اقتصاد ایران قبلا از تحریم‌ها عبور کرده است

تحلیل ۲۰ کارشناس اقتصادی از اثر ناچیز مکانیسم ماشه

کد خبر: ۳۱۹۴۲۴

تاریخ: ۰۹ مهر ۱۴۰۴ - ۲۰:۰۵

مکانیسم ماشه موضوعی است که گرچه جو روانی در بازار ایجاد کرده ‌اما تحلیلگران می‌گویند اقتصاد ایران پیش‌تر از این تحریم‌ها عبور کرده است و تفاوت چندانی رخ نخواهد داد.
به گزارش خبرگزاری تسنیم، چند روز پیش شورای امنیت سازمان ملل متحد در اقدامی بحث‌برانگیز مکانیسم ماشه یا همان اسنپ‌بک را علیه ایران فعال کرد.
این فرآیند به‌نحوی طراحی شده است که پس از طرح شکایت و عدم حل اختلاف در کمیسیون مشترک، تحریم‌های سازمان ملل به‌صورت خودکار و بدون نیاز به رأی‌گیری جدید، دوباره برقرار می‌شود، از همین رو، به آن مکانیسم ماشه یا «چکاننده» گفته می‌شود.
فعال‌سازی این مکانیسم، هرچند با مخالفت و انتقاد ایران و برخی کشورها همراه شده است، اما بلافاصله در بازارهای داخلی بازتاب پیدا کرد، به‌طوری‌که نرخ ارز و بهای طلا در بازار ایران نوسان‌های محسوسی را تجربه کردند.
این شرایط پرسشی جدی را میان فعالان اقتصادی و افکار عمومی ایجاد کرده است: آیا بازگشت تحریم‌های شورای امنیت آثار واقعی بر بخش‌های اقتصادی ایران خواهد داشت یا بیشتر جنبه روانی و تبلیغاتی دارد؟ تحلیلگران اقتصادی در پاسخ به این پرسش معتقدند ایران پیش‌تر از این تحریم‌ها عبور کرده است و تفاوت چندانی رخ نخواهد داد.
واکنش متفاوت فعالان اقتصادی
«صمد حسن‌زاده» رئیس اتاق بازرگانی ایران، در نشست اخیر هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی ایران، با اشاره به آثار مکانیسم ماشه ضمن ابراز محکومیت سیاست‌های برخی کشورهای اروپایی گفت: هرچند تحریم‌های جدید خسارت‌هایی به‌دنبال خواهد داشت، اما آثار آن به‌اندازه تبلیغات رسانه‌ای نیست. فعالان اقتصادی و بخش خصوصی اجازه نداده‌اند چرخه تولید متوقف شود و تجربه‌های ارزشمندی در مدیریت شرایط سخت به‌دست آمده است.
«مجیدرضا حریری» رئیس اتاق مشترک ایران و چین هم با اشاره به موضع پکن تأکید کرد: بازگشت تحریم‌های شورای امنیت صرفاً مربوط به حوزه‌های هسته‌ای و موشکی است و تأثیری بر روابط اقتصادی ایران و چین نخواهد داشت. سفیر چین در تهران هم با صراحت اعلام کرد این تحریم‌ها مانعی برای روابط دوجانبه اقتصادی تهران و پکن ایجاد نمی‌کند.
«حسن حسن‌خانی» اقتصاددان هم در همین زمینه معتقد است: مکانیسم ماشه امروز چکانده نشده است، بلکه از همان ابتدای اجرای برجام فعال بود. آمریکا با استفاده از ابزارهای حقوقی و فشارهای سیاسی عملاً مانع سرمایه‌گذاری در ایران می‌شد، حتی زمانی که منع قانونی وجود نداشت.
«حسین صمصامی» اقتصاددان و عضو کمیسیون اقتصادی مجلس هم می‌گوید: تحریم‌های بازگشتی شورای امنیت بیشتر حوزه‌های هسته‌ای و موشکی را شامل می‌شود و اثر مستقیمی بر فروش نفت و مبادلات بانکی ندارد؛ البته می‌تواند تحریم‌های آمریکا را تقویت کند و کشورهای طرف معامله ایران را تحت فشار بیشتری قرار دهد، مهم‌ترین اثر این مکانیسم، افزایش انتظارات تورمی و جو روانی در اقتصاد ایران است.
