بسیـج؛ ابـرگفتمـان انقـلاب اسـلامـی

کد خبر: ۳۲۳۰۲۲

تاریخ: ۰۴ آذر ۱۴۰۴ - ۲۰:۵۵

در شرایطی که جمهوری اسلامی ایران با تهدیدهای ترکیبی و فزاینده‌ای از سوی نظام سلطه مواجه است، بازخوانی نقش نیروهای درون‌زای کشور اهمیت ویژه‌ای می‌یابد. بسیج به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های داخلی در طول چهار دهه گذشته، نقش تعیین‌کننده‌ای در تثبیت، تداوم و پیشرفت انقلاب اسلامی و تحقق اَبَرگفتمان ایران قوی ایفا کرده است. اکنون که انقلاب اسلامی در گام دوم خود قرار دارد، بازاندیشی در ظرفیت‌ها و رسالت‌های بسیج برای تقویت انسجام ملی و مؤلفه‌های قدرت ضرورتی انکارناپذیر است.
مبانی تفکر
و فرهنگ بسیجی
تفکر و فرهنگ بسیجی فراتر از یک ساختار سازمانی، نوعی رویکرد معرفتی و هویتی است که از ذخایر عمیق معنوی اسلام ناب محمدی(ص) برخاسته است. این فرهنگ بر پایه‌های محکمی چون ولایت‌باوری، ایثار و مقاومت، آگاهی و بصیرت، پیش‌برندگی، مردمی بودن، امیدآفرینی و تکلیف‌گرایی استوار است. رهبر معظم انقلاب، فرهنگ بسیجی را فرهنگ معنویت، شجاعت، غیرت، استقلال و آزادگی تعریف کرده و آن را مجموعه‌ای از معرفت‌ها و منش‌هایی می‌دانند که می‌تواند تضمین‌کننده حرکت مستقیم و پایدار اسلامی ملت باشد.
از منظر طراح و بنیانگذار شجره طیبه بسیج، یعنی امام خمینی‌(رضوان‌الله‌علیه) نیز بسیج تنها محدود به یک نهاد تشکیلاتی نیست، بلکه هویتی فراگیر دارد که همه پابرهنگان و مظلومان جهان را در برمی‌گیرد. این نگاه گسترده، بسیج را به پدیده‌ای فراتر از مرزهای جغرافیایی تبدیل کرده و الگویی برای حرکت‌های مقاومت در منطقه فراهم آورده است.
کارنامه درخشان بسیج
در گام اول انقلاب
بسیج از همان روزهای آغازین انقلاب اسلامی، در تمام صحنه‌های حساس حضور داشته است. در دوران استقرار نظام، با تشکیل کمیته‌های انقلاب و مرکزیت مساجد، امنیت را برقرار و با ضدانقلاب مقابله کرد. در دوران دفاع مقدس، بسیجیان در خط مقدم جبهه‌ها ایستادند و با جان‌فشانی خود، استقلال و تمامیت ارضی کشور را حفظ کردند.
پس از جنگ، بسیج در قامت سربازان سازندگی ظاهر شد و خدمات عمرانی و زیربنایی گسترده‌ای به کشور ارائه داد. در دهه‌های بعد نیز این نهاد در مواجهه با فتنه‌های داخلی، تهدیدات نرم، پدیده تروریسم تکفیری در منطقه و بحران کرونا نقش‌آفرین بود. این تجربه‌ها نشان می‌دهد که توانایی‌ها و مأموریت‌های بسیج به‌فراخور زمان و مقتضیات روز بازسازی شده و این نهاد توانسته است در عرصه‌های مختلف سخت، نیمه‌سخت و نرم به پیش‌روندگی انقلاب کمک کند.
مهم‌ترین نقش‌های بسیج
در تقویت قدرت ملی
ایجاد بازدارندگی همه‌جانبه
تفکر و فرهنگ بسیجی از همان آغاز، بازدارندگی همه‌جانبه در حوزه‌های سیاسی، فرهنگی، نظامی و اقتصادی را مدنظر قرار داده است. پیشرفت‌های کشور در حوزه‌های مختلف را باید محصول این تفکر دانست که با شیوه‌های جهادی و انقلابی، در شرایط کمبود امکانات و فشار تحریم‌ها به دستاوردهای چشمگیری دست یافته است.
الهام‌بخشی و صدور انقلاب
بسیج وجه الگویی قدرتمندی نیز داشته که بهترین نمودهای آن را در حزب‌الله لبنان، انصارالله یمن و حشدالشعبی عراق می‌توان مشاهده کرد. این جنبش‌ها با الگوگیری از تفکر و فرهنگ بسیجی شکل گرفته‌اند و امروزه بازوان قدرت منطقه‌ای جمهوری اسلامی محسوب می‌شوند که ضمن کمک به تأمین امنیت در محیط ملی خود، به تأمین امنیت ایران در ابعاد مختلف کمک می‌کنند.
خلق سرمایه اجتماعی
