حضور پررنگ ناشران خارجی و گشـودن دریچه انتقال فرهنـگی

کد خبر: ۳۱۰۷۴۲

تاریخ: ۲۳ ارديبهشت ۱۴۰۴ - ۲۱:۴۳

بخش دوم

گشت‌وگذاری در سی‌وششمین

نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران

سی‌وششمین دوره از نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران در فضای مسقف نزدیک به ۷۵ هزار مترمربع در مصلی امام خمینی(ره) برگزار می‌شود. در نمایشگاه کتاب سال جاری دو فضای دو هزار مترمربعی در دو سوی گنبدخانه مصلی برای بخش ناشران آموزشی تدارک‌ دیده ‌شده است. بخش کودک‌ونوجوان نیز در زیرزمین شبستان شرقی با فضائی بالغ بر ۲۰ هزار مترمربع برپا خواهد شد. همزمان با برگزاری بخش حضوری نمایشگاه کتاب ۱۴۰۴ تهران، بخش مجازی نمایشگاه نیز در سامانه book. icfi. ir امکان خرید غیرحضوری کتاب را برای علاقه‌مندان می‌کند.

ابراهیم حیدری، سخنگوی نمایشگاه کتاب میزان فروش کتاب در بخش مجازی نمایشگاه را مبلغ ۶۲ میلیارد تومان و فروش بخش حضوری را ۶۵ میلیارد تومان اعلام کرد که در مجموع (نمایشگاه مجازی و حضوری) ۱۲۷ میلیارد تومان طی این چهار روز فروخته است. (این آمار مربوط به لحظه تهیه این گزارش است.)

از حال‌وهوای نمایشگاه و بازدیدکنندگان چه خبر؟

در سی‌وششمین نمایشگاه کتاب تهران شاهد حضور دانش‌آموزان در قالب اردوهای دانش‌آموزی در نمایشگاه کتاب هستیم که با شیطنت‌هایشان و بازی با بادکنک‌هایشان حال‌وهوای دیگری به نمایشگاه کتاب داده بودند.

البته برنامه‌های کودک بسیاری در گوشه‌وکنار نمایشگاه برگزار می‌شود؛ از جمع‌های کوچک و قصه‌گویی مربی‌ها تا اجرای برنامه‌هایی چون خاله شادونه در حیاط مصلی.

لیلا جوان‌بخت یک دانش‌آموز دبیرستانی می‌گوید: «گشت‌وگذار در نمایشگاه کتاب با همکلاسی‌ها هم فرصت سبز با هم بودن در فضائی است که بوی کتاب‌های نو پیچیده و هم می‌توانیم یک‌جا هر کتابی را که برای تست و آموزش نیاز داریم، خریداری کنیم. فقط ای‌کاش ناشرین کتاب‌های کمک‌آموزشی تخفیف‌های بیشتری قائل می‌شدند.»

رضا عاشوری، فرهنگی به گزارشگر کیهان می‌گوید: «یکی از مسائلی که بسیار مطرح است تبلیغ محیطی نمایشگاه کتاب در شهر است که به نظر می‌رسد آگهی‌نماهای کمتری برای نمایشگاه کتاب تهران اختصاص‌ یافته است.

حتی در ایستگاه نزدیک به مصلی که پیش‌تر اعلام می‌شد، نمایشگاه کتاب برقرار است، این اتفاق نمی‌افتد و به بنرهای کوچک به سمت نمایشگاه بسنده شده است. یا پله‌های نمایشگاه معمولاً محلی برای تبلیغ کتاب‌های ناشران می‌شد؛ اما انگار ناشران امسال دل‌ودماغ این کارها را ندارند.»

آگهی‌نماهای بسیاری درباره مصرف بهینه انرژی در سطح نمایشگاه نصب شده‌اند تا مردم را برای صرفه‌جویی در مصرف برق تشویق کنند. شرکت آبفا نیز عروسک‌هایی را به شکل قطره‌ آب‌آورده که در حیاط مصلی بازار عکس‌گرفتن با آن‌ها به راه است.

