گزارش مراســم عروسـی حضـرت فاطـمه‌(س) (شبهه ها و پاسخ ها)

کد خبر: ۳۱۱۷۵۳

تاریخ: ۰۷ خرداد ۱۴۰۴ - ۲۰:۲۴

شبهه: مراسم عروسی حضرت زهرا‌(س) ساده و مختصر بود و یا مراسمی مفصل و مناسب با تشریفات زمان بود؟

پاسخ: طبق نقل منابع، مراسم ازدواج حضرت امیرالمؤمنین‌(ع) با حضرت فاطمه‌(س) در اوایل ذی‌الحجه سال دوم یا سوم هجری صورت گرفت و خطبه‌ عقد آنان توسط رسول خدا‌(ص) ایراد شد. براساس منابع حدیثی، پیش از امام علی‌(ع)، افراد دیگری از فاطمه‌(س) خواستگاری کرده بودند؛ اما پیامبر(صلی‌الله‌ علیه‌ و آله) در پاسخ آنان می‌گفت که ازدواج فاطمه (س) به دست خداوند است.

چگونگی مراسم

آنچه درباره ازدواج حضرت زهرا‌(س) از تاریخ و احادیث معتبر استفاده مى شود، این است که رسول خدا آنچه در جامعه مرسوم بود و مورد رضایت خداوند هم بود را در حق دخترشان اجرا کردند. ازجمله آدابی که در مراسم ایشان رعایت شد، عبارت بود از:

الف) دستور به شادی

پیامبر به زنان مهاجرین و انصار دستور داد تا همراه فاطمه‌(س) باشند و شادى کنند و رجز بخوانند و تکبیر و تحمید خداوند را بگویند و چیزى که رضاى خداوند در آن نباشد بر زبان نیاورند.(1)

همچنین نقل شده، زنانی چون ام‌سلمه، عایشه، مادر سعد بن معاذ و برخى دیگر از زنان، اشعارى در فضیلت و مقام حضرت زهرا(س) می‌سرودند و اظهار سرور و شادمانى می‌کردند.(2)

ب) هدیه دادن

پیامبر و صحابه‌ ایشان طبق رسومی که بود، هدایایی را تقدیم کردند.(3)

البته رفتار رسول خدا به‌ گونه‌ای بود که هر‌کس متناسب با شأن اجتماعی خود هدیه‌ای می‌داد و حتی با کوچک‌ترین هدایا در این مراسم شرکت می‌کردند.

ج) تکریم زوجین

طبق روایتی پیامبر(ص)‌، فاطمه‌(س) را بر ناقه‏اى سوار کردند و بزرگان بنی‌هاشم پشت سر ایشان حرکت مى‏کردند.(4)

د) ولیمه

براساس روایات، پیامبر(ص) و علی‌(ع) به تعداد زیادی از اصحاب ولیمه دادند. پیامبر(ص) گوشت و نان و علی‌(ع) خرما و روغن را تهیه کردند.(5)

شایان ذکر است که اسلام بر ولیمه دادن در عروسى تأکید بسیار دارد؛ اما چگونگى ولیمه و شمار افراد دعوت شده، با توجه به جایگاه اجتماعى و وسعت مالى خانواده تعیین می‌شود، ولى تأکید اسلام بر شایستگى و سادگى ولیمه است.

در مورد ولیمه ازدواج حضرت فاطمه(س) گفته شده که پیامبر اکرم‌(ص) خودش دست‌اندرکار ولیمه بود و آشپزى می‌کرد. دعوت به ولیمه عروسى نیز عمومى بود و اختصاص به گروه خاصى نداشت.(6)

مراعات جامعه

مسلماً این‌گونه شادی و عروسی گرفتن، در کنار اینکه مورد رضایت خداوند بوده، به‌ گونه‌ای هم نبوده که دیگران از انجام آن عاجز باشند.

حتی در ولیمه نیز لازم است شأن افراد و وضعیت اجتماعی آنان مراعات شود.

بنابراین با توجه به اینکه عروسی ایشان در اوایل هجرت اتفاق افتاد و مردم آن زمان وضعیت مالی مناسبی داشتند؛ می‌توان گفت که مراسمی در شأن ایشان و مناسب با وضعیت اقتصادی مردم مدینه برگزار شد.

البته از برخی روایات برداشت می‌شود که در این مراسم برخی از رسم و رسوم رایج صورت نگرفت و ممکن است به جهت مراعات وضعیت اقتصادی مردم آن زمان صورت گرفته باشد. در روایتی ام‌أیمن در محضر رسول خدا به‌ گریه افتاد و حضرت علت‌ گریه را جویا شدند، در این حین ام‌أیمن عرض کرد:

«یا رسول‌اللَّه! فاطمه را شوهر دادی و چیزى بر او نثار نکردى؟»

در این حین پیامبر فرمود: «براستى خداى تبارک و تعالى چون فاطمه را به تزویج على در‌آورد؛ دستور داد که درختان بهشت بر اهل آن از زیور و جامه و یاقوت و در و زمرد و استبرق نثار او کردند.»(7)

از این ‌روایت برداشت می‌شود، که رسم بود بر سر عروس‌ها هدایایی به تناسب زمان می‌ریختند، مثل نقل و شیرینی، پول و... و یا اینکه بین مهمانان پخش می‌کردند، اما پیامبر چنین کاری را نکرده بودند.

همچنین از جابر بن سمره روایت شده است که پیامبر فرمود: «من درباره‌ ازدواج دخترم منتظر فرمان آسمانى بودم تا اینکه در شب بیست و چهارم ماه رمضان جبرئیل نزد من آمد و گفت: اى محمّد! خداى علىّ اعلى به تو سلام مى‏رساند.

همانا او ملائکه روحانى و کرّوبیّین را در محلّى به نام افیح در زیر درخت طوبى جمع کرده و فاطمه را به عقد على بن أبی‌طالب درآورده است و من خطبه عقد آنها را خواندم و خداوند خود متولّى این

امر بود.

سپس خداوند تعالى به درخت طوبى دستور داد تا زر و زیور را نثار فاطمه و على کند و حورالعین از آن زر و زیورها جمع کردند و تا روز قیامت به داشتن آنها افتخار خواهند کرد.»(8)

پی‌نوشت‌ها:

1 تا 4.مازندرانی، ابن شهر آشوب، المناقب آل أبی‌طالب، قم، علامه، 1379ق، ج‏3، ص ص354-356.

5. طوسى، محمد بن حسن، الامالی‏، محقق مؤسسه البعثه، قم، دارالثقافه، چاپ اول، 1414ق، صص۴۲-۴۳.

6. سبط بن جوزی، یوسف بن قزاوغلی، تذکره الخواص، قم، انتشارات منشورات الشریف الرضى‏، چاپ اول‏، 1418ق‏، ص277.

7. صدوق، محمد بن على‏، الامالی، تهران، انتشارات کتابچى‏، چاپ ششم، 1376ش، ص287.

8. اربلى، على بن عیسى، کشف الغمه فی معرفه الأئمه‌‌، رسولى محلاتى، سید‌هاشم، تبریز، بنى‌هاشمى، چاپ اول، 1381 ق‏‏، ج1، ص367.

* سید کاظم فلاح‌زاده ابرقوئی