برتری چین بر آمریکا در فلزات کمیاب جهان

کد خبر: ۳۲۲۰۳۸

تاریخ: ۱۹ آبان ۱۴۰۴ - ۲۱:۰۷

گزارش‌های تازه حکایت از آن دارد که جمهوری خلق چین طی سه دهه اخیر، با تکیه بر یک برنامه بلندمدت و منسجم، توانسته است جای آمریکا را در رهبری جهانی زنجیره تأمین «فلزات کمیاب» بگیرد؛ فلزاتی که اکنون شریان حیاتی صنایع پیشرفته از خودروهای برقی گرفته تا جنگنده‌ها به شمار می‌روند.
بر اساس گزارش روزنامه آمریکایی وال استریت ژورنال، چین از دهه ۱۹۹۰ و همزمان با تسهیلِ روند رشد اقتصادی خود، بهره‌گیری از فلزات کمیاب را به‌عنوان یک استراتژی ملی در دستورکار گذاشت؛ زمانی «دنگ شیائو پینگ»؛ رهبر چین در آن دوره، جمله معروفی گفت: «خاورمیانه نفت دارد اما چین فلزات کمیاب دارد».
از آن زمان، دولت پکن به‌صورت سیستماتیک شرکت‌های داخلی را از طریق تخصیص یارانه‌ها و سرمایه‌گذاری مستقیم حمایت کرد و مانع مالکیت خارجی بر معادن محلی شد و سپس صدها شرکت کوچک را در قالب چند گروه عظیم ادغام کرد. این گروه‌های بزرگ امروز بازار جهانی را در دست دارند.
این گزارش می‌افزاید که اکنون چین تقریباً ۹۰ درصد از تولید جهانی فلزات زمین‌ کمیاب تصفیه‌شده را در اختیار دارد.این موفقیت حاصل مدل اقتصادی چین است که بر برنامه‌ریزی بلندمدت و ثبات نهادی تکیه دارد، بر خلاف رویکرد آمریکا که در مقایسه کوتاه‌مدت‌تر و متغیرتر بوده است.
این گزارش به تلاش شرکت آمریکایی مولی‌کورپ (Molycorp در آمریکا) برای احیای معدن مانتین پاس (Mountain Pass) اشاره می‌کند؛ ولی این پروژه با عرضه مواد ارزان‌قیمت چین در بازار جهانی مواجه شد و در نهایت از پای درآمد. اگرچه آمریکا در سال ۲۰۱۲ شکایتی را در سازمان تجارت جهانی علیه چین مطرح کرد، پیروزی حقوقی آمریکا نتوانست وضعیت را در میدان عمل تغییر دهد؛ چرا که قیمت‌های پایین محصولات چین به تعطیلی مجدد معدن اصلی آمریکا منجر شد.
ادامه انحصار و تهدید راهبردی
این گزارش تأکید می‌کند که نگرانی واشنگتن از امکان استفاده چین از این فلزات به‌عنوان «سلاح اقتصادی» از سال ۲۰۲۱ شدت گرفت؛ به‌ویژه پس از بحران زنجیره تأمین ناشی از پاندمی کرونا و جهش‌های ناگهانی قیمت‌ها.
در این راستا، دولت آمریکا اقدام به حمایت مالی از پروژه‌های متعددی برای ساخت کارخانه‌های بازیافت و تصفیه جدید کرده است از جمله یکی در تگزاس به‌وسیلۀ شرکت Lynas Corporation استرالیایی اما این تلاش‌ها هنوز نتوانسته‌اند وابستگی را به نحو مؤثری کاهش دهند.
در مقابل، در سال ۲۰۲۱، انجمن صنعت فلزات زمین کمیاب چین هشدار داد که باید تولید افزایش یابد تا کنترل مطلق پکن بر بازار حفظ شود؛ دولت چین نیز در سال ۲۰۲۲ تولید را حدود ۲۵ درصد افزایش داد که این اقدام به سقوط قیمت‌ها و وارد آمدن آسیب جدی به تولیدکنندگان غربی انجامید. هم‌چنین، پکن صراحتاً انتقال فناوری‌های تصفیه فلزات به خارج از کشور را ممنوع کرده و اعلام کرده است که قصد دارد سلطه خود را بر منابع جهانی این فلزات افزایش دهد.
گزارش نشریه دلیل می‌آورد که سلطۀ چین در این عرصه اتفاقی نبوده، بلکه نتیجۀ دیدگاهی راهبردی و بلندمدت است؛ دیدگاهی که با صبر، استمرار و تمرکز بر هدف، پیش رفته است. در حالی که ایالات متحده بیشتر گرفتار سیاست‌های کوتاه‌مدت شده است.
اکنون اگرچه واشنگتن مسیر عقب‌نشینی از این عقب‌ماندگی را آغاز کرده، اما هل دادن چین از صدر این بازار استراتژیک ممکن است دهه‌ها به طول انجامد.پرونمایی این گزارش در زمانی صورت گرفت که تقاضا برای خودروهای برقی، فناوری‌های پیشرفته و جنگ‌افزارهای مدرن همگی به فلزات کمیاب وابسته‌اند به سرعت در حال رشد است.
به‌نظر می‌رسد چین با به‌کارگیری هوشمندانه منابع طبیعی خود و هدایت هدفمند صنایع، جایگاهی غیرقابل‌انکار در زنجیره ارزش جهانی یافته است. در مقابل، فرمانروایی دیرینه آمریکا در این حوزه با تحلیل مواجه شده و نیاز به بازنگری راهبردی دارد.
خبرگزاری فارس