برنامه‌های ناشران خارجی

علیرضا نوری‌زاده، مسئول برنامه فلوشیپ و ناشران خارجی با بیان اینکه حضور ناشران خارجی به لحاظ کمی و کیفی افزایش داشته است، توضیح می‌دهد: «در بخش ناشران خارجی ۵۳ غرفه داریم که ۲۰ ناشر لاتین و ۳۳ ناشر هم عرب هستند که عتبات را هم شامل می‌شود. در حوزه عربی ۴۲ تن کتاب از مبدأ لبنان و عراق ترخیص کردیم و در حوزه کتاب‌های لاتین از مبدأ انگلستان، ۲۰ تن داشتیم. بخشی از کتاب‌ها هم از کشور ترکیه و بخشی از سلیمانیه وارد شد. ۶۵ هزار و ۵۰۰ کتاب داریم که افزایش داشته است. ۳ هزار عنوان کتاب در حوزه علمی از سال ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ فراهم شده که اتفاق خوبی است. کتاب‌های چاپ ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۱ با تخفیف حداقلی ۵۰ درصد برای عموم مردم قابل خریداری است و یارانه دولتی به این کتاب‌ها تخصیص داده نمی‌شود. کتاب‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ هم با تخفیف ۱۰ درصد عرضه می‌شود.» او با اشاره به تفاهم‌نامه با وزارت علوم درباره خرید منابع خارجی می‌گوید: «دانشگاه‌ها می‌توانند کتاب‌های مورد نیاز خود را با آورده‌ای ۴۰ درصدی تأمین کنند؛ وزارت علوم و تحقیقات ۳۰ درصد تخفیف می‌دهند، وزارت ارشاد ۲۰ درصد و ۱۰ درصد هم تخفیف ناشران است.»

نوری‌زاده سپس درباره فلوشیپ ادبی نشر که به گفته او در راستای جهانی کردن ادبیات است، توضیح می‌دهد: «۶۴ ناشر خارجی در این رویداد ثبت‌نام کردند که از میان آنها ۳۲ ناشر با معیارهای توزیع جغرافیایی کشورها و اینکه خریدار باشند، انتخاب شدند و مبلغی که برای گرنت (کمک‌هزینه) در فلوشیب در نظر گرفته شده، پنج میلیارد تومان است.»

به گفته سخنگوی نمایشگاه، ۶۱ ناشر دستگاه کارت‌خوان ندارند که این موضوع مربوط به مسائل مالیاتی است و ممکن است تخلفاتی دور از چشم ناظرین اتفاق بیفتد. اختلاف حدود پنج تا ۱۰ درصدی میان آمار اعلامی و آمار واقعی به‌خاطر این موضوع، کارت به کارت کردن و فروش نقدی است.

حیدری درباره در ادامه، درباره حضور عربستان می‌گوید: «این‌طور نبود که عربستان مهمان ویژه سال آینده باشد، بلکه صحبت درباره حضور این کشور در نمایشگاه کتاب تهران بود و در سال‌های آتی در صورت امکان، حضور عربستان به‌ عنوان مهمان ویژه فراهم شود.»

پیوند فرهنگی ایران، روسیه و ترکیه از طریق ادبیات کودک

نشستی با عنوان «کودکان کتاب‌خوان بدون مرز، کودکان چگونه کتاب می‌خوانند؟» برگزار شده که در آن نویسندگان و ناشرانی از روسیه و ترکیه به تبادل نظر درباره ادبیات کودک‌ونوجوان می‌پردازند.

