چه کنیم که در فراغت تابستانی دوباره با کتاب مهربان شویم؟

افزایش سطح فرهنگ عمومی ره‌آورد عادت به مطالعه

کد خبر: ۳۱۴۳۴۹

تاریخ: ۲۲ تير ۱۴۰۴ - ۲۱:۵۱

بخش دوم

منابع خواندن بی‌شمارند؛ تاریخ، فلسفه، ادبیات، هنر، روان‌شناسی، جامعه‌شناسی و... همگی دنیایی کلام و حرف برای خواندن و به گوش جان ‌سپردن دارند. دریچه‌هایی به دنیای شگرف مطالعه و اندیشه ‌کردن برای رسیدن به افق‌هایی تازه.
نیاز روزانه، دست بشر را برای خواندن‌هایی هر چندسطحی و کوتاه بر آثار علوم زیستی تغذیه موضوعات روان‌شناسی علوم پزشکی و حیطه‌های پیشگیری و درمان باز گذاشته است؛ اما نیاز و سلیقه را کنار بگذاریم و ببینیم اهالی قلم و آنان که در زمینه سیروسلوک در دنیای کتاب، دستی بر آتش دارند کدام یک از موضوعات را برای خواندن بهتر و مهم‌تر می‌دانند. آیا عمیق‌ شدن در آثار تاریخی و تفحص در آن بهتر است یا کاوش در اندیشه‌های بزرگان معرفتی و یا غور کردن در کتاب‌های فرهنگی؟
خواندن فرهنگ برای گسترش دانش و آگاهی، تقویت تفکر انتقادی و ایجاد ارتباط با فرهنگ‌های مختلف بسیار مهم است. این کتاب‌ها به ما کمک می‌کنند تا تاریخ، هنر، ادبیات و اندیشه‌های گوناگون را بهتر دریابیم و درک کنیم.
افزایش دانش و آگاهی،  تقویت تفکر انتقادی و آشنایی با خرده‌فرهنگ‌ها و افزایش سطح فرهنگ عمومی ره‌آورد تفحص و مطالعه آثار فرهنگی بوده، برای رشد فردی و اجتماعی نیز بسیار مهم است. از منظری دیگر مطالعه فرهنگی در دنیای کنونی اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است. شبکه‌های اجتماعی رسانه‌ای ما را بلعیده‌اند و مطالعات فرهنگی با تولید سواد رسانه‌ای ما را در درک، تفسیر و نقد معناها و پیام‌های رسانه‌ای یاری‌ می‌کند. مطالعات فرهنگی پتانسیل‌های فراوان و مؤثری برای تحلیل و انتقادهای سازنده، رصد رسانه‌ای و پایش اطلاعات موجود در شبکه‌ها را فراهم می‌آورد.
ضرورت اهمیت ‌دادن به کتاب‌خوانی و کتابخانه‌ها
مطالعه علاوه‌بر سود سرشار و افزایش آگاهی در ایجاد رضایت و آرامش روانی در انسان مؤثر است. مطالعه را می‌توان روشی برای کسب لذت از درک و دریافت زیبایی‌ها دانست.
مطالعه فرد را از قید و بند واقعیت‌های زجرآور و موقعیت‌های دشوار و آزاردهنده رها می‌کند و او را در دنیای دیگری که سرشار از آگاهی و زیبایی است غوطه‌ور کرده، فعالیت‌های فکری او را به مسیرهای آرامش‌بخش‌تری هدایت می‌کند. به‌ویژه اگر این غور کردن و شناور شدن در دنیای کتاب در فضائی امن مانند کتابخانه باشد.
