دین‌داری و دین‌باوری و خداپرستی در شاهنامه

کد خبر: ۳۰۸۵۶۹

تاریخ: ۲۳ فروردين ۱۴۰۴ - ۱۹:۵۱

دکتر محمد رسولی

دعوت به خداشناسی و خداباوری و در نظر داشتن خداوند بزرگ و به یاد خدا بودن از جمله مأموریت‌های اصلی شاهنامه است.

شاید برخی که از دور به شاهنامه نگاه می‌کنند و با آن آشنایی لازم را ندارند؛ این را ندانند که شاهنامه بسیار زیاد، مفاهیم دینی را بیان می‌کند و خواننده را دعوت به دین باوری و رعایت مفاهیم مربوط به آن می‌نماید. شاهنامه به گونه‌ای، آموزه‌های دینی را به طور کامل دارد.

دراین کتاب بارها و به دفعات انسان دعوت به سوی خدا می‌شود. در پژوهشی که اینجانب انجام دادم، متوجه شدم که شاهنامه آموزه‌های دینی را در پنج محور موضوعی: 1- خداشناسی 2- معاد و باور به روز آخرت 3- لزوم التزام عملی به دین 4- نیکوکاری 5- پذیرش نبوت و امامت، بیان کرده است.

برای نمونه راجع به خداشناسی و توجه به خدا، ابیات بسیار زیادی داریم از جمله:

به نام خداوند جان و خرد    کزین برتر اندیشه برنگذرد

جز او را مخوان کردگار جهان     جز او را مدان آشکار و نهان

هم چنین درباره‌ سایر مفاهیم دینی در شاهنامه‌ی فردوسی سخن بسیار رفته است. از جمله درخصوص اعتقاد و ایمان به اینکه خداوند متعال برهمه چیز مسلط است و اراده‌ الهی بر همه‌ امور از کوچک تا بزرگ سیطره دارد، ابیاتی داریم که به روشنی این معنا را می‌رساند.

بباشد به فرمان او هرچه خواست        همه بندگانیم و او پادشاست

اندرزهای اخلاقی و دینی را در این کتاب شاهدیم. حتی درخصوص نهی از منکر. مانند بیت:

بدو گفت کای ناز دیده جوان        مبر دست سوی بدی تا توان

راجع به اصل ذات اقدس الهی می‌فرماید:

به بینندگان آفریننده را          نبینی مرنجان دو بیننده را

نیابد بدو نیز اندیشه راه          که او برتر از نام و از جایگاه

سخن هرچه زین گوهران بگذرد        نیابد بدو راه جان و خرد

ستودن نداند کس او را چو هست        میان بندگی را ببایدت بست

خرد را و جان را همی سنجد اوی        در اندیشه‌ سخته کِی گنجد اوی

به هستیش باید که خستو شوی        ز گفتار بی‌کار یکسو شوی

هم چنین در ستایش پیامبر و پیامبری و نبوت و نیز در تشویق به دوست داشتن اهل بیت نبوت و پیروی از امام معصوم در شاهنامه داریم که:

به گفتار پیغمبرت راه جوی        دل از تیرگی‌ها به این آب شوی

چه گفت آن خداوند تنزیل و وحی        خداوند امر و خداوند نهی

که من شهر علمم، علیم در است        درست این سخن گفت پیغمبر است

و بسیاری ابیات دیگر در شاهنامه‌ فردوسی وجود دارد که در تأیید و ترویج آموزه‌های دینی و باورهای صحیح دینی می‌باشد.

بی‌دلیل نیست که شاهنامه را نه تنها یک کتاب، بلکه کتابخانه می‌نامند. چون از علوم مختلفی در شاهنامه وجود دارد که از جمله‌ آن‌ها مبانی دینی و اخلاقی است.