در این نشست خانم «هلگا پاتاکی» نویسنده و ناشر روس آثار کودکان و نوجوانان، ضمن ابزار خوشحالی به‌خاطر حضور در نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران اظهار می‌دارد: «ادبیات روسی و فارسی بسیار به یکدیگر نزدیک هستند و هر دو نقش بسیار مهمی در ادبیات جهان دارند. از این‌رو لازم است که از طریق ادبیات، این دو ملت بیشتر با یکدیگر پیوند برقرار کنند.»  این نویسنده، ویراستار و ناشر روس ادامه می‌دهد: «انتشارات ما در کشور روسیه یکی از بزرگ‌ترین نشرها است که تاکنون 300 عنوان کتاب منتشر کرده است.»

وی دلیل حضور خود در نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران را آشنایی با سنت‌های چاپ کتاب عنوان کرده در ادامه می‌افزاید: «طی سال‌های اخیر، در نظام آموزشی کشور روسیه سیستم جدیدی در حال اجراست که بر اهمیت روایتگری و داستان‌گویی در کودکان و نوجوانان تأکید دارد.»

وی در توضیح این طرح می‌گوید: «در سال تحصیلی زنگ‌های مشخصی برای فهم و بازگویی داستان‌ها از روی تصاویر یا فهم تصویری و بیان شفاهی در نظر گرفته شده و از دانش‌آموزان امتحان گرفته می‌شود و درصورتی‌که محصلان نتوانند دوره داستان‌گویی را با موفقیت پشت سر بگذارند قادر نخواهند بود به مراحل بعد بروند.

در ادامه این نشست، خانم «ملیکه گونیز»، ناشر و دبیر نشر از کشور ترکیه می‌گوید: «ما به ‌عنوان ناشر و نویسنده کودکان هر جای دنیا که باشیم یکدیگر را پیدا می‌کنیم، زیرا فهم و نگاه ما یکی است و به‌راحتی می‌توانیم یکدیگر را درک کنیم.»

او در ادامه با تأکید بر اینکه فرهنگ کتاب‌خوانی همواره در کشور ترکیه وجود داشته است، می‌گوید: «فرآیند انتخاب کتاب‌ها در ترکیه به این صورت است که پس از مشورت با مدیران نشر در مورد انتخاب کتاب‌ها، این نکته را در نظر می‌گیریم که کتاب مورد نظر در ذهن کودک چه تصوری ایجاد خواهد کرد؟ در اصل ماجراجویی از ذهن نویسنده شروع می‌شود و به ذهن کودک می‌رسد.»

گونیز ادامه می‌دهد: «ما از زمان اجرای پروژه، به ‌عنوان ناشر و دبیر به این فکر می‌کنیم که چه نویسنده‌ای می‌تواند تکنیک‌های مختلف را از لحاظ روایتگری به بهترین شکل انجام دهد؟»

وی اشاره دارد: «کتاب‌های نشر ما در ترکیه به بیش از 27 زبان زنده دنیا ترجمه شده است.»

تلاش برای معرفی مشاهیر ایرانی

در ادامه این نشست «آرش تنهائی»، نویسنده، طراح هنری، ناشر و سردبیر یک مجله می‌گوید: «من در کودکی از طریق میکل ‌آنژ و ونگوگ با نقاشی آشنا شدم و از طریق کتاب‌هایی که خواندم تمایل پیدا کردم که نقاشی و گرافیک را دنبال کنم، اما با کمال‌الدین بهزاد و رضا عباسی آشنا نشده بودم. چون در کودکی من، هیچ کتابی درباره هنرمندان و نویسندگان ایرانی وجود نداشت که نقاشی و نگاره‌های ایرانی را معرفی کند.»

تنهائی می‌افزاید: «سه کشور حاضر در این نشست، یعنی ترکیه، روسیه و ایران اطلاعات اندکی راجع به کشورهای یکدیگر دارند. نوجوانان کشورهای ما، قهرمانان تنیس جهان را می‌شناسند، اما قهرمانان بدمینتون را که یک ‌رشته آسیایی است یا یک قهرمان هندی یا آسیایی را نمی‌شناسند. دلیل این امر هم روشن است: آن قهرمانان غربی هستند.»