«خسروانی» نایب‌رئیس اتحادیه فروشندگان خودرو نیز در واکنش به نگرانی‌های بازار خودرو تأکید کرده است: جو‌سازی اخیر رسانه‌ها برای توجیه افزایش قیمت است، شرایط برای خودروسازان خارجی تغییر چندانی نکرده و تنها عامل اثرگذار واقعی، نوسانات نرخ ارز در بازار رسمی است.
همچنین «عبدالله مهاجر دارابی» عضو هیئت‌رئیسه اتاق بازرگانی ایران گفت: با تکیه بر توان بخش خصوصی می‌توانیم آثار اسنپ‌بک را خنثی کنیم اما اگر در مدیریت آثار آن اشتباه کنیم، شرایط بد هم می‌تواند برایمان اتفاق بیفتد.
تحریم داخلی، بدتر از ماشه
«ابوالفضل روغنی» رئیس کمیسیون صنعت اتاق بازرگانی ایران، تصریح کرده است: با وجود بخش خصوصی توانمند، اقتصاد ایران با تحریم و فشارهای غیراصولی به زانو درنمی‌آید، تحریم داخلی بیشتر از تحریم‌های خارجی ما را اذیت می‌کند.
«مهدی رباطی» مدیر ارشد و کارشناس بازار سرمایه هم با اشاره به اینکه اقتصاد ایران عملاً تفاوتی قبل و بعد از ماشه نخواهد داشت، گفت: بیش از 90 درصد مراودات ایران با چین است و این روابط ادامه خواهد داشت، بنابراین اتفاق بدتری نسبت به گذشته رخ نخواهد داد.
«حسین راغفر» کارشناس اقتصاد نیز ضمن هشدار نسبت به پیامدهای سیاسی و اجتماعی این اقدام گفت: بزرگ‌ترین تهدید امروز کشور مکانیسم ماشه نیست، بلکه فقر است. مقابله با تحریم‌ها تنها از مسیر توجه به ظرفیت‌های تولید داخلی ممکن است.
«یحیی آل‌اسحاق» وزیر اسبق بازرگانی و رئیس اتاق مشترک ایران و عراق نیز می‌گوید: در حوزه اقتصاد ممکن است این مسئله به ایران ضربه بزند یا فضای ایجادشده باعث ایجاد هراس و نگرانی در کشورها شود که به‌تبع آن، مشکلاتی برای ایران ایجاد کند. در زمان حاضر، به‌جز بند مربوط به کشتیرانی، در حوزه اقتصاد اثر مستقیم ندارد بلکه بیشتر آثار روانی، اجتماعی و جمعی دارد.
«محمدطاهر رحیمی» کارشناس اقتصادی هم گفت: مکانیسم ماشه قرار است تحریم‌هایی را بازگرداند که اقتصاد ایران پیش‌تر از آن عبور کرده بود. فشار اصلی اقتصاد ایران ناشی از تحریم‌های یکجانبه آمریکا است و تحریم‌های بازگشتی شورای امنیت تأثیر چندانی ندارد. مهم‌ترین تأثیر مکانیسم ماشه در متغیرهای انتظاری است؛ فضائی که نگرانی و پیش‌بینی دلارهای نجومی را در جامعه تقویت می‌کند.
«احمدرضا فرشچیان» رئیس کمیسیون مدیریت واردات اتاق بازرگانی خاطرنشان کرد: 40 سال است که تحریم هستیم و مسیر خودمان را رفته‌ایم، انتظار ما از دولت این است که در واکنش به مکانیسم ماشه تسهیلگری کند و دست از برخوردهای سختگیرانه بردارد.
حاکم ممکان، سخنگوی کمیسیون اقتصادی مجلس هم با بیان اینکه فعال شدن مکانیسم ماشه تاثیر آن‌چنانی بر اقتصاد کشور ندارد، تصریح کرد: اتفاقات این روزها در بازار بیشتر یک جو هیجانی و روانی است؛ کما اینکه ما از قبل با تحریم‌ها مواجه بوده و دور زدن تحریم‌ها را دنبال می‌کردیم.