معصومه علیان دانشجوی رشته کتابداری به گزارشگر کیهان می‌گوید:  «کتابخانه مکانی امن‌وامان و به‌دور از هیاهوی زندگی برای عمیق ‌شدن در کتاب است. کتابخانه‌های عمومی نقش مهمی در فرهنگ‌سازی یک جامعه دارند، اما به‌ حکم ماهیت خود باید عامل تغییر باشند. کتابخانه عمومی با در اختیار داشتن دانش و داده‌های متراکم توسعه و پیشرفت فرهنگی را امکان‌پذیر می‌کند.»
محسن مشهدی کریم، دانشجوی رشته مطالعات فرهنگی به گزارشگر کیهان می‌گوید: «کتابخانه عمومی باید شور و نشاط را در فرد و جامعه تقویت کند و با رشد منابع خود امکان پاسخگویی بیشتر و بهتر به نیازهای افراد جامعه را فراهم آورد و به آموزش و پرورش اندیشه‌های بنیانی، نو و پویا یاری رساند. کتابخانه عمومی باید با عنایت بودجه و شرایط و امکانات خود به تهیه، توزیع و حفظ مواردی بپردازد که مستلزم پیشرفت و توسعه فرهنگی است.»
زینب رستم‌نژاد، فعال فرهنگی در این باره معتقد است: «مسئولیت کتابخانه‌ در ایجاد امکانات و دسترسی‌ها به اطلاعات موردنظر مردم کاملاً مشخص و تعریف شده است؛ اما آنچه مهم است ایجاد فرهنگ عمومی برای استفاده بیشتر و وسیع‌تر از کتابخانه ست. برخی شهرها مردمی مشتاق برای مطالعه و استفاده از کتابخانه دارند؛ اما کتابخانه ندارند و برعکس برخی شهرهای بزرگ کتابخانه دارند، اما مردم نسبت به مطالعه بی‌میل هستند و این مسئولیت نهادهای فرهنگی است که این تعادل و توازن را در سطح کشور ایجاد کنند.»
صدیقه افشاری مادر سه فرزند نیز می‌گوید: «بخشی از فرهنگ سینه‌به‌سینه منتقل می‌شود؛ اما بخش عمده آن دیدن الگوهای رفتاری است. در مورد فرهنگ کتاب‌خوانی و مطالعه نیز همین موضوع صدق می‌کند. فرزندی که کتابخانه خانه را پروپیمان و کاربردی می‌بیند سراغش می‌رود. وقتی مادر در کل هفته چند بار به کتابخانه کوچک خانه به ‌عنوان منبع مراجعه داشته باشد کودک هم الگو می‌گیرد. مطالعه فرهنگ نیز در دنیای کنونی بسیار حائز اهمیت است. مادری که مطالعه فرهنگی دارد در برابر تهاجمات رسانه‌ای مؤثرتر عمل می‌کند و می‌تواند تحلیل‌های مفیدتری از اطلاعات فضای مجازی داشته هر شایعه‌ای را باور نکند و همین فرهنگ را به فرزندان خود نیز انتقال دهد.»
سیر و سلوک در کتاب‌های فرهنگی
فرهنگ نظام مشترکی از باورها، ارزش‌ها، رسوم و رفتارهاست که از نسلی به نسل دیگر انتقال می‌یابد. از فرهنگ به‌ عنوان میراث ملی یاد شده است. امروزه فرهنگ بر همه ابزارهایی که در اختیار افراد جامعه است و نيز به‌تمامی آداب ‌و رسوم، معتقدات، علوم، هنرها و سازمان‌های اجتماعی که در یک جامعه وجود دارد، اطلاق می‌شود.
فرهنگ را می‌توان مظهر همه ارزش‌ها و وسایلی دانست که به کمک آن انسان‌ها به طور انفرادی یا دسته‌جمعی می‌کوشند تا جبر زندگی و محیط را با خواست‌های آزادی و خرد انسانی سازگار کنند و از آن راه زندگی و ارتباط خود را با جهان زیباتر و پویاتر سازند.
