نکات ایمنی و راهکارهایی برای مصرف بهینه گاز (بخش نخست)

شکارچی خاموش در گردنه غفلت شهروندان (گزارش روز)

کد خبر: ۳۲۳۲۸

تاریخ: ۲۵ آذر ۱۳۹۳ - ۲۰:۱۱

گالیا توانگر
صبح با جنگ بین افرادی که لباس گرم پوشیده‌اند وآن دسته که به قول معروف یک لا پیراهن نازک تابستانی به تن کرده‌اند، آغاز می‌شود. تقویم روی میز کاری نیمه آذرماه را نشان می‌دهد. یک خط در میان این دو گروه به قسمت تاسیسات اداره زنگ می‌زنند و یک گروه خواهان خاموشی دستگاه است و گروه دیگر روشن ماندن دستگاه گرم‌کننده را می‌طلبد.در حالی که همگان به دنبال البسه کاموایی و پشمی‌اند، عده دیگری هنوز زمستان را نپذیرفته و با گذاشتن درجه بخاری وشوفاژ روی بالا‌ترین درجه می‌خواهند تابستانی گرم را برای خود رقم بزنند. هر وقت هم که به آنها در مورد زیاد گرم شدن محیط خانه یا محل کار اعتراض می‌کنی با بی‌خیالی شانه بالا انداخته و می‌گویند: «ژاکت می‌پوشم روی قلبم سنگینی می‌کند!» و یا ابرو در هم گره کرده و به اصطلاح دست پیش می‌گیرند که پس نیفتند. با غرولندی زیر لب در جواب می‌گویند: «خب، آن پنجره را باز کن دیگه!» پنجره را که باز می‌کنی آن‌قدر «سرده سرده» می‌کنند که پشیمان می‌شوی و می‌بندیش.این حکایت در سراسر روزهای سرد سال بر قرار است.
وقتی صحبت از مصرف بهینه انرژی به میان می‌آید معمولا به بخش خانگی زوم می‌کنند این در حالی است که ادارات، سازمان‌ها و موسسات نیز نقش زیادی در مصرف بهینه گاز برعهده دارند. موضوع مصرف بهینه انرژی در برخی کشورها از جمله ژاپن تا آنجا اهمیت دارد که در هر اداره و موسسه‌ای بخشی به نام مدیریت انرژی را در دل بخش‌های مدیریتی خود گنجانده‌اند. در هر سازماني بايد فرد مشخصي متولي‌گري بحث مديريت مصرف را بر عهده گرفته و در جهت پياده‌سازي برنامه هاي مشخص شده در استراتژي بهينه‌سازي مصرف انرژي، فرآيندهاي موجود را كنترل و در جهت بهينه‌سازي آنها كوشا باشد. واحد اين شخص  را مي‌توان با توجه به چارت سازماني هر شركتي در نظر گرفت. اما مجموعه مهندسي و برنامه‌ريزي محل مناسبي به نظر مي رسد.
بررسی و اشراف به هزینه‌های انرژی و مقایسه در فصول مختلف با سایر سازمان‌های مشابه، اطلاع‌رسانی و یادآوری و آموزش مزایا و ضرورت و روش‌های بهره‌وری انرژی به کارکنان، اطلاع رسانی سیاست‌های شرکت در جهت روش‌های اجرای بهینه‌سازی مصرف، لحاظ صرفه جویی انرژی در خرید تجهیزات جدید، ممیزی انرژی در سازمان؛ کنتور داخلی برای تفکیک مصارف بخش‌های مختلف و نیز تشویق همکاران به دادن پیشنهادات در قالب نظام مشارکت در راستای بهره‌وری و اصلاح الگوی مصرف همگی از جمله مواردی هستند که می‌شود توسط مدیریت انرژی در قلب سازمان‌ها و موسسات با جدیت پیگیری شوند.
خاموشی تاسیسات گرم‌کننده
دربازه زمانی 22:30 تا 6:30
در اولین شب‌های پاییزی سال جاری افزایش سه‌برابری مصرف گاز طبیعی در بخش منازل و تجاری همه را شوک‌زده کرد. این درحالی ست که عدم استفاده از الگوهای مصرف بهینه، عدم رعایت عایق بندی حرارتی ساختمان‌ها علی‌رغم صنعت رو به رشد عایق‌های ساختمانی در دنیای امروز، عدم استفاده از وسایل گرم‌کننده به روز با استانداردهای بالا و مطمئن و نیز خودخواهی‌های فردی برای استفاده نکردن از البسه گرم زمستانی را می‌توان چهار مورد فراگیر در افزایش رو به رشد گاز در مصارف خانگی، تجاری و سازمانی کشورمان دانست.