اقدامات اجتماعی بسیج در عرصه‌هایی چون محرومیت‌زدایی، کمک‌های مؤمنانه، مقابله با کرونا و رسیدگی به حوادث غیرمترقبه، نظام را با مردم پیوند داده و در خلق قدرت نرم و سرمایه اجتماعی تأثیر جدی داشته است. سرمایه اجتماعی که مبتنی بر امید و اعتماد است، شرط حفظ هر نظامی محسوب می‌شود.
کاستن از جاذبه برون‌گرایی
اقداماتی که در سایه تفکر و فرهنگ بسیجی انجام شده، اثبات کرده که در شرایط تحریمی و کمبود امکانات نیز می‌توان کشور را اداره کرد و این موضوع اهمیت اتکا به ظرفیت‌های درون‌زای داخلی را آشکار ساخته
است.
رسالت بسیج
در شرایط کنونی
در برهه کنونی که دشمن با فشار و تحریف تلاش می‌کند همبستگی و انسجام ملی را از بین ببرد، بسیج باید در تداوم رسالت‌های انقلابی خود در این حوزه نیز میدان‌داری کند. مهم‌ترین اقدامات مورد نیاز عبارتند از:
گفتمان‌سازی وحدت‌بخش
بسیج باید با تکیه بر نقاط مشترک دینی و ملی و تأکید بر گزاره «ایران برای همه ایرانیان» به گفتمان‌سازی وحدت‌بخش بپردازد. در این راستا، تأکید بر عظمت ملت ایران، اصالت هویت و تاریخ، ظلم‌ستیزی و عدالت‌طلبی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
تقویت تاب‌آوری ملی
با توجه به نقش تعیین‌کننده انسجام ملی در شکست تهاجم دشمن در جنگ اخیر، بسیج باید با هوشیاری محوریت تحکیم وحدت و انسجام ملی را برعهده گیرد. تأکید بر گزاره «همه با هم برای ایران»، تبیین نقش عوامل پیروزی و ضرورت تقویت آن‌ها از جمله این اقدامات است.
پیشگامی
در حوزه‌های اجتماعی
بسیج باید همانند دوران دفاع مقدس، همگام با مردم و برای حل مسائل اجتماعی مانند تورم، بیکاری و مشکلات ازدواج جوانان پیشگام و گفتمان‌ساز باشد. همچنین رسیدگی به اقشار محروم و تمرین تاب‌آوری در همه زمینه‌ها از ضروریات است.
ارسال پیام قدرت به دشمن
بسیج باید با اتخاذ مواضع مستحکم در برابر دشمنان، امید و احساس قدرت را در فضای اجتماعی زنده نگه دارد، به‌گونه‌ای که افکار عمومی ایرانی یکپارچه، متحد و آماده تنبیه دشمن را مشاهده کند.
فعال‌سازی ذخیره‌های معنوی
ذخیره‌های معنوی و معرفتی مانند مقاومت، ایثار، شهادت‌طلبی و اعتماد به نصرت الهی از مهم‌ترین بنیان‌های معرفتی جامعه ایران است که باید از سوی بسیج مورد توجه قرار
گیرد.
مبارزه با فساد
و پاسداری از استقلال
بسیج در کنار قوه قضائیه باید در شناسایی و انهدام شبکه‌های فساد نقش ایفا کند و از سوی دیگر، با تئوریزه کردن وابستگی و پذیرش سلطه خارجی توسط جریان تحریف به مبارزه علمی و گفتمانی بپردازد.
جمع‌بندی:
کارآمدی بسیج در عرصه‌های مختلف سبب شده است تا در هر شرایطی توجه به ظرفیت‌های گره‌گشای آن برای عبور از چالش‌ها مورد توجه قرار گیرد. در برهه کنونی که نظام با جنگ ترکیبی مواجه است، بسیج قادر است تا در همراهی با دولت و سایر دستگاه‌ها، با تقویت مؤلفه‌های قدرت و به‌ویژه تقویت انسجام و تاب‌آوری ملی، خنثی‌کننده تهدیدهای دشمنان باشد.
آنچه موفقیت بسیج را تضمین می‌کند، تجربیات ارزشمند آن در حل چالش‌های مختلف و احساس تعهد و تکلیف عمیق نسبت به حفاظت از انقلاب و نظام اسلامی است. بسیج باید در همراهی با دولت بکوشد تا همچون زمان دفاع مقدس، به حفظ انسجام درونی و تقویت مقاومت مردم در مقابل توطئه‌های دشمنان بپردازد.
البته باید توجه داشت که رویکرد بسیج در قبال دولت باید حمایتی- مطالبه‌گرانه باشد؛ یعنی ضمن کمک به دولت و وجه دادن آن به ظرفیت‌های داخلی، از هرگونه موضع‌گیری تقابلی یا نگاه صفر و صدی پرهیز کند و با توجه به شرایط خطیر کشور و فشارهای داخلی و خارجی، سطح توقعات از دولت را تعدیل نماید و در جهت تقویت کارآمدی دولت که خود ضامن ماندگاری انقلاب اسلامی است، تلاش کند.