فرهنگ آموختنی است و از عادات و تجربیاتی تشکیل می‌شود که افراد در طول حیات خویش می‌آموزند. اهمیت ویژه فرهنگ آنجاست که این عنصر سبب مدیریت امور اجتماعی می‌شود. فرهنگ ابزاری است که رفتار و تمایلات را یکنواخت کرده سبب نظم‌بخشی به جامعه می‌شود.
فرهنگ با انتقال تجربه‌ها و الگوها قالب‌های رفتاری را در ذهن افراد جامعه، حک می‌کند و زمانی که این قالب‌ها حک شد، آثار تجربه‌ها، عمیق و مداوم و پایدار می‌شوند. فرآیند حک ‌کردن از طریق فرهنگ‌پذیری انجام می‌شود. فرهنگ‌پذیری در مقیاس وسیع جامعه را از تهاجم اغیار مصون نگه می‌دارد.
نقش کتاب و کتابخانه در توسعه فرهنگی
مقوله‌هایی که در بخش فرهنگ برنامه‌های توسعه همواره به آن پرداخته شده است، مقوله کتاب و کتابخانه است. گردآوری، ذخیره و انتشار کتاب یا اطلاعات، و تکثیر فرهنگ کتاب‌خوانی در کتابخانه‌ها انجام می‌شود. هر کتابخانه بسته به وظایف و اهداف خود سعی در برآوردن نیازهای اطلاعاتی مخاطبان خود دارد.
مهم‌ترین نهادی که در هر کشور موظف است به نیازهای فرهنگی و اطلاعاتی همۀ اقشار جامعه پاسخ دهد، کتابخانه است. کتابخانه یک مرجع فرهنگی است.خواندن و افزایش آگاهی، مهم‌ترین عامل پویایی فرهنگ یک جامعه است.
کتابخانه‌های عمومی رکن اصلی بخش فرهنگ در جامعه بوده و اقدامات و فعالیت‌های این نهاد در پیشبرد اهداف فرهنگی بسیار تأثیرگذار است، اما در کنار این اهمیت، نیاز است که ما بتوانیم فرزندانمان را نیز به سمت کتابخانه‌ها سوق دهیم.
به گزارش روابط‌ عمومی اداره کل کتابخانه‌های عمومی استان سمنان، مطالعه و کتاب‌خوانی نقش بسزایی در افزایش آگاهی مردم دارد و این مهم تأثیر بسیار زیادی در بالارفتن کیفیت زندگی و امنیت روانی مردم خواهد داشت، کتابخانه‌های عمومی رکن اصلی بخش فرهنگ در جامعه بوده و اقدامات و فعالیت‌های این نهاد در پیشبرد اهداف فرهنگی بسیار تأثیرگذار است. اما در کنار این اهمیت، نیاز است که ما بتوانیم فرزندانمان را نیز به سمت کتابخانه‌ها سوق دهیم، در غیر این صورت تمام این اهمیتی که درباره کتاب‌خوانی بیان می‌شود، بی‌ثمر می‌ماند. برخی عقیده دارند که کودکان باید کتاب و کتاب‌خوانی را در والدین خود ببینند تا برایشان نهادینه شود.
زهرا خادمیان، مسئول کتابخانه عمومی منوچهری دامغانی شهرستان دامغان نقش کتابداران را در زمینه ترویج فرهنگ کتاب و کتاب‌خوانی بسیار مهم و تأثیرگذار دانسته و در این باره توضیح می‌دهد: «از آنجا که گرایش آحاد جامعه به فضای مجازی در این چند سال اخیر بسیار زیاد شده و به‌ تبع آن مطالعه کتاب و لمس فیزیک کتاب کمی در میان اقشار مردم کمرنگ شده است. ما کتابداران باید با تلاش مضاعف علاوه ‌بر جذب مخاطبان به کتابخانه آنها را تشویق به مطالعه کتاب‌های مناسب و جذاب کنیم. در درجه اول اولویت با مهم‌ترین آثار دنیای نشر است که می‌تواند گام مهمی در حضور بعدی مخاطبان به کتابخانه باشد. اولین کتابی که توسط مخاطب خوانده می‌شود بسیار مهم است و کتابدار باید با آگاهی کامل بهترین را معرفی کند.»
