گفت‌وگو با میثم رشیدی، ادیب و شاعر

نقد و ارزیابی ادبیات مقاومت و سردار شهید سلیمانی از زبان میثم رشیدی

کد خبر: ۳۲۶۰۰۰

تاریخ: ۲۰ دی ۱۴۰۴ - ۲۰:۰۹

سالگرد شهادت سپهبد شهید حاج قاسم سلیمانی، هر ساله بهانه‌ای برای مرور دوباره راه و مکتبی است که باید تاثیر آن در عرصه فرهنگ و ادبیات را بررسی کرد. ادبیات مقاومت، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین بسترهای روایت این مکتب، هنوز در حال شکل‌گیری و بلوغ است و پرسش‌های مختلفی درباره کیفیت، جهت‌گیری و آینده آن وجود دارد.
در گفت‌وگوی پیش رو، میثم رشیدی، ادیب و شاعر، با نگاهی تحلیلی به نسبت حاج قاسم سلیمانی و ادبیات مقاومت، از فرصت‌ها، آسیب‌ها و رسالت نویسندگان در این مسیر سخن گفته است.
سالگرد شهادت سپهبد شهید حاج قاسم سلیمانی را چگونه می‌توان فرصتی برای بازخوانی ادبیات مقاومت دانست؟
نه تنها سالگرد شهید حاج قاسم سلیمانی، بلکه همه فرصت‌های پیش روی ما، با توجه به تأکید این شهید عزیز به فضای ادبیات و کتاب، فرصت مناسبی برای بازخوانی ادبیات مقاومت است. یکی از ویژگی‌های ایشان حمایت از کتاب‌های خواندنی و ارزشمند در حوزه دفاع مقدس و محور مقاومت بود و همین روش و سیره را ما نیز باید در ادامه مسیر سبز آن بزرگوار دنبال کنیم. اگرچه ایام منتهی به شهادت این شهید عزیز می‌تواند فرصت خوبی برای بازخوانی کتاب‌های حوزه مقاومت، خصوصاً کتاب‌های مربوط به مدافعان حرم باشد.
اگر بخواهیم حاج قاسم را از منظر ادبیات مقاومت تعریف کنیم، با چه مؤلفه‌هایی روبه‌رو هستیم؟
اگر بخواهیم حاج قاسم سلیمانی را از منظر ادبیات مقاومت تعریف کنیم، باید بگویم که او در سه سطح به ادبیات پایداری و مقاومت خدمت کرد. او در زمان حیات، با حمایت‌های شفاهی و تقریظ‌های کتبی خود بر کتاب‌های ارزشمند و ماندگار این حوزه، باعث خوانده شدن و دیده شدن این آثار می‌شد. در همین دوران، او دست‌نوشته‌های ارزشمندی داشت که بعدها تبدیل به کتاب شدند و آنچه از ایشان مانده، نسبت مشخص و واضحی با ادبیات فاخر فارسی دارد. همچنین پس از شهادت، روح و خون پربرکتش باعث شد جمع کثیری از نویسندگان با الهام از سیره و روش او به نوشتن آثار ارزشمند در این حوزه بپردازند. تولید آثار پرشمار درباره شخصیت او نیز بازار کتاب و ادبیات را تحت تأثیر خود قرار داد و هر ساله شاهد انتشار عناوین جدیدی در این زمینه هستیم.
در سال‌های اخیر کتاب‌ها و آثار متعددی درباره شهید سلیمانی منتشر شده؛ ارزیابی شما از این جریان چیست؟
آثار و کتاب‌هایی که درباره شهید سلیمانی منتشر شده‌اند را می‌توان از جهات مختلف ارزیابی و دسته‌بندی کرد. یک دسته از این کتاب‌ها در اولین سال پس از شهادت او منتشر شدند که تعداد قابل توجهی داشتند، اما از منظر کیفیت نقدهای زیادی به آن‌ها وارد بود. شور شهادت حاج قاسم سلیمانی نویسندگان زیادی را بر آن داشت تا آثاری درباره شخصیت این شهید بزرگوار قلمی‌کنند. این آثار اگرچه از لحاظ کیفی ضعف‌هایی داشتند، اما نشان‌دهنده شور والای هنرمندان و نویسندگان کشورمان بودند. به مرور زمان، اگرچه از تعداد این کتاب‌ها کاسته شد، اما از نظر کیفیت با رشد خوبی مواجه بودیم و هم‌اکنون با توجه به هدایت و کنترل تشکیلات «مکتب حاج قاسم»، کتاب‌های منتشرشده در این زمینه از کیفیت خوبی برخوردارند.
به ‌نظر شما ضعف اصلی این آثار کجاست؟
آثار ضعیف در حوزه زندگی شهید حاج قاسم سلیمانی، مانند دیگر آثار، از دو منظر دچار آسیب شده‌اند. برخی از آن‌ها به لحاظ پژوهشی و تحقیقاتی با مشکلات جدی روبه‌رو هستند، به‌طوری که در بعضی از این آثار حتی تولد و فرازهای زندگی حاج قاسم از منظر تاریخی با اشکالاتی مواجه است.
