به بهانه مجموعه «عملیات مهندسی»

بازخوانی روزهای پرالتهاب دهه ۶۰

کد خبر: ۳۱۶۶۳۴

تاریخ: ۲۶ مرداد ۱۴۰۴ - ۲۱:۳۷

محمدرضا محمدی

مجموعه «عملیات مهندسی» که این روزها از شبکه سه سیما روی آنتن می‌رود، روایتگر یکی از مقاطع حساس و پرتنش تاریخ معاصر ایران است؛ مقطعی در دهه 60 شمسی که کشور علاوه‌بر جنگ تحمیلی در مرزها، با تهدیدات داخلی نیز مواجه بود. در این دوران گروهک تروریستی منافقین با طراحی و اجرای عملیات‌ مسلحانه و خرابکارانه، امنیت و آرامش جامعه را هدف قرار می‌داد. یکی از نقاط قوت این سریال این است که داستان آن براساس واقعیت شکل گرفته و محور آن عملیات‌های اطلاعاتی و امنیتی است که با هدف مقابله با توطئه‌ها و اقدامات خشونت‌آمیز این گروهک انجام می‌شد.
سریال تلاش کرده فضای ملتهب و پر تنش آن روزها را به نمایش بگذارد. در روایت، تقابل دو جبهه به تصویر کشیده شده است؛ از یک‌سو نیروهای امنیتی که در تلاش برای حفظ امنیت ملی و صیانت از جان شهروندان بودند و از سوی دیگر، اعضای سازمانی که برای برای رسیدن به هدفشان دست به هر کاری می‌زدند.
پرداختن به چنین موضوعی برای مخاطبان امروز، به‌ویژه نسل جدید که تجربه‌ای مستقیم از آن دوران ندارد، اهمیتی مضاعف دارد. بخش بزرگی از جوانان امروز تنها نام این وقایع را شنیده‌اند و آشنایی آن‌ها با واقعیت‌های دهه 60 محدود به روایت‌های پراکنده است. «عملیات مهندسی» می‌تواند فرصتی باشد تا مخاطبان جوان دریابند امنیت و ثباتی که امروز بدیهی به نظر می‌رسد، نتیجه چه فداکاری‌ها و مخاطراتی بوده است.
از ویژگی‌های این مجموعه، توجه ویژه به طراحی صحنه و‌گریم است. عوامل فنی سریال با بهره‌گیری از جزئیات دقیق تلاش کرده‌اند فضای شهری، پوشش، وسایل نقلیه و حتی رنگ‌بندی محیط‌ها را به دهه 60 نزدیک کنند. خیابان‌ها با تابلوهای قدیمی، خودروهای پیکان و ژیان، لباس‌های متناسب با آن دوره و حتی مدل‌های آرایش مو، همگی در خدمت بازآفرینی فضائی هستند که برای مخاطبان مسن‌تر یادآور خاطرات و برای نسل جوان‌تر، تجربه‌ای تازه محسوب می‌شود.‌گریم شخصیت‌ها نیز به گونه‌ای طراحی و سعی شده که چهره‌ها با ویژگی‌های ظاهری آن زمان، باورپذیر جلوه کنند؛ چه در شخصیت‌های مثبت و چه در چهره‌های منفی که با ظرافت، حالت‌های خاص چهره و نگاه‌های معنادارشان به یاد می‌مانند.
با این حال، سریال خالی از کاستی نیست. یکی از نقدهای قابل طرح آن است که در برخی بخش‌ها، شخصیت‌های اصلی به‌ویژه نیروهای امنیتی بیش از اندازه بی‌عیب و خطا تصویر شده‌اند. چنین رویکردی، هرچند در راستای قهرمان‌پردازی قابل درک است، اما از واقع‌گرایی اثر می‌کاهد و آن را تا حدی از پیچیدگی‌های واقعی میدان عمل دور می‌کند. اصولاً سیاه و سفیدبودن قهرمان‌ها و شخصیت‌ها به عنوان یکی از نقاط ضعف اکثر سریال‌های ایرانی مطرح می‌شود. همچنین در چند قسمت، ریتم روایت کند می‌شود و حجم بالای گفت‌وگوها از هیجان قصه می‌کاهد. این مسئله به‌ویژه در قسمت‌هایی که انتظار وقوع حادثه‌ای مهم وجود دارد، روی درگیری ذهنی مخاطب تأثیر منفی دارد.
با وجود این، «عملیات مهندسی» تلاشی ارزشمند برای بازنمایی بخشی کمتر دیده‌شده از تاریخ معاصر ایران است. عوامل سریال کوشیده‌اند میان جنبه‌های مستندگونه و جذابیت‌های نمایشی تعادل برقرار کنند؛ هرچند در مواردی کفه هیجان و اغراق کمی سنگین‌تر شده است. بازی‌های قابل قبول بازیگران توانسته است حس موقعیت را به بیننده منتقل کند و او را با ماجرا همراه کند.
در مجموع، مجموعه نمایشی «عملیات مهندسی» نه‌تنها یک مجموعه امنیتی- تاریخی، بلکه یادآور بخش مهمی از تاریخ معاصر کشور است که بیان آن برای نسل‌های امروز و فردا ضروری به نظر می‌رسد. هرچند برخی نقاط ضعف در روایت و شخصیت‌پردازی مشاهده می‌شود، اما توجه به حضور گروهی از عوامل فنی حرفه‌ای و توجه به جزئیات، دقت در بازسازی فضای دهه 60 و اتکا بر واقعیت‌های مستند، این اثر را به نمونه‌ای شاخص در ژانر خود تبدیل کرده است که به نظر می‌رسد با استقبال و توجه مخاطبان به‌ویژه مخاطب جوان و آگاه امروز مواجه شود.