#     روانشناسی

«روزه‌داری» چگونه به «سلامت روان» انسان کمک می‌کند؟

کد خبر: ۳۰۷۴۱۹

تاریخ: ۲۰ اسفند ۱۴۰۳ - ۱۹:۳۶

مهدی برازنده

در مفاهیم روان‌شناختی مفهومی به نام خودمقیدی یا self binding برای مهار برخی عادت‌های رفتاری مثل اینترنت، مواد مخدر، سیگار، فست فود، تماشای سریال و... به کار می‌رود. از آنجا که مغز انسان بر اساس تعادل بین «لذت» و «درد» برنامه‌ریزی شده است، با استفاده از مهارت خودمقیدی می‌توان این تعادل را به‌طور آگاهانه ایجاد کرد و در نتیجه احساس بهتری را تجربه نمود و بسیاری از عادت‌های رفتاری خود را کنترل و یا به تعادل

رساند.

«خوردن» و «نوشیدن» یکی از نیازهای انسان است که لذت زیادی هم برای انسان به ارمغان می‌آورد، با این وجود ممکن است بسیاری از افراد صرفاً برای کسب لذت بیشتر، خوراکی بخورند و یا نوشیدنی مصرف کنند که در نتیجه تکرار و اعتیاد به آن، چیزی جز چاقی و بعضی بیماری‌های جسمی مثل دیابت، فشار خون و سایر مشکلات فیزیکی برای انسان باقی نمی‌ماند.

در این‌جا خوب است به عملکرد «دوپامین» در مغز نیز اشاره کنیم. دوپامین یک ناقل عصبی است که در پاسخ به فعالیت‌های لذت‌بخش در مغز انسان ترشح می‌شود و موجب احساس خوشایندی به انسان می‌شود. همان‌طور که بیان شد خوردن و آشامیدن هم فعالیتی لذت‌بخش است و افراط در فعالیت‌ها، باعث ترشح هرچه بیشتر دوپامین در مغز می‌شود، نکته اینجاست که ترشح بیش از حد دوپامین در مغز می‌تواند به نوبه خود مشکلات فیزیولوژیکی در بدن انسان ایجاد کند، به عنوان مثال ترشح زیاد دوپامین در بلندمدت باعث ابتلا به بیماری پارکینسون و مشکلات عصبی شود.

از سوی دیگر انجام فعالیت‌های لذت‌بخش مکرر و افزایش سطح دوپامین، باعث می‌شود مغز انسان «آستانه تحمل درد» را بیشتر کند، به همین دلیل است که افرادی که به مواد مخدر یا سیگار اعتیاد پیدا می‌کنند، برای کسب دوپامین بیشتر و درد کمتر، رفته‌رفته دوز مصرف مواد مخدر یا دخانی را نیز بیشتر می‌کنند. لازم به یادآوری است که در این‌جا منظور از خوردن و آشامیدن، اندازه افراطی آن است وگرنه همین دو فعالیت جزو نیازهای اساسی هر انسان به‌ شمار می‌رود.

در ماه مبارک رمضان، انسان موظف است خود را طی نیمی از شبانه‌روز از لذت خوردن و آشامیدن محروم نماید، اگرچه پس از غروب آفتاب، لحظه افطار لذتی مضاعف دارد، اما همین رفتار می‌تواند تمرینی برای به تعادل رساندن لذت و درد در مغز باشد.

جدا از فواید دیگر ماه مبارک رمضان که تمرین خوبی برای افزایش تاب‌آوری در برابر مشکلات مختلف زندگی، گسترش تعاملات اجتماعی، ارتقای توان معنوی و روحانی انسان است، تجربه «به تاخیر انداختن لذت» یا «مدیریت تمایلات» که در این ماه تمرین می‌شود نیز جدا از جنبه فیزیولوژیکِ آن که اندکی به آن اشاره شد، برکات و فواید زیادی دیگری هم در بر خواهد داشت. انسان می‌تواند با به تاخیر انداختن لذت یا مدیریت لذت‌های لحظه ای، «اراده» خود را تقویت کند و از این طریق «اعتماد به نفس» بیشتری را تجربه کرده و در برابر بحران‌های مختلف، مدیریت بهتری از خود نشان دهد و از آسیب‌های ناشی از اضطراب و استرس نیز در امان بماند.

یکی از دلایلی که افراد روزه‌دار در ماه مبارک رمضان احساس سبک بودن و آرامش بیشتری دارند، همین تغییر عادت‌هاست که در جسم و روان انسان موجبات تحولات مثبت را فراهم می‌کند. مