پایان جنگ 4 روزه میان هند و پاکستان دو طرف آتش‌بس را پذیرفتند

کد خبر: ۳۱۰۵۰۸

تاریخ: ۲۰ ارديبهشت ۱۴۰۴ - ۲۰:۴۸

سرویس خارجی-
مقامات هند و پاکستان دیروز و پس از 4 روز نبرد سنگین، رسماً آتش‌بس را پذیرفتند. آتش‌بسی که بسیاری آن را «لرزان» و «شکننده» می‌دانند.
آتش‌بس میان هند و پاکستان اگرچه می‌تواند تنش‌ها را در ظاهر فرو نشاند، اما واقعیت این است که صلح در جنوب آسیا همچنان بر لبه تیغ است. درگیری چهار روزه اخیر، بیش از آنکه صرفاً یک برخورد مرزی باشد، آیینه‌ای بود از تغییرات عمیق در نوع مواجهه نظامی کشورها در عصر جدید. حالا دیگر، تنها توپ و‌ تانک تعیین‌کننده نیستند؛ بلکه پهپادها، جنگ سایبری، عملیات اطلاعاتی و بازیگران فرامنطقه‌ای، میدان نبرد را به الگویی از جنگ‌های ترکیبی مدرن بدل کرده‌اند. این روند به‌ویژه زمانی خطرناک می‌شود که در معادله، دو قدرت هسته‌ای با روابط متشنج و خاطره‌ای از سه جنگ بزرگ حضور دارند.
«اسحاق دار»، وزیر خارجه و معاون نخست‌وزیر پاکستان، دیروز، در پیامی در پلتفرم ایکس، توافق فوری با هند را تأیید کرد. اسحاق دار در پیام خود نوشت: «پاکستان همیشه از صلح و آتش‌بس در منطقه، بدون به خطر انداختن حاکمیت و تمامیت ارزی خود حمایت کرده است.» پیش‌تر نیز، «دونالد ترامپ»، رئیس‌جمهور آمریکا، از توافق میان هند و پاکستان خبر داده بود. تردیدی نیست که آتش‌بس، نفس‌گیری کوتاه است؛ نه نقطه پایان اختلافات. سؤال اصلی اینجاست که آیا دو طرف می‌توانند از دل این توقف، راهی برای کاهش پایدار تنش‌ها بیابند یا دوباره، جرقه‌ای کوچک کافی خواهد بود تا آتش دیگری شعله‌ور شود؟
تحولات میدانی تا قبل از آتش‌بس
اما پیش از اعلام آتش‌بس فوری تحولات خیلی سریع رخ می‌داد که در سطور آتی بخشی از آنها را می‌خوانید. دیروز منابع غیررسمی خبر دادند که ارتش هند شهر «راولپندی» در مجاورت اسلام‌آباد را هدف حمله قرار داده است. راولپندی مهم‌ترین شهر نظامی پاکستان محسوب می‌شود و چهارمین شهر بزرگ این کشور است. ارتش پاکستان در پاسخ به عملیات هند علیه ۲ پایگاه هوائی در شهر راولپندی در عملیاتی با عنوان «بنیان مرصوص» پایگاه‌های هوائی پاتانکوت و آدامپور در هند را هدف قرار داد. در پی افزایش تنش‌های نظامی میان هند و پاکستان و پیش از آتش‎بس، دولت هند فعالیت‌های پروازی در ۳۲ فرودگاه این کشور را تا ۲۵ اردیبهشت به حالت تعلیق درآورده بود. رسانه‌ها از شنیده‌شدن صدای چند انفجار در مناطقی از جامو و کشمیر هند خبر دادند. برق در سراسر شهر جامو پس از این دو انفجار قطع شده است. «رویترز» هم از شنیده‌شدن صدای 4 انفجار در امریتسار هند خبر داد. یک مقام هندی: «حملاتی در مناطق آخنور، سامبا، کاثوا و چندین نقطه دیگر در جامو واقع در بخش تحت کنترل هند از کشمیر صورت گرفته است.» به گزارش «جئو تی‌وی» به نقل از منابع