نقش ویتامین «D» در استخوان‌های سالم

ویتامینD نقش مهمی در سلامت بدن بویژه در رشد و استحکام استخوان‌ها دارد و برخورد کافی با نور خورشید و مصرف غذاهای حاوی این ویتامین ، احتمال کمبود آنرا کاهش می‌دهد.

کد خبر: ۳۱۷۱۷

تاریخ: ۱۷ آذر ۱۳۹۳ - ۱۹:۱۶

ویتامینD یک ویتامین محلول در چربی است که چندین نقش مهم در بدن دارد؛ به جذب کلسیم و فسفر از دستگاه گوارش کمک می‌کند و باعث سرکوب ترشح هورمون پاراتیروئید می‌شود که عامل برداشت کلسیم از استخوان‌هاست.
در کنار این عملکردها، ویتامینD به طبیعی بودن سطح کلسیم و فسفر خون کمک می‌کند و در نتیجه باعث سلامت استخوان‌ها می‌شود، ویتامینD باعث بهبود قدرت عضلانی و کارکرد سیستم ایمنی نیز می‌شود.
این‌ویتامین  در پوست، تحت تاثیر نور خورشید ساخته می‌شود. مقدار تابش نور خورشید برای ساختن مقدار کافی ویتامینD  متفاوت بوده و به سن شخص، رنگ پوست، تماس با نور خورشید و بیماری‌های زمینه‌ای بستگی دارد. تولید این ویتامین در پوست با افزایش سن کاهش می‌یابد. همچنین افرادی که پوست تیره‌تر دارند، برای تولید ویتامینD کافی، زمان بیشتری باید در تماس با نور آفتاب بویژه در فصل‌های سرد سال باشند. منبع مهم دیگر ویتامینD غذاها هستند که شامل روغن ماهی و در مقادیر کمتر تخم‌مرغ است.
کمبود ویتامینD در رژیم غذایی به خصوص در کنار تماس کم با نورآفتاب، اختلال جذب ویتامینD در دستگاه گوارش و اختلال در پردازش ویتامینD  به دلیل بیماری‌های کبد و کلیه از جمله دلایل کمبود این ویتامین در بدن است.
نوزادان، کودکان و افراد مسن به دلیل خوردن ناکافی ویتامینD در ریسک کمبود این ویتامین قرار دارند. در شیر مادران ویتامینD کم است و بیشتر شیرخواران ویتامین مورد نیاز خود را از این طریق به دست نمی‌آورند. در رژیم غذایی افراد مسن نیز غذاهای حاوی ویتامینD کم است و این در حالیست که میزان جذب ویتامینD  در دستگاه گوارش افراد مسن کمتر است.
تماس ناکافی با نور خورشید، بیماری‌ها یا جراحی‌هایی که جذب چربی را مختل می‌کنند  و بیماری‌های کبد و کلیه از دیگر دلایل کمبود این ویتامین در بدن است. در اغلب موارد والدین فرزندان خود را از نور خورشید، به دلیل عوارض آن دورمی‌کنند که این خود باعث کمبود ویتامینD می‌شود. بزرگسالانی که تماس کافی با نور خورشید ندارند به خصوص افراد با پوست تیره در معرض کمبود ویتامینD  هستند علاوه بر آن با افزایش سن، ساخت و ذخیره ویتامینD  در پوست کاهش می‌یابد. در فصل‌های سرد سال بويژه در مناطق سردسیر که اغلب آسمان آفتابی نیست و در طی تابستان، با استفاده از کرم‌های ضدآفتاب تماس با نورخورشید کاهش می‌یابد.
دکتر فرشته محمدی استاد دانشگاه علوم پزشکی گیلان به ایسنا گفت: بیماری‌های مشخصی بر توانایی روده‌ها در جذب کافی ویتامینD  اثر می‌گذارند. این بیماری‌ها شامل سلیاک، کرون و کیستیک فیبروز هستند. در جراحی‌هایی که معده و روده برداشته می‌شوند جذب ویتامینD  کاهش می‌یابد. یک مثال در این مورد، جراحی‌های معده به جهت کاهش وزن است.
وی افزود: کبد و کلیه، حاوی آنزیم‌های مهمی هستند. این آنزیم‌ها ویتامینD  غیرفعالی که از طریق غذا و نور خورشید تأمین شده است را به فرم فعال ویتامینD تبدیل می‌کنند. افرادی که مبتلا به بیماری‌های کلیه و کبد هستند در ریسک کاهش فرم فعال ویتامینD  به دلیل کمبود آین آنزیم‌ها قرار دارند. از دلایل نادر کمبود ویتامینD، اختلال مادرزادی آنزیم‌های موجود در کبد و کلیه است که برای تولید فرم فعال ویتامینD لازم است.
محمدی در پاسخ به این سؤال که چه کسانی نیازمند سنجش ویتامینD هستند؟ گفت:‌در مواردی که شخص به مدت طولانی دور از نور خورشید باشد یا مدتی طولانی بستری باشد، نیاز به بررسی سطح ویتامینD دارد. همچنین مبتلایان به پوکی استخوان، پایین بودن سطح کلسیم یا فسفر خون و سابقه شکستگی به دنبال ضربه‌های خفیف، نیاز به اندازه‌گیری سطح ویتامینD دارند.
وی درباره درمان کمبود ویتامینD، گفت: فرم‌های متفاوتی از مکمل‌های ویتامینD برای درمان در دسترس هستند. در اغلب موارد VitD3 ترجیح داده می‌شود. طی درمان با ویتامینD باید میزان کافی کلسیم مصرف شود. این میزان در مردان و زنان قبل از یائسگی 1000 میلی‌گرم روزانه و در زنان بعد از یائسگی 1200 میلی‌گرم روزانه است. این میزان کلسیم از طریق غذاها یا مکمل‌های حاوی کلسیم فراهم می‌شود.
وی در خصوص عوارض درمان گفت: عوارض درمان با ویتامین بسیار نادر است. مگر در مواردی که سطح ویتامینD بیش از 100 نانوگرم بر میلی‌لیتر باشد و همزمان مقدار زیادی کلسیم مصرف شود. در این مورد سطح کلسیم خون افزایش یافته و سنگ کلیه ایجاد می‌شود.
دکتر محمدی درباره چگونگی جلوگیری از بروز کمبود ویتامینD خاطرنشان کرد: همچنان که سطح ویتامین D در بدن وابسته به تماس با نور خورشید، رنگ پوست، مصرف غذاهای حاوی ویتامین، بیماری‌های زمینه‌ای و مصرف داروهاست. در مجموع بالغین نیازمند 800 واحد ویتامین D  خوراکی روزانه هستند تا سطح ویتامین خونشان در حد نرمال باقی بماند. افراد مسن نیز نیازمند مصرف بیشتر ویتامین D3 هستند. وی همچنین تماس مستقیم و طولانی مدت با نور خورشید به دلیل خطر ابتلا به سرطان پوست را توصیه نکرد.