وی در ادامه با اشاره به اینکه در دنیا کتاب‌های زیادی راجع به مشاهیر جهان غرب منتشر شده، می‌گوید: «از میان کتاب‌های معرفی مشاهیر، 45 چهره آمریکایی، 17 نفر بریتانیایی، 5 نفر آلمانی، 4 نفر فرانسوی و از بقیه کشورها تعداد بسیار کمی ذکر شده و در مورد بسیاری دیگر از کشورها هیچ نامی از شخصیت‌های برجسته برده نشده است. یکی از اهدافی که ما در انتشاراتمان در پی آن هستیم آن است که مشاهیر ایران را در وهله اول به کودکان ایرانی و بعد به عنوان وظیفه تاریخی کشورمان، به کودکان سایر کشورها معرفی کنیم. همچنین قصد داریم چهره‌های به‌نام سایر کشورها به ویژه مشاهیر دنیای عرب و سایر ملل را به کودکان ایرانی معرفی کنیم.»

وی در تکمیل صحبت‌هایش تأکید دارد: «چهره‌هایی که برای نوشتن کتاب انتخاب کرده‌ایم اغلب از میان کسانی هستند که کمتر فیلم یا انیمیشنی درباره‌شان ساخته شده است.»

وضعیت یارانه در نمایشگاه کتاب امسال

قائم‌مقام نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران از افزایش حدود 20 درصدی ناشران در نمایشگاه کتاب امسال و اختصاص 200 میلیارد بن یارانه‌ای برای خرید کتاب خبر داد.

محسن جوادی، رئیس نمایشگاه کتاب تهران در پاسخ به سؤالی درباره یارانه دانشجویان می‌گوید: «دانشجویان اگر با سقف یک میلیون تومان خرید داشته باشند، ۵۰۰ هزار تومان مشارکت معاونت فرهنگی وزارت ارشاد را در کنار خود خواهند داشت.»

وی همچنین درباره یارانه کتاب‌های خارجی توضیح می‌دهد: «۱۰ میلیارد تومان به‌عنوان یارانه برای کتاب‌های خارجی در نظر گرفته شده است که شامل کتاب‌های عربی و انگلیسی است؛ رویکرد اختصاص یارانه در این بخش کتاب‌های جدید است. از نظر مشارکت با نهادها و سازمان‌ها نیز تا سقف ۳۰ درصد مشارکت داریم، خوشبختانه امسال نهادهایی که برای خرید کتاب آورده دارند خیلی زیاد است و این خوشحال‌کننده است که مجموعه‌ای یارانه برای همکاران خود اختصاص می‌دهند.»

همچنین وزارت علوم به طور اختصاصی برای کتاب‌های خارجی مورد نیاز پژوهشگران و دانشجویان خود آورده‌ای را داشتند.

جوادی درباره یارانه فیزیکی در این دوره از نمایشگاه کتاب می‌گوید: «از آنجایی ‌که یک قسمت از یارانه برای دانشجویان تعریف می‌شد، عموم مخاطبان نادیده گرفته می‌شدند، اما امسال رویکرد یارانه عمومی برای مخاطبانی که خرید از داخل نمایشگاه دارند، خواهیم داشت و به این معنا نیست که بن حضوری در نمایشگاه داده می‌شود.»

وی درباره تخصیص یارانه به اهالی قلم و معلمان می‌گوید: «یارانه اهالی قلم بر اساس آیین‌نامه است و درباره معلمان نیز برای معلمان مؤلف مانند اهالی قلم رفتار می‌کنیم.»