رضا تراکمه یک صاحب نظر در مصرف بهینه گاز در مورد راه‌های بهینه‌سازی مصرف گاز در ساختمان توضیح می‌دهد: «بهتر است ترموستات دیگ موتور خانه در تابستان‌ها روی دمای 50 تا 55 درجه و در زمستان‌ها روی دمای 65 تا 70 درجه سلسیوس تنظیم شود. در صورتی که رادیاتورهای شوفاژ ساختمان شما دارای شیرهای ترموستاتیک نیستند بهتر است برای هریک از آنها شیر ترموستاتیک رادیاتور تهیه و نصب کنید. در غیراین صورت می‌توانید با استفاد از تایمر اتوماتیک و یا حتی به صورت دستی، هر شب در حدود ساعت 10:30 مشعل را خاموش و هر صبح ساعت 6:30 مجدداً آن را روشن کنید.(به‌جز شب‌های سرد زمستان) اصولاً در محاسبات مهندسی قدرت گرمایش مشعل را 20 درصد بیشتر از ظرفیت دیگ در نظر می‌گیرند و اگر مازاد بر این باشد، بخشی از انرژی گرمایشی مشعل توسط دیگ قابل جذب نبوده و از طریق دودکش هدر می‌رود و در این صورت لازم است مشعل موتور خانه را با مشعل کوچک‌تری تعویض کنید.»
با شنیدن این بخش از صحبت‌های مهندس،محیط‌های اداری و سازمانی در ذهنم تداعی می‌شود که به جای روشن کردن تاسیسات از صبح زود، نزدیکی‌های ظهر اقدام می‌کنند و از آن‌طرف محیط را آنچنان گرم کرده که به کوره‌خانه‌ای مبدل می‌شود. سپس تا شب دستگاه‌ها روشن می‌مانند،علی رغم اینکه از بعدازظهر به بعد اکثر کارکنان به خانه برگشته‌اند و تک و توک کارمندی در اداره اضافه‌کاری می‌ایستد.کارمندان اکثرا با پوشش تابستانی در محل کار حاضر می‌شوند.گویی استفاده از لباس زمستانی در اتاق قدغن شده باشد!
این مهندس اهل فن با مطرح کردن پرسشی ذهن را به سمت استفاده بیشتر از انرژی پاک خورشیدی سوق داده و می‌گوید: «به نظر شما بهتر نیست با وجود اینکه سالیانه به طور متوسط 330 روز آفتابی در کشور وجود دارد و در نظر گرفتن موقعیت جغرافیائی و تابش شدید نور خورشید در روزهای آفتابی سال و نیز امکان ذخیره آبگرم در مخزن آبگرمکن‌های خورشیدی برای هوای ابری و مواقع تاریکی هوا، همچنین رسیدن دمای آب به حدود 90 درجه در کلکتور آبگرمکن‌های خورشیدی، برای شروع حداقل در ساختمان‌های تک واحدی و مستقل استفاده از آبگرمکن‌های خورشیدی را آغاز کنیم؟ همان‌طور که در کشور همسایه‌مان ترکیه اغلب ساختمان‌ها از آبگرمکن خورشیدی استفاده می‌کنند و مشکلی هم پیش نمی‌آید.»
وصل چند دستگاه گرم‌کننده به دودکش ممنوع!
عده‌ای معتقدند اعمال جریمه برای مشترکین پرمصرف گاز می‌تواند راهی کارگشا باشد برای مصرف بهینه. در این رابطه قطع گاز مشترکین پرمصرف تا اعمال جریمه در قبض گاز تمهیداتی اتخاذ شده است. با این حال روشن است که هیچ راهکاری نمی‌تواند جای فرهنگ‌سازی را بگیرد،چرا که اگر شهروندان نخواهند مسئله مصرف بهینه و رعایت نکات ایمنی را بپذیرند هیچ چیز نمی‌تواند جلو نواقص را بگیرد. برای مثال اگر مسئله اعمال قوانین عایق بندی ساختمان جدی گرفته شود لااقل در نسل‌های آتی این مهم به نتیجه و ثمر خواهد رسید.
براساس آمارهای ارائه شده، به طور متوسط سالانه 1/6 درصد به میزان مصرف انرژی کشور اضافه شده است که اگر میزان مصرف انرژی با این روند ادامه یابد ایران تا افق سند چشم انداز 20 ساله یکی از واردکنندگان انرژی در دنیا می‌شود.
زهرا فتوحی یک شهروند تهرانی به قبض گاز خود با نرخ بالا اشاره کرده و گله‌مندانه می‌گوید: «نمی‌دانم چرا این‌دفعه ان‌قدر هزینه گازمان بالا آمده. ما که یک بخاری و یک اجاق گاز که بیشتر نداریم.»
وقتی وضعیت ساختمانشان را جویا می‌شوم درمی‌یابم که از استانداردهای حرارتی کاملا عاری بوده و اغلب دو بخاری شان روی بالاترین درجات تنظیم و در خانه از لباس گرم زمستانی هرگز استفاده نمی‌کنند. مشکل بزرگ دیگر در خانه این شهروند این است که هر دو بخاری به یک دودکش اتصال یافته‌اند که هم انرژی زیادی به هدر می‌رود و هم بسیار خطرناک است.
توصیه آتش نشانان برای چک کردن دودکش‌ها همیشگی بوده است. حامد اشراقی یک آتش‌نشان توضیح می‌دهد: « طول دودكش افقي نبايد از 30 سانتي‌متر تجاوز كند و دستگاه گازسوز بايد در نزديكي خروجي نصب شود. حداقل طول لوله عمودي نبايد از 45 متر كمتر باشد و انتهاي آن روي بام بايد حداقل 70 سانتي‌متر بالاتر از سطح پشت‌بام و مجهز به كلاهك «H» باشد. عبور دودكش از پنجره بدون ايزوله كردن آن تا پشت‌بام و رعايت حداقل 4/5 متر ارتفاع به‌طور كلي ممنوع است. براي ايمني بيش‌تر بخاری گازی سنسور ایمنی روی بخاري نصب شده تا هرزمان و به هر دليلي گازهای سمي از محل دودكش خارج نشد يكي از اين دو قطعه ورود گاز به بخاري را قطع كرده و از بروز حادثه جلوگيري كند بنابراين به هيچ عنوان نبايد آن را دستكاري كرد يا از محل خود برداشت. اگر ترموكوپل و پيلوت هر دو سالم است ولي بخاري بعد از چند دقيقه خاموش مي‌شود، ابتدا بايد دودكش را چك كرد. اگر دودكش سرد باشد برگشت گاز منوکسیدکربن به محیط باعث عملکرد سنسور و خاموشی بخاری شده است.بنابراين بايد نسبت به رفع ايراد دودكش اقدام كرد.»
عایق بندی حرارتی ساختمان باید چگونه باشد؟
تعویض پنجره‌های پروفیلی و خصوصاً آهنی قدیمی که خوب جفت نمی‌شوند با پنجره‌های شیشه دوجداره جهت جلوگیری از نفوذ هوای سرد به داخل باعث کاهش شدید ورود هوای سرد، هوای آلوده و ذرات معلق هوا خصوصاً در فصل پاییز و زمستان به داخل ساختمان می‌گردد. این تعویض بدون خرابی و با نصب پنجره‌های «یو‌پی‌سی‌وی» جدید روی فریم پنجره‌های قدیمی و سپس اجرای پیچ و چسب سیلیکون به راحتی قابل انجام است.
هادی مومنی مهندس عمران توصیه می‌کند: «استفاده از پوشش ضد تشعشع روی سطح شیشه‌ها باعث می‌شود تشعشع سرما در زمستان و همچنین تشعشع گرما در تابستان بر میزان گرمایش و سرمایش مورد نیاز واحد شما بی‌تاثیر گردد. برای توضیح اثر تشعشع سرمایی در زمستان فرض کنید دمای هوای هال نشیمن واحد شما در زمستان 20 درجه باشد، در این شرایط شاید ترجیح دهید لباس اضافه‌ای بپوشید ولی در فصل بهار که از تشعشع سرمای بیرون خبری نیست، با وجود دمای هوای 20 درجه شما به راحتی با حداقل پوشش و بدون احساس سرما زندگی می‌کنید.»
وی در تکمیل صحبت هایش می‌گوید: «شکی نیست که راندمان احتراق پکیج‌های گرمایشی بسیار بیشتر از مجموعه مشعل و دیگ حرارت مرکزی موتورخانه است، ولی اگر در ساختمانی زندگی می‌کنید که دارای سیستم موتورخانه حرارت مرکزی است، تعویض آن با پکیج به دلیل لزوم تغییرات و هزینه‌های گسترده‌ای مانند قطع لوله کشی‌های موجود و انجام لوله کشی جدید شوفاژ و آب گرم مصرفی (روکار) از پکیج هر واحد به رادیاتورها وسرویس‌های بهداشتی همان واحد و کنده کاری‌ها و بنایی‌های مربوطه توصیه نمی‌شود. علاوه بر این نهایتاً باز هم کنتور گاز مصرفی هر واحد جدا نخواهد بود. ضمن اینکه مزیت سیستم حرارت مرکزی هم اطمینان بخش‌تر بودن آن است. اگر در حال ساخت بنا و آپارتمان هستید، لازم است کلیه موارد مبحث 19 انرژی مقررات ملی ساختمان را کاملاً رعایت کنید. از جمله عایق نمودن سقف، کف و دیوارها، استفاده از شیرهای ترموستاتیک رادیاتور و نیز استفاده از پنجره‌های «یو‌پی‌سی‌وی» با شیشه دوجداره را جدی بگیرید و برای جلوگیری از مشکلات تقسیم هزینه گاز مصرفی واحدهای ساختمان برای هریک از واحدها یک انشعاب گاز مجزا و یک پکیج جداگانه در نظر بگیرید، خصوصاً اینکه راندمان احتراق در پکیج‌های گرمایشی معتبر بسیار بالاتر از راندمان احتراق مجموعه دیگ و مشعل سیستم حرارت مرکزی است.»