امنیتی، پاکستان مدعی شد که در یک حمله سایبری ۷۰ درصد از شبکه برق هند را از کار انداخته است. این گزارش همچنین مدعی شد که پاکستان پایگاه هوائی آدامپور هند را نابود کرده است. منابع پاکستانی از حمله به اهدافی در هند از جمله انبار موشک و پایگاه‌های هوائی هند خبر داده‌اند. وزیر دفاع هند نیز با اشاره به عملیات نظامی این کشور در خاک پاکستان اعلام کرد: «در جریان حملات هدفمند ارتش هند، دست‌کم 100 تروریست کشته شده‌اند.» از اوایل صبح دیروز و پیش از اعلام خبر آتش‌بس، پهپادهای هندی به طور مداوم چندین شهر پاکستان را هدف قرار داده‌اند. وزیر دفاع هند، صبح گفته بود: «عملیات سیندور هنوز تمام نشده است.» وزیر امور خارجه هند اعلام کرده بود که هند قصد تشدید درگیری با پاکستان را ندارد، اما در صورت حمله نظامی اسلام‌آباد به این کشور، پاسخ سختی خواهد داد. در ساعات ابتدائی روز سه‌شنبه، ارتش هند با انجام عملیات ویژه‌ای موسوم به «سندور» حملاتی دقیق علیه ۹ نقطه در خاک پاکستان و کشمیر تحت کنترل آن کشور انجام داد.
جنگ پهپادها
چنان‌که پیش‌تر نیز آمد، «احمد شریف»، سخنگوی ارتش پاکستان، گفت: «از ۳ روز گذشته تعداد ۷۷ پهپاد هند که بیشتر آن ساخت اسرائیل بود، به سمت پاکستان به پرواز درآمده که همه آن با استفاده از روش‌های فنی و تسلیحاتی سرنگون شدند.» دیروز نیز، ارتش پاکستان خبر داد که در 24ساعت گذشته 25 پهپاد ارتش هند از نوع «هاروپ» را توانسته سرنگون کند. از طرف دیگر، ارتش هند مدعی شد که پاکستان در روزهای پنجشنبه و جمعه در حمله به مواضع آنها از پهپادهای ترکیه‌ای استفاده کرده است اما پاکستان هرگونه حمله پهپادی را تکذیب کرده بود. همچنین ارتش هند خبر داد که یک جنگنده «جی‌اف-۱۷ تاندر» پاکستان را در ایالت راجستان بر فراز هند ساقط کرده است. این جنگنده محصول مشترک مجموعه هوافضای پاکستان و شرکت هوانوردی چنگدو چین است؛ که در چین به نام «اف‌سی ۱ ژیائولانگ» شناخته می‌شود.
نگرانی جهانی از درگیری اتمی
پیش از اعلام خبر آتش‌بس سازمان ملل، اتحادیه اروپا و چین نسبت به تشدید تنش‌ها در جنوب آسیا هشدار داده‌ بودند حتی وزارت امورخارجه آمریکا اعلام کرده بود که «مارکو روبیو»، وزیر امورخارجه، با رئیس ستاد ارتش پاکستان گفت‌وگو کرده و از پاکستان و هند خواسته تا برای کاهش تنش‌ها تلاش کنند. کارشناسان بین‌المللی می‌گویند اگر آتش‌بس جدی رخ ندهد با توجه به در اختیار داشتن سلاح‌های هسته‌ای از سوی هر دو کشور، افزایش بیشتر تنش می‌تواند به بحرانی غیرقابل‌کنترل تبدیل شود. بسیاری خواستار میانجی‌گری فوری و ازسرگیری گفت‌وگوهای امنیتی دوجانبه، شده‌ بودند. باید توجه داشت که در پی حمله هند به پاکستان، قیمت طلا در بازار جهانی افزایش یافته بود، که نشان‌ می‌دهد این جنگ اگر از سر گرفته شود، چه تأثیر فوری بر بازارهای بین‌المللی دارد.