«افشین کلاهی» رئیس کمیسیون کسب‌وکار‌های دانش‌بنیان اتاق بازرگانی ایران، تأثیر عملی مکانیسم ماشه بر اقتصاد کشور را اندک دانست و گفت: اما بعد روانی این مکانیسم بیشتر حائز اهمیت است. باید سعی کنیم به شبکه‌سازی در خارج از کشور بپردازیم و از شرکت‌های ایرانی که خارج از کشور مشغول فعالیت هستند، کمک بگیریم.
کارشناسان معتقدند اگر اخباری که منتشر می‌شود پس از رخداد واقعی به‌اندازه‌ای که مردم و بازار فکر می‌کردند، اثرگذار نباشد، بازار به شکل واقعی خود برمی‌گردد و نیاز به دخالت خاصی از سوی نهاد یا سازمانی نیز ندارد.
افزایش قیمت‌ها به‌دلیل برخی جنبه‌های روانی در بازار ایجاد شده است که موقتی خواهد بود؛ به‌طورکلی فشار‌های روانی ناشی از اخبار موقتی است و بازار به واقعیت خود باز خواهد گشت.
خنثی شدن تحریم در دنیای چندقطبی
«مجید شاکری» کارشناس اقتصادی هم در تحلیل خود گفت: محدودیت تراکنش‌های بانکی یا فروش نفت در اسنپ‌بک پیش‌بینی نشده است. آثار امنیتی و نظامی این مکانیسم بیش از آثار اقتصادی آن است. اثر اصلی آن ایجاد فضای نه جنگ نه صلح است. راهکار ما باید افزایش تجارت مستقیم با چین، کاهش وابستگی به امارات و توسعه صادرات به روسیه باشد.
«دیاکو حسینی» معاون بررسی‌های اقتصادی اتاق بازرگانی تهران، یادآور شد: چین و روسیه در جلسه شورای امنیت به‌صراحت گفتند مکانیسم ماشه را اجرا نخواهند کرد، همچنین با ورود چین و روسیه به‌نفع ایران، تحریم‌ها بی‌اثر و ناقص خواهد شد.
«محمد کشاورززاده» سفیر اسبق ایران در چین نیز یادآوری کرد: چینی‌ها به‌طور رسمی اعلام کرده‌اند که اسنپ‌بک را قبول ندارند و اجرا نمی‌کنند. رئیس‌جمهور چین به‌وضوح گفته است. فارغ از تحولات بین‌المللی، روابطمان با ایران را ادامه خواهیم داد.
همچنین «حمید حسینی» سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فرآورده‌های نفتی تصریح کرد: مکانیسم ماشه ربطی به زندگی مردم معمولی ندارد، در قطعنامه‌های سازمان ملل هیچ اشاره‌ای به موضوعات اقتصادی و فروش نفت ایران نشده است و فقط حول موضوعات موشکی و هسته‌ای نوشته شده است. خیال مردم راحت باشد، با اجرای مکانیسم ماشه نه فروش نفت ما کم می‌‌شود و نه تجارت ما مختل خواهد شد.
«سعید اشتیاقی» فعال اقتصادی و عضو اتاق بازرگانی مشترک ایران و چین هم در این زمینه تأکید می‌کند: مطمئن باشید تحریم‌های اسنپ‌بک نمی‌تواند برای ایران اذیت‌کننده باشد، تأثیر مکانیسم ماشه بیشتر روانی است و در واقعیت تأثیر چندانی بر اقتصاد ایران ندارد.
«منصور پوریان» رئیس شورای تأمین دام کشور نیز بیان کرد: عمده صادرات و شبکه‌های تجاری ما با عراق و افغانستان و کشورهای عربی است که توسط تجار به‌صورت سنتی انجام می‌شود. مکانیسم ماشه ابداً نمی‌تواند جلوی چنین فرآیندی را بگیرد. تجار عرب، عراقی و افغانستانی خودشان به ایران می‌آیند، محصولات را می‌‌خرند و می‌برند، مکانیسم ماشه چطور می‌خواهد جلوی چنین صادراتی را بگیرد؟!