سعادت آسایش و راحتی دنیا و آخرت (پرسش و پاسخ)

کد خبر: ۳۱۱۷۵۶

تاریخ: ۰۷ خرداد ۱۴۰۴ - ۲۰:۲۴

پرسش:

از منظر آموزه‌های وحیانی اسلام سعادت، آسایش و راحتی واقعی چیست و از چه راهی می‌توان به آنها دست یافت؟

پاسخ:

مفهوم سعادت

ارسطو سعادت را میانه‌روی و افلاطون معیار اخلاق را کمال دانسته است. اگر ما سعادت را به آسایش یعنی نداشتن رنج و مشقت و لذت بردن و راحتی تفسیر کنیم، باید بسیاری از کمالات واقعی را دیگر کمال ندانیم. برخی قدمای ما مانند بوعلی سعادت را جور دیگری تعریف کرده و می‌گویند: «سعادت عبارت است از به فعلیت رسیدن استعداد‌ها. استعدادهایی که انسان دارد، اگر هماهنگ با یکدیگر به کمال برسند، سعادت انسان تأمین شده است» (نقدی بر مارکسیسم، شهید مرتضی مطهری(ره)، ص 227 و 228)

چگونگی تحقق آسایش و راحتی در دنیا

انسان باید بداند که دنیا باتوجه به تزاحم‌ها، دردها و کاستی‌ها، جنگ‌ها و نزاع‌ها نمی‌تواند خاستگاه آسایش و راحتی مطلق انسان باشد. بنابراین اسلام نمی‌پذیرد که انسان را اغوا کند، و وی را در جهل نگه‌دارد، بلکه او را به این حقیقت بینا می‌سازد و به انسان می‌فهماند که خاستگاه آرامش و آسایش واقعی و کامل جای دیگر است، هرچند در همین دنیا نیز می‌توان با جهان‌بینی صحیح و رفتار متناسب به آرامش رسید، ولی جلوه کامل سعادت، آرامش، آسایش و راحتی را باید در سرای دیگر تجربه کرد. قرآن‌کریم می‌فرماید: «آگاه باشید که فقط با یاد خدا دلها آرام می‌گیرد»(رعد- 28) و از دلهره و اضطراب نجات پیدا می‌کند این بدان معنا است که اگر انسان خیال کند که با رسیدن به ثروت و رفاه، به مقام آرامش و اطمینان قلبی می‌رسد و از اضطراب و ناراحتی و تشویش‌خاطر بیرون ‌می‌آید، اشتباه کرده است.

قرآن ‌نمی‌فرماید: نباید دنبال ثروت و رفاه رفت بلکه می‌فرماید: اینها را باید تحصیل کرد ولی با این نگاه غیراستقلالی که به بشر آرامش و آسایش و راحتی نمی‌دهد بلکه  فقط با یاد خداست که دلها به آرامش و اطمینان خاطر می‌رسد. «مردان و زنانی که هیچ تجارت و داد و ستدی آنان را به جای یاد خدا به خود سرگرم نمی‌کند» (النور- 37)

از سوی دیگر قرآن‌کریم برای بیان تلازم سختی‌ها و آسایش‌ها می‌فرماید: «پس بدان که با دشواری آسانی است. آری با دشواری آسانی است»(انشراح- 5 ‌- 6) تعبیر قرآن‌کریم این نیست که پس از هر سختی آسایش است، بلکه این است که با سختی آسانی است. یعنی آسانی در بطن سختی همراه آن می‌باشد.

همچنین خداوند در سوره انشراح به شیوه علوم تجربی از یک جریان واقع شده و مشهود استنتاج کرده و می‌فرماید: «پس با هر سختی آسانی هست» و براساس این راهبرد کلی، خط‌مشی آینده را نیز بر همین اساس تعیین می‌فرماید: فاذا فرغت فانصب» پس وقتی فراغت یافتی، به کوشش و تلاش بپرداز» یعنی چون آسانی در شکم دشواری و رنج قرار داده شده است، پس هر وقت فراغت یافتی، خود را دوباره به زحمت بینداز و کوشش را از سر بگیر (عدل الهی، شهید مطهری(ره)، ص 151 و 152) امام صادق(ع) به یاران خود فرمود: آرزوی محال نکنید!

عرض کردند: مگر چه کسی آرزوی محال می‌کند؟ حضرت فرمودند: شما مگر نه اینکه آرزومند آسایش در دنیا هستید؟ عرض کردند: چرا. فرمود: آسایش در دنیا (به طور مطلق) برای مومن محال است.(میزان‌الحکمه، محمدی ری‌شهری(ره)، ج 5، ص 7526) دلیل آن هم قرین و همراه بودن سختی با راحتی و آسایش است و این دو در این دنیا از یکدیگر تفکیک‌ناپذیرند.

شاخص‌های کسب آسایش نسبی در دنیا

1- در پی آسایش بودن و طلب راحتی از امور فطری انسان است اما خاستگاه و جایگاه آسایش حقیقی و مطلق در دنیا نیست، بلکه آسایش واقعی در کنار دیدار حضرت حق و در بهشت برین تحقق می‌‌یابد.

2- ثروت، توانگری و رفاه می‌تواند آسایش نسبی را در دنیا فراهم آورد نه آسایش مطلق و رسیدن به سعادت را که به طور خلاصه اهم موارد آن را می‌توان به شرح ذیل

ارائه داد:

الف) ایمان به خدا و رسیدن به مقام رضا و خشنودی

ب) زهد و دل نبستن به امور دنیایی (انقطاع کامل از دنیا)

ج) تکیه نکردن به مردم و آنچه در دستان مردم است.

د) ازدواج موفق و برخورداری از همسر شایسته و موافق

ه‍) اخلاق پسندیده مانند: اعتدال، متانت، اهل‌ تعقل و منطق بودن، تواضع و کار و کوشش

امام علی(ع) می‌فرماید: هرکس بتواند خود را از چهار چیز نگه دارد، شایسته آن است که هرگز ناراحتی نبیند؛ 1- شتابزدگی 2- لجاجت 3- خودپسندی 4- سستی (میزان‌الحکمه، محمدی ری‌شهری(ره)، ج 5، ص 7514).