خادمیان برگزاری برنامه‌های متنوع کتاب‌محور، معرفی تازه‌های نشر که وارد کتابخانه‌ها می‌شود در قالب برگزاری نمایشگاه‌های مجازی کتاب و نشست‌های کتاب‌خوان را از جمله اقدامات مؤثر در راستای ترویج فرهنگ مطالعه عنوان کرده، می‌گوید: «معرفی کتاب‌های ویژه گروه‌های سنی از دیگر فعالیت‌هایی است که می‌توان انجام داد و باید این را هم گفت که خوشبختانه کتابخانه‌ها از این نظر منابع غنی دارند و حضور کتابداران در مهدهای کودک و مدارس و همچنین معرفی بهترین‌های کتابخانه از جمله اقداماتی است که می‌تواند خانواده‌ها را برای حضور فرزندان به کتابخانه ترغیب کند.»
وی با اشاره به اینکه حضور والدین به همراه فرزندان در کتابخانه به ‌صورت مداوم در تشویق کودکان به کتاب و کتاب‌خوانی بسیار تأثیرگذار است، اذعان می‌دارد: «نیاز است که بتوانیم فرزندانمان را نیز به سمت کتابخانه‌ها سوق دهیم و در این راه خانواده‌ها مهم‌ترین نقش را دارند و درواقع حضور والدین در کنار فرزندان به این موضوع کمک شایانی خواهد کرد.»
مسئول کتابخانه عمومی منوچهری دامغانی، کتابخانه‌های عمومی را کانون اطلاعات و مکانی بسیار امن و در عین ‌حال سرشار از اطلاعات و آگاهی توصیف کرده می‌گوید: «کتابخانه‌های عمومی مکان‌هایی آرام و به‌دوراز هیاهو هستند که در آن می‌توان در دنیای زیبای کتاب‌ها غرق شد و احساس خفگی نکرد و در عین ‌حال سرشار از آگاهی شد.»
زهرا خادمیان در پایان توجه به کتابخانه‌های عمومی را زمینه‌ساز بخش فرهنگی جامعه در آینده خوانده و می‌افزاید: «به نظر من فرهنگ یک جامعه می‌تواند آن را به پویایی برساند و این امر جز با اهمیت‌ دادن به مطالعه و افزایش آگاهی در زمینه‌های مختلف ممکن نیست؛ بنابراین مطالعه بسیار اهمیت دارد.»
کتابخانه دروازه دانش و فرهنگ
فرهنگ هر جامعه آثار مکتوب به‌جا مانده از ادبیات و به‌عبارت ‌دیگر فرهنگ مکتوب آن کشور است. درواقع ادبیات هر کشور یکی از ارزشمندترین میراث‌های فرهنگی آن کشور است که ترویج و اشاعه آن می‌تواند نقش مؤثرتری در ترویج فرهنگ کتاب‌خوانی آن جامعه داشته باشد. این آثار و آثار دیگر در موضوعات مختلف در کتابخانه‌ها حفظ، سازماندهی و تکثیر می‌شوند. کتابخانه جزو مراکز فرهنگی است و دارای دو وجه فرهنگی و اطلاعاتی است. نقش این مرجع فرهنگی این است که با قرار دادن افکار، عقاید، و حاصل اندیشه‌های خلاق در کنار یکدیگر، وسیله‌ای برای ایجاد علاقه به مطالعه و تحقیق برای افراد جامعه پدید آورد. کتابخانه دروازه‌ای است به ‌سوی دانش که شرایط اساسی را برای یادگیری مداوم، تصمیم‌گیری مستقل، و توسعه فرهنگی افراد و گروه‌های اجتماعی فراهم می‌آورد.