آیا پیشنهاد «لیسانس سه‌ساله» قابلیت اجرا دارد؟

کد خبر: ۳۱۷۱۶۰

تاریخ: ۰۵ شهريور ۱۴۰۴ - ۱۸:۵۷

وزارت علوم در نظر دارد طول دوره کارشناسی را از چهار سال به سه سال کاهش دهد؛ اقدامی که به گفته وزیر علوم می‌تواند ورود دانشجویان به بازار کار را تسریع و مهارت‌آموزی را تقویت کند. با این حال، کارشناسان بر این باورند که اجرای این طرح نیازمند بازنگری جدی در برنامه‌های درسی و رفع چالش‌های ساختاری آموزش عالی است.
وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، در یک برنامه تلویزیونی دو موضوع کلیدی را مطرح کرد که یکی از آنها بررسی و ارائه مستندات برای ضرورت کاهش مدت زمان دوره کارشناسی از چهار سال رایج به سه سال بود.
وزیر علوم با اشاره به نظام آموزشی رایج در برخی کشورها، به طور مشخص به مدل فرانسوی اشاره کرد که در آن دوره کارشناسی به طور سنتی چهار سال به طول می‌انجامد. با طرح این موضوع، این سنت آموزشی را مورد پرسش قرار داده و بر این نکته تاکید کرد که این ساختار چهار ساله لزوماً تنها راه یا بهترین راه برای تربیت دانشجویان نیست و می‌توان و باید آن را مورد بازنگری جدی قرار داد و با قاطعیت بیان داشت که دوره کارشناسی می‌تواند به سه سال کاهش یابد و این کاهش مدت زمان، به دانشجویان این امکان را می‌دهد که پس از اتمام تحصیلات خود، بلافاصله و با آمادگی بیشتری وارد عرصه بازار کار شوند.
از جمله دلایل طرح این دیدگاه می‌توان به اصول زیر اشاره کرد:
۱. ورود سریع‌تر به بازار کار:
از نظر سیمایی یکی از اصلی‌ترین نتایج و مزایای کاهش دوره کارشناسی به سه سال، فراهم آوردن فرصتی برای دانشجویان جهت ورود زودهنگام به محیط کسب و کار و اشتغال است. در دنیای امروز که سرعت تحولات اقتصادی و تکنولوژیکی بسیار بالاست، هر سال تاخیر در ورود به بازار کار می‌تواند فرصت‌های شغلی و تجربی ارزشمندی را از افراد سلب کند. با کاهش یک سال از دوره تحصیل، دانشجویان زودتر می‌توانند دانش تئوری آموخته شده را در محیط واقعی به کار گیرند، مهارت‌های عملی خود را تقویت کنند و تجربه کاری ارزشمندی کسب نمایند. این رویکرد، دانشگاه را به عنوان یک نهاد تربیت نیروی انسانی ماهر و آماده به کار، به رسالت اصلی خود نزدیک‌تر می‌کند.
۲. تمرکز بر مهارت‌آموزی:
فشرده‌سازی دوره تحصیل به سه سال، به معنای کاهش زمان صرف شده برای دروس نظری محض و افزایش فرصت برای تمرکز بر آموزش‌های مهارتی، کارگاهی، پروژه‌محور و عملی است. سیمایی صراف به شدت بر تقویت و اولویت‌بخشی به مهارت‌آموزی به عنوان یک رکن اساسی و غیرقابل اغماض در نظام آموزش عالی تاکید کرد. این رویکرد، به ویژه در رشته‌های علوم انسانی که به طور سنتی بستر کمتری برای آموزش‌های عملی و مهارتی فراهم شده است، اهمیت حیاتی دارد.
۳. نقش هوش مصنوعی در تسریع تحصیل:
وزیر علوم به پیشرفت‌های چشمگیر هوش مصنوعی به عنوان یک دستیار آموزشی قدرتمند و تحول‌آفرین اشاره کرد. هوش مصنوعی می‌تواند با ارائه منابع آموزشی متنوع بر اساس سبک یادگیری و سطح دانش هر دانشجو، فرآیند یادگیری را تسریع و تسهیل کند و زمان بیشتری را برای تعامل عمیق‌تر و فعالیت‌های پژوهشی و خلاقانه فراهم آورد.
۴. شکستن سنت‌های قدیمی:
وزیر علوم و تحقیقات با تاکید بر اینکه ما در یک نقطه عطف تاریخی قرار داریم، بیان کرد که لازم است بسیاری از سنت‌های قدیمی و ناکارآمد را کنار گذاشته و با جسارت علمی و رویکردی نوآورانه، سیستم آموزشی را با واقعیت‌های روز جهانی همسو سازیم. دوره‌های تحصیلی طولانی، که شاید در گذشته برای عمق بخشیدن به دانش کاربرد داشته‌اند، در دنیای کنونی که اطلاعات به سرعت در حال دگرگونی است، ممکن است منجر به انباشت دانش قدیمی و از دست دادن زمان ارزشمند برای کسب مهارت‌های جدید شوند.
مقایسه لیسانس در کشورهای جهان
در ایران، مقطع کارشناسی معمولاً ۴ ساله است و دانشجو علاوه ‌بر دروس تخصصی، حجم قابل‌توجهی درس عمومی‌(مثل معارف، زبان، تربیت بدنی و ...)
