علی(ع)، نمونه یک انسان کامل(پرسش و پاسخ)

کد خبر: ۳۲۵۴۵۰

تاریخ: ۱۰ دی ۱۴۰۴ - ۲۰:۵۲

پرسش:
آیا با قرآن کریم که مورد اجماع و پذیرش همه مسلمانان جهان می‌باشد می‌توان انسان کامل بودن حضرت علی(ع) را به اثبات رساند؟
پاسخ:
انسان کامل عنوانی است که از دیرباز مورد توجه و آرمان انسان‌ها بوده و نه تنها اندیشمندان و فلاسفه در این وادی وارد شده و کتاب‌هایی نوشته‌اند، بلکه برای عموم مردم هم این موضوع جاذبه زیادی داشته است. راستی انسان کامل کیست و چه صفات و خصوصیاتی دارد؟
تعریف انسان کامل
در تعریف کمال انسان به جز مکتب «ماتریالیسم» که اصولا از انسان تعریف دیگری دارد، عموم مکاتب بشری مانند: بودا، کنفوسیوس، از هند و چین باستان و افلاطون و ارسطو از یونان باستان و «اپیکور»، «رواقیون» از یونان و روم تا اومانیسم و اگزیستانسیالیسم به این حقیقت اعتراف دارند که کمال انسان در ورای «خور و خواب و خشم و شهوت» است و از همه بالاتر از منظر ادیان الهی به ویژه اسلام کمال آدمی از این زاویه نگریسته می‌شود. قرآن کریم شاخص‌های کلان انسان کامل را در سه عنوان:
1- تقوا 2- علم و دانش 3- جهاد در راه خدا تبیین فرموده که روایات پیامبر اکرم(ص) مصادیق آن را مشخص نموده و بارزترین فرد را که این ویژگی‌ها و شاخص‌ها را در حد اعلی و برتر نسبت به دیگران دارد، به عنوان انسان کامل معرفی می‌فرماید. البته کمال انسانی دارای مراتب و درجات مختلف است و افرادی بالنسبه از آن برخوردار بوده‌اند، ولی آنچه مورد نظر است انسان هایی هستند که به اوج این کمال دست یافته و در قله آن قرار گرفته‌اند و در نتیجه الگو و مربی انسان‌ها در راه رسیدن به کمال می‌باشند.
شاخص‌های کلان انسان کامل در قرآن
1- تقوا
خداوند در قرآن کریم می‌فرماید: «ان اکرمکم عندالله اتقیکم» همانا گرامی‌ترین شما نزد پروردگار باتقواترین شما است. (حجرات- 13) تقوا به عنوان یک ارزش کلان یعنی حاکمیت هدایت و فرمان الهی در وجود آدمی که گفتار و کردار نیکو، خدمتگزاری و خیررسانی، راستی و درستی، بلندنظری و آینده‌نگری را در پی دارد. (نهج‌البلاغه- خطبه متقین 184)
امام علی(ع) نمونه اتم و اکمل انسان کامل می‌باشد که ویژگی تقوا را در طول عمر بابرکت خود به ویژه دوران زمامداری به اوج خود رساند. به طوری که محصول آن یعنی عدالت اجتماعی در تاریخ حکمرانی آن حضرت ضرب‌المثل شد. پیامبر اکرم(ص) در وصف امام علی(ع) می‌فرماید: «انک تسمع ما اسمع و تری ما اری الا انک لست بنبی و لکنک لوزیر و انک لعلی خیر» همانا تو آنچه را  من می‌بینم و می‌شنوم تو می‌بینی و می‌شنوی و لکن تو پیامبر نیستی بلکه وزیر هستی و همواره در خیر و صلاح به سر می‌بری. (نهج‌البلاغه- خطبه 192)
2- علم و دانش
خداوند در قرآن کریم می‌فرماید: «هل یستوی الذین یعلمون والذین لا یعلمون» آیا کسانی که می‌دانند با کسانی که نمی‌دانند برابرند(زمر- 9) پیامبر اکرم(ص) در باب اعلمیت امام علی(ع) می‌فرماید؛: «انا مدینه العلم و علی بابها» من شهر علم هستم و علی باب (ورودی آن) است. (خصال، شیخ صدوق، ج 2، ص 574) همچنینی آن حضرت درباره کمالات علمی امام علی(ع) می‌فرماید: «اعلم امتی بالسنه و القضاء بعدی علی ابن ابی‌طالب» داناترین امت من نسبت به سنت و قضاوت پس از من علی ابن ابیطالب است. (الاستیعاب، یوسف ابن عبدالبرقرطبی، ج 3، ص 40) بنابراین امام علی(ع) در این شاخص علم و دانش هم سرآمد و برترین است که نهج‌البلاغه گواه زنده و در دسترس این مدعا است.
3- جهاد در راه خدا
جهاد در راه خدا از بزرگ‌ترین ارزش‌ های الهی و انسانی است، زیرا مجاهد عزیزترین سرمایه یعنی جان خود را در راه خدا و برای نجات انسان‌ها به خطر می‌اندازد و این نشانه بالاترین ایثار و فداکاری اوست. بنابراین برترین فضایل و ارزش‌ها جهاد است و آنکه در این صفت برجسته و سرآمد باشد در انسانیت و کمال سرآمد خواهد بود. قرآن‌کریم در این زمینه می‌فرماید:‌ خداوند مجاهدان را بر قاعدان، با پاداش عظیمی برتری بخشیده است.(نساء- 95) در جنگ خندق که یکی از میدان‌های بزرگ نبرد با کفار بود.
امام علی(ع) با کشتن «عمروبن عبدود» که با هزار سوار برابری می‌کرد، شجاعت و پیشگامی خود را در جهاد به نمایش گذارد و پیامبر اکرم(ص) در همین نبرد بود که فرمودند: «لضربه علی(ع) یوم الخندق افضل من اعمال الثقلین» در روز جنگ خندق از اعمال خیر و عبادت جن و انس برتر است. (خصال، ج 2، ص 579) نتیجه اینکه امام علی(ع) در هر سه شاخص قرآنی تقوا، دانش و جهاد الگوی تمام‌نمای انسان کامل می‌باشند.