارزه مردم ایران علیه رژیم صهیونیستی بود، مبارزه‌ای که سابقه‌ای دیرین و مستند و قوی در طی تاریخ 70-80 ساله
این سرزمین دارد و جای فیلم‌های بسیاری درباره این 70-80 سال مبارزه خالی است.
اما اختصاص تقریبا یک ششم از فیلم‌های بخش مسابقه چهل و چهارمین جشنواره فیلم فجر به این حماسه اخیر، پس از سینمای دفاع مقدس 8 ساله، گامی جدید و حرکتی نوین در به‌روز شدن جشنواره فیلم فجر به نظر می‌رسد.
چراکه بی‌تردید دفاع مقدس 12 روزه مردم ایران علیه اسرائیل و آمریکا، یکی از فرازهای مهم تاریخ انقلاب و نظام اسلامی به شمار می‌رود که بعضی، این تاریخ را به قبل و بعد از آن تقسیم می‌کنند. فرازی که در چهل و ششمین سال انقلاب، یک بار دیگر وحدت و اتحاد و اتفاق مردم از طیف‌های مختلف اجتماعی و فکری را برای حفظ نظام و کشور و انقلاب علی‌رغم تمامی کاستی‌ها و نقاط ضعف و انتقادها و اعتراض‌ها، در عریان‌ترین جنگ استکبار علیه ایران، به اثبات رساند.
جنگ و دفاعی که هنوز بسیاری از ابعاد آن پنهان مانده و به دلیل سانسور شدید حاکم بر رسانه‌های غربی، به تدریج افشاء و روشن می‌گردد.