دریایی که هر سال ما را به خود جذب می‌کند

فیض شریفی، شاعر، نویسنده و منتقد ادبی ایرانی، در ۱۴ آذر ۱۳۳۴ در بهبهان، خوزستان متولد شد. او پس از تحصیل در رشته ادبیات فارسی، به تدریس مشغول شد، اما در سال ۱۳۸۵ این حرفه را کنار گذاشت تا بر فعالیت‌های ادبی و نوشتاری تمرکز کند. او بیش از ۵۰۰ مقاله در زمینه شعر و نقد ادبی منتشر کرده و در آثارش به تحلیل شعر معاصر ایران و نقد تطبیقی ادبیات و سینما پرداخته است. انتخاب رشته ادبیات توسط او در خانواده‌ای با گرایش‌های پزشکی و مهندسی، نشان‌دهنده روحیه هنجارشکن و علاقه عمیقش به ادب فارسی است.

از ایشان سؤال می‌کنم: «نظر شما درباره وضعیت شعر معاصر ایران چیست؟» وی پاسخ می‌دهد: «شعر معاصر ایران آثار زیادی تولید می‌کند، اما بسیاری از این آثار بدون مشورت با منتقدان و شاعران برجسته منتشر می‌شوند. برخی از این مجموعه‌ها فاقد اندیشه، تفکر و آهنگ هستند و ممکن است شاعر پس از مدتی از انتشار آنها پشیمان شود یا حتی از شعر فاصله بگیرد. توصیه می‌کنم شاعران جوان با صبر و تأمل، مطالعه عمیق و شرکت در کارگاه‌های معتبر شعر، مهارت خود را تقویت کنند.

شاعران جوان باید حداقل چندین ماه روی استعداد خودکار کنند، کتاب بخوانند، در کارگاه‌های شعر معتبر شرکت کنند و از جوشش‌های کنترل‌نشده پرهیز کنند. شعر نیازمند آموزش، تمرین و ریاضت است.

شاعر باید توانایی تحلیل شعر خود را داشته باشد، از ابزارهایی مانند تشبیه و کنایه به‌درستی استفاده کند و خیال‌پردازی خود را تقویت کند.» در سؤال دیگری از این شاعر می‌پرسم: «نظر شما درباره مجموعه‌های شعر شاعران جوان در نمایشگاه کتاب چیست؟» وی توضیح می‌دهد: «برخی از مجموعه‌های شعر شاعران جوان، مانند اولین دفتر شعر آقای بصیرت، آثار قابل‌قبولی هستند و نشان‌دهنده تلاش و استعداد هستند. بااین‌حال، بسیاری از این آثار تحت‌تأثیر کارگاه‌های شعر به‌صورت کلیشه‌ای و شبیه به هم تولید می‌شوند. شاعران جوان باید غریزه خود را حفظ کنند و از کپی‌برداری پرهیز کنند.

برخی شاعران جوان به دلیل عدم تعامل با جامعه، طبیعت و تجربه‌های واقعی، در اتاق‌های بسته شعر می‌سرایند که منجر به تولید آثار تکراری و کلیشه‌ای می‌شود. در مقابل، شاعرانی مانند نصرت رحمانی، شاملو و سهراب سپهری هر یک سبک متمایزی داشتند. شاعران جوان باید از تقلید پرهیز کنند و زبان و تجربه شخصی خود را توسعه دهند.» در پایان گفت‌وگو با این شاعر سؤال می‌کنم: «چه کتاب‌هایی را برای مطالعه به شاعران جوان توصیه می‌کنید؟ و احساس شما درباره نمایشگاه کتاب چیست؟» وی می‌گوید: «مطالعه کتاب‌های فلسفه با ترجمه‌های خوب بسیار مفید است. همچنین، آثار شاعران برجسته و مجموعه‌های شعر معاصر می‌توانند به تقویت نگاه شاعرانه کمک کنند.

نمایشگاه کتاب مانند دریایی است که هر سال ما را به خود جذب می‌کند. با وجود مشکلات چاپ و نشر، این رویداد فرصت خوبی برای تجدید دیدار با آثار و مخاطبان است. من معمولاً چاپ‌های اولیه کتاب‌هایم را بررسی می‌کنم و در چاپ‌های بعدی، با توجه به نظرات محققان و خوانندگان، ضعف‌های احتمالی را برطرف می‌کنم.»