به بهانه جشنواره فیلم و فیلمنامه «ایثار»

هنر در خدمت امنیت و آرامش اجتماعی

کد خبر: ۳۲۴۲۵۳

تاریخ: ۲۳ آذر ۱۴۰۴ - ۲۰:۰۸

مهدی امیدی

جشنواره فیلم و فیلمنامه «ایثار» در سال‌های اخیر تلاش کرده است از سطح یک رویداد نمایشی فراتر رود و به عرصه‌ای برای بازاندیشی نسبت میان هنر و مسئولیت اجتماعی بدل شود. در روزگاری که دینامیسم فرهنگی جامعه بیش از گذشته نیازمند روایت‌های هویت‌ساز و تقویت‌کننده همبستگی است، توجه به مفهوم ایثار و شهادت در قالب اثر هنری می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری گفتمانی تازه درباره امنیت، آرامش عمومی و انسجام ملی باشد.
سینما، برخلاف بسیاری از ابزارهای نمادین، توانایی شگرفی در تبدیل مفاهیم به تجربه‌ای ملموس دارد. هنگامی که فداکاری، مقاومت و مسئولیت اجتماعی در قالب شخصیت، تصویر و روایت به نمایش درآید، مخاطب نه صرفاً پیام اخلاقی، بلکه یک تجربه زیسته دریافت می‌کند. جشنواره ایثار با تکیه بر همین قابلیت، بستری فراهم کرده تا فیلم‌سازان و فیلمنامه‌نویسان بتوانند از دل واقعیت‌های اجتماعی، روایتی هنری و در عین حال آگاه‌کننده از فرهنگ ایثار بسازند. از سوی دیگر، اهمیت این رویداد در تعامل‌محور بودن آن است. نشست‌ها، نقدها و کارگاه‌های آموزشی جشنواره به ساخت فضائی گفت‌وگومحور کمک می‌کند؛ فضائی که در آن تولیدکنندگان محتوا با واکنش زنده و بی‌واسطه مخاطب مواجه می‌شوند. چنین روندی، جشنواره را از یک ویترین صرفاً هنری، به میدان تبادل تجربه و اصلاح مسیر تبدیل می‌کند؛ امری که در نهایت به ارتقای کیفیت روایت‌های مرتبط با ایثار و مقاومت می‌انجامد.
در تحلیل آثار سال‌های اخیر جشنواره می‌توان مشاهده کرد که بخش قابل توجهی از فیلم‌ها نه به بازنمایی صرف فداکاری، بلکه به واکاوی زمینه‌های اجتماعی آن پرداخته‌اند؛ از بحران‌های خانوادگی گرفته تا چالش‌های فرهنگی و حتی مسائل امنیتی. این رویکرد، نشان‌دهنده تغییر نگرش هنرمندان جوان است؛ نسلی که می‌کوشد رابطه میان امنیت اجتماعی و سرمایه نمادین ایثار را در قالب بیانی تازه و نزدیک به ذهن مخاطب امروز توضیح دهد. همین نگاه آسیب‌شناسانه است که می‌تواند پلی میان هنر و جامعه ایجاد کند و مفهوم ایثار را از کلیشه‌های رایج فاصله دهد.
جشنواره ایثار همچنین در کشف و معرفی استعدادهای تازه نقش مؤثری داشته است. حضور فیلم‌سازان جوان با زبان سینمایی متفاوت، این امکان را پدید آورده که روایت‌های مربوط به مقاومت و فداکاری در قالب‌هایی تجربه‌گرایانه، رئالیستی یا حتی مینیمال به تصویر درآید. تنوع فرم و لحن آثار، از یک‌سو به غنای جشنواره افزوده و از سوی دیگر نشان داده است که ارزش‌های معنوی، ظرفیت آن را دارند که در قالب‌های مدرن و مخاطب‌محور نیز بازنمایی شوند؛ بی‌آنکه پیام آنها تضعیف شود.
یکی دیگر از کارکردهای مهم این جشنواره، پیوند زدن هنر با اسناد و پژوهش‌های کاربردی است. انتشار یافته‌ها و بررسی‌های مرتبط با موضوع ایثار در حاشیه جشنواره، مجموعه‌ای از ادبیات تحلیلی تولید کرده که می‌تواند منبعی برای پژوهشگران، فیلم‌سازان و سیاست‌گذاران فرهنگی باشد. این وجه پژوهشی، به جشنواره عمق بیشتری می‌بخشد و آن را از رویدادی مناسبتی به نهادی مؤثر در سیاست‌گذاری فرهنگی ارتقا
می‌دهد.
از منظر اجتماعی، جشنواره ایثار زمانی اهمیت دوچندان پیدا می‌کند که بدانیم بازنمایی ایثار و مقاومت فقط یک فعالیت فرهنگی نیست؛ بلکه فرآیندی برای تقویت حافظه جمعی و اعتماد عمومی است. جامعه‌ای که تجربه‌های واقعی فداکاری را در قالب روایت هنری بازخوانی می‌کند، نسبت به مفهوم امنیت و آرامش اجتماعی، حساسیت و درک عمیق‌تری پیدا می‌کند. این واکنش فرهنگی، برخلاف سیاست‌گذاری‌های مستقیم، اثر بلندمدت و پایدار دارد و نوعی پیوند عاطفی و معرفتی با ارزش‌های ملی ایجاد می‌کند.
در نهایت، می‌توان گفت جشنواره فیلم و فیلمنامه «ایثار» نمونه‌ای قابل بررسی از نقش هنر در تحکیم بنیان‌های همبستگی اجتماعی است؛ رویدادی که با ترغیب هنرمندان به تولید محتوای معناگرا، فضائی فراهم می‌آورد تا مفاهیم اخلاقی و ملی نه در قالب شعار، بلکه در قالب تجربه هنری بازتولید شوند. هنر، هنگامی که با مسئولیت اجتماعی ترکیب شود، می‌تواند یکی از مؤثرترین ابزارهای ایجاد آرامش روانی، امنیت فرهنگی و وفاق ملی باشد.
جشنواره ایثار تلاش دارد این مسیر را هموار کند؛ تلاشی که اگر تداوم یابد، می‌تواند به تدریج بخشی ثابت از منظومه فرهنگی کشور شود و به استحکام بنیان‌های اجتماعی یاری رساند.