مراقب مرگ خاموش باشید
حادثه شماره یک:حادثه در طبقه سوم یک ساختمان چهار طبقه مسکونی در ساعت 50 دقیقه بامداد رخ داده بود که در جریان آن زوجی جوان در واحد 60 متری خود دچار گازگرفتگی شده‌ بودند. جلال ملکی سخنگوی سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی شهرداری تهران با بیان اینکه آتش‌نشانان این زوج را به فضای باز انتقال دادند، گفت: «زوج جوان حدود 30 سال سن داشته و خوشبختانه علی‌رغم مسمومیت شدید علائم حیاتی در آنان وجود داشت که آتش‌نشانان آنان را برای انتقال به بیمارستان به عوامل اورژانس مستقر در محل تحویل دادند.» وی علت این حادثه را روشن بودن آبگرمکن دیواری و شومینه و نشت گاز از آنها اعلام کرد و گفت: «بسته بودن تمامی درها و پنجره‌ها باعث کاهش اکسیژن و تولید گاز مونوکسیدکربن در منزل شده بود.»
حادثه شماره دو: جلال ملکی، سخنگوی سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی شهرداری تهران از حادثه انتشار گاز مونوکسیدکربن در داخل منزل مسکونی و مصدومیت چهارتن خبر داد. در طبقه دوم یک منزل مسکونی پنج طبقه انتشار گاز مونوکسیدکربن باعث مصدومیت اعضا خانواده‌ای شده بود که تا رسیدن نیروی آتش نشانی همسایگان از صدای کمک خواهی ساکنان منزل در را باز کرده بودند و با رسیدن همزمان نیروهای آتش نشانی هر چهار نفر را  تحویل عوامل اورژانس دادند. آتش نشانان پس از ایمن‌سازی مشغول بررسی علت این گاز گرفتگی شدند که به گفته کارشناسان روشن ماندن طولانی مدت آبگرمکن دیواری و همچنین شکسته بودن شیشه جلوی بخاری و بسته بودن در و پنجره باعث انتشار گاز مونوکسیدکربن شده بود.
در سراسر فصل سرما علی‌رغم اینکه اطلاع رسانی‌ها و هشدارهای ایمنی در مورد کنترل کردن وسایل گازسوز و رعایت نکات ایمنی برای فرار از مرگ خاموش جریان دارد اما باز هم هر روزه با باز کردن صفحه حوادث روزنامه‌ها با چند مورد حادثه آتش سوزی بر اثر نقص بخاری و آبگرمکن و نیز حادثه گاز گرفتگی و مرگ خاموش مواجه می‌شویم.
دکتر ابراهیم شاطری، مدیرکل پزشکی قانونی استان سمنان از مرگ خاموش 7 شهروند سمنانی در هشت ماهه گذشته سال جاری خبر می‌دهد و می‌گوید: «طی هشت ماهه سال جاری 7 نفر از هم استانی‌ها در اثر مسمومیت با گاز مونوکسید کربن جان خود را از دست دادند که از این تعداد سه نفر زن و چهار نفر دیگر مرد بوده‌اند. در هشت ماهه سال گذشته نیز همین تعداد براثر مسمومیت با گاز مونوکسیدکربن در استان جان خود را از دست دادند. گاز مونوکسیدکربن گاز بدون بو، بی‌رنگ و بدون تحریک‌پذیری است و به همین واسطه فرد در معرض این گاز در ابتدا متوجه مسمومیت با این گاز نمی‌شود و با توجه به شباهت به علائم سرماخوردگی‌ (سردرد، ضعف جسمانی و ...) فرد تصور بیماری ویروسی می‌کند.» شاطری ادامه می‌دهد:«به منظور پیشگیری از این آسیب، کنترل و بررسی مسیر دودکش‌ها قبل از نصب وسایل گرمایشی (مانند بخاری، آبگرمکن و شومینه‌) و اطمینان از بازبودن مسیر دودکش، توجه به داغ بودن لوله دودکش‌ها، استفاده از کلاهک‌های H بر روی دودکش‌ها، استفاده از وسایل گرمایشی استاندارد، عدم استفاده از بخاری‌های بدون دودکش در فضاهای بسته از موارد قابل اهمیت در پیشگیری از این مسمومیت است.»