ضعف عمده دیگر به قدرت ادبی این آثار بازمی‌گردد که البته همان‌طور که گفتم، نظارت مکتب حاج قاسم بر این آثار می‌تواند کیفیت آن‌ها را در گذر زمان، روزبه‌روز ارتقا دهد.
نویسندگان چطور می‌توانند از «اسطوره‌سازی سطحی» عبور کنند و به «انسانِ قهرمان» در ادبیات برسند؟
گذر نویسندگان از اسطوره‌سازی سطحی و رسیدن به انسان قهرمان در آثار مرتبط با شخصیت حاج قاسم سلیمانی، بدون شک نیازمند زمان است. هرچه از شور و هیجان اولیه فاصله می‌گیریم، این آثار با کیفیت بیشتری روبه‌رو می‌شوند و با صبوری بیشتری روانه چاپخانه خواهند شد.
البته هوشیاری و هوشمندی خوانندگان در این زمینه هم بی‌تأثیر نیست. مخاطب هوشمند امروزی از گردآورندگان آثار انتظار دارد که تمام تلاش خود را برای نوشتن اثری درخور به کار بگیرند.
نقش نویسندگان مستقل در تولید ادبیات مقاومت درباره حاج قاسم چیست؟
در حوزه تولید آثار پیرامون شخصیت حاج قاسم، نمی‌توان نویسندگان مستقل را از نویسندگانی که کارهای سفارشی می‌نویسند منفک کرد؛ از این نظر که هر دو گروه عزت و احترام ویژه‌ای دارند و باید برای بالا بردن کیفیت آثارشان تلاش کنند.
در کنار فعالیت نویسندگان مستقل، حتماً نهادها و سازمان‌های ذی‌ربط باید سفارش‌های مناسبی برای تولید آثار درخور و ارزنده ارائه دهند. حمایت مالی و معنوی از نویسندگان، به‌ویژه در این موضوع، می‌تواند بسیار کارگشا باشد و تعداد آثار خواندنی را افزایش دهد.
آیا نهادهای فرهنگی توانسته‌اند مسیر درستی برای تولید آثار ادبی درباره این شهید ترسیم کنند؟
اگر مکتب حاج قاسم سلیمانی در این زمینه فعال نمی‌شد، قطعاً با مشکلات و کمبودهای جدی روبه‌رو بودیم. اما اکنون نظارت عالیه این مکتب باعث شده با آثار خوبی مواجه باشیم و امیدواریم این نظارت با قوت و قدرت ادامه پیدا کند. البته این مسئله از مسئولیت سایر نهادها و دستگاه‌ها کم نمی‌کند و همه موظف‌اند به اندازه سهم خود در تولید ادبیات این حوزه تلاش کنند.
آیا ادبیات مقاومت درباره شهید سلیمانی هنوز در ابتدای راه است؟
ادبیات مقاومت به‌طور کلی هنوز در ابتدای راه است، اما در مسیر خود قرار گرفته و راه رشد را پیدا کرده است. با این حال، باید ضمن استفاده از تجربیات سایر کشورها، عرصه‌های ادبی خود را برای ظهور و بروز در سطح جهان آماده کند.
چه قالب‌هایی بیشترین ظرفیت را برای پرداخت این شخصیت دارند؟
شخصیت ذوابعاد حاج قاسم سلیمانی باعث شده آثار درباره او متنوع باشند و در گونه‌ها و قالب‌های مختلف، خواندنی و مثال‌زدنی شکل بگیرند. به همین دلیل، اصلاً نمی‌توان شخصیت ایشان را در قالب یک ژانر محدود کرد و باید در همه گونه‌ها آثار خوبی منتشر شود.
اگر قرار باشد یک جمله به نویسندگان جوان بگویید، آن جمله چیست؟
به نویسندگان جوان می‌گویم در نوشتن درباره حاج قاسم سلیمانی، بیش از هر چیز وجه تحقیقاتی و پژوهشی خود را تقویت کنند. بدون شک آیندگان به کتاب‌هایی توجه خواهند کرد که از منظر پژوهشی، بالاترین کیفیت را داشته باشند. پس قبل از نگارش، بار خود را در تحقیقات و پژوهش سنگین کنید.
به‌ نظر شما مهم‌ترین رسالت ادبیات در قبال نام و راه شهید سلیمانی چیست؟
مهم‌ترین عرصه‌ای که می‌تواند نام و راه شهید حاج قاسم سلیمانی را به آیندگان منتقل کند، عرصه ادبیات است. امروز باید با دقتی مضاعف آثار این حوزه را تولید کرد تا در آینده، در ارتباط با نسل‌های بعدی، با مشکل ویژه‌ای روبه‌رو نشویم. دست ما در حوزه ادبیات و کتاب باید آن‌قدر پر باشد که بتوانیم به‌راحتی باورهای حوزه مقاومت و دستاوردهای آن را تبیین کنیم و به‌گونه‌ای با نسل جدید گفت‌وگو داشته باشیم که جایی برای شبهه و ایراد باقی نماند.