بحران ادامه دارد
در پایان باید پرسید: اگر این آتش‌بس جدی نباشد اوضاع چگونه خواهد بود؟ درگیری‌های کنونی بین هند و پاکستان، یادآور نقاط عطف تلخ در تاریخ معاصر جنوب آسیاست؛ از جنگ ۱۹۴۷ گرفته تا بحران کارگیل در ۱۹۹۹. اما آنچه اکنون این بحران را از گذشته متمایز می‌سازد، حضور فعال فناوری‌های جنگی نو مانند پهپادها، تسلیحات هوشمند و حملات سایبری در صحنه نبرد است. این ابزارها، اگرچه قدرت بازدارندگی را افزایش داده‌اند، اما در عین حال آستانه تصمیم‌گیری برای ورود به درگیری‌های واقعی را نیز به طرز خطرناکی پایین آورده‌اند. نباید فراموش کرد که تاریخ این منطقه مملو از سوءمحاسبه‌هایی است که با بهای انسانی و ژئوپلیتیکی سنگین همراه بوده‌اند. بنابراین، بازخوانی تجربه‌های پیشین برای رهبران دو کشور و نیز جامعه جهانی باید زنگ هشداری باشد؛ چراکه درگیری‌هایی که با یک حمله محدود آغاز می‌شوند، لزوماً قابل کنترل باقی نمی‌مانند، مخصوصاً اگر دو طرف بازی، هسته‌ای در آستین داشته باشند. با ورود بازیگرانی چون رژیم آپارتاید اسرائیل، چین و ترکیه به‌صورت غیرمستقیم در حوزه تأمین تسلیحات و فناوری‌های نظامی، میدان نبرد هند و پاکستان دیگر یک تقابل صرفاً منطقه‌ای نیست؛ بلکه به نوعی محل تلاقی منافع و رقابت‌های جهانی تبدیل شده است. این بُعد بین‌المللی، هرگونه تشدید درگیری را به‌سرعت به بحران امنیتی گسترده‌تری تبدیل می‌کند که واکنش زنجیره‌ای قدرت‌های جهانی را در پی خواهد داشت. همچنین، تأثیر فوری این درگیری بر بازارهای جهانی- از جمله نوسانات قیمت طلا، انرژی و اختلال در زنجیره‌های تأمین منطقه‌ای- نشان می‌دهد که آرامش در شبه‌قاره صرفاً یک مسئله بومی نیست، بلکه جزئی از امنیت جمعی در نظام بین‌الملل است. محاسبه‌هایی است که با بهای انسانی و ژئوپلیتیکی سنگین همراه بوده‌اند. بنابراین، بازخوانی تجربه‌های پیشین برای رهبران دو کشور و نیز جامعه جهانی باید زنگ هشداری باشد؛ چراکه درگیری‌هایی که با یک حمله محدود آغاز می‌شوند، لزوماً قابل کنترل باقی نمی‌مانند، مخصوصاً اگر دو طرف بازی، هسته‌ای در آستین داشته باشند. با ورود بازیگرانی چون رژیم آپارتاید اسرائیل، چین و ترکیه به‌صورت غیرمستقیم در حوزه تأمین تسلیحات و فناوری‌های نظامی، میدان نبرد هند و پاکستان دیگر یک تقابل صرفاً منطقه‌ای نیست؛ بلکه به نوعی محل تلاقی منافع و رقابت‌های جهانی تبدیل شده است. این بُعد بین‌المللی، هرگونه تشدید درگیری را به‌سرعت به بحران امنیتی گسترده‌تری تبدیل می‌کند که واکنش زنجیره‌ای قدرت‌های جهانی را در پی خواهد داشت. همچنین، تأثیر فوری این درگیری بر بازارهای جهانی- از جمله نوسانات قیمت طلا، انرژی و اختلال در زنجیره‌های تأمین منطقه‌ای- نشان می‌دهد که آرامش در شبه‌قاره صرفاً یک مسئله بومی نیست، بلکه جزئی از امنیت جمعی در نظام بین‌الملل است.