هم باید بگذراند، به همین دلیل مسیر کمی طولانی‌تر و عمومی‌تر پیش می‌رود. اما در اروپا (به‌ویژه کشورهایی که سیستم بولونیا را اجرا می‌کنند مثل آلمان، فرانسه و ایتالیا) کارشناسی معمولاً ۳ ساله است و تمرکز از همان ابتدا بیشتر روی دروس تخصصی رشته قرار دارد؛ یعنی دانشجو سریع‌تر وارد عمق رشته‌اش می‌شود و مسیر پیش‌فرض بعد از آن ادامه تحصیل در کارشناسی ارشد ۲ ساله است.
در نتیجه، ایران در مقطع کارشناسی مسیر گسترده‌تر و عمومی‌تری دارد، در حالی که اروپا مسیر فشرده‌تر و تخصصی‌تری ارائه می‌دهد. اجرای چنین تغییراتی، هرچند با مزایایی همراه است، اما بدون شک با چالش‌ها و موانعی نیز رو‌به‌رو خواهد بود که نیازمند بررسی دقیق، برنامه‌ریزی جامع و ارائه راهکار‌های مناسب است.
تغییر برنامه درسی: کاهش دوره کارشناسی از چهار به سه سال، مستلزم یک بازنگری و بازطراحی کامل در سرفصل‌ها و برنامه‌های درسی تمامی رشته‌ها است. این امر نیازمند فشرده‌سازی محتوا، حذف دروس تکراری یا کم‌اهمیت، و اولویت‌بخشی به مهارت‌های عملی و کاربردی است. این بازنگری باید به گونه‌ای انجام شود که کیفیت آموزش و عمق یادگیری فدای سرعت نشود!
آموزش و توانمندسازی اساتید: اساتید دانشگاهی، به عنوان رکن اصلی آموزش، باید برای تدریس در یک سیستم آموزشی جدید، با رویکرد‌های نوین، و همچنین استفاده از ابزار‌ها و فناوری‌های جدید مانند هوش مصنوعی، آموزش ببینند.
آزادی انتخاب استاد توسط دانشجو
سیمایی صراف همچنین به نکته بسیار مهم درخصوص انتخاب استاد توسط دانشجو اشاره نمود: ما کاری کردیم که استاد دانشکده دنبال دانشجو می‌گردد! چرا دانشجو باید ملزم به انتخاب استادی شود که دانشکده انتخاب کرده است؟ اگر دانشجو به هر دلیلی استاد را انتخاب نمی‌کند اشکالی وجود دارد و باید آن را برطرف کرد و این موجب رقابت بین استادان نمی‌شود. این دیدگاه، اهمیت حیاتی آزادی انتخاب دانشجو در محیط دانشگاه را برجسته می‌کند. سیستمی که در آن دانشجو مجبور به انتخاب استادی است که توسط دانشکده تعیین شده، ممکن است منجر به عدم تناسب علمی و انگیزشی بین استاد و دانشجو شود. ایجاد فضائی که در آن دانشجو بتواند استادی را بر اساس حوزه تحقیقاتی، روش تدریس، و سابقه علمی او انتخاب کند، نه تنها رضایت تحصیلی دانشجو را افزایش می‌دهد، بلکه انگیزه‌ای برای اساتید ایجاد می‌کند تا کیفیت تدریس و راهنمایی خود را ارتقا بخشند و در نتیجه، رقابت سالمی بین اساتید برای جذب دانشجویان علاقه‌مند شکل بگیرد. این رقابت مثبت می‌تواند به ارتقای چشمگیر کیفیت آموزش و پژوهش در دانشگاه‌ها منجر شود.
کمترین کار با بیشترین بازدهی!
وزیر علوم همچنین بر ضرورت ایجاد فرصت مطالعاتی برای دانشجویان و اساتید تاکید کرد. این امر به عنوان یکی از نکته‌های کوچک، اما خوشحال‌کننده ناشی از تغییر رویکرد و کمک‌کننده به شتاب علمی معرفی شد. این تغییر رویکرد، فرصت‌های مطالعاتی، دانشجویان و اساتید را قادر می‌سازد تا با آخرین یافته‌های علمی، تکنیک‌های تحقیقاتی جدید، و روش‌های آموزشی نوین در دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی پیشرو در جهان آشنا شوند. این سرمایه‌گذاری بر روی افراد، به جای ابنیه و تجهیزات صرف، می‌تواند با هزینه کم، بیشترین بازدهی را در راستای شتاب علمی کشور داشته باشد. سیمایی صراف نیز این تغییرات را قدم‌های کوچکی توصیف کرد که هزینه ندارد و فقط باید بررسی علمی‌شود.
کاهش دوره کارشناسی از چهار به سه سال، به منظور ورود سریع‌تر دانشجویان به بازار کار و کسب تجربه عملی؛ تقویت و اولویت‌بخشی به مهارت‌آموزی به جای تمرکز صرف بر دانش نظری؛ گام‌هایی بنیادین در راستای تربیت نیروی انسانی کارآمد، مهارتمند است، اما اینکه وزیر علوم و تحقیقات می‌گوید ضرورت کاهش دوره کارشناسی به سه سال به این دلیل است که دانشجو بلافاصله بتواند وارد بازار کار شود آیا تضمین و ضمانتی برای شغل دانشجو هست یا با این طرح به افزایش تعداد فارغ‌التحصیلان بیکار کمک می‌کنیم؟
به نقل از خبرگزارش دانشجو؛ اجرای موفقیت‌آمیز این تغییرات، نیازمند شفاف سازی، رویکردی جامع نگر، برنامه‌ریزی دقیق و علمی، همکاری فعال و هم‌افزای بین تمامی بخش‌های مرتبط در وزارت علوم، دانشگاه‌ها، سازمان‌های پژوهشی و همچنین حمایت قاطع از نوآوری و انعطاف‌پذیری در تمامی سطوح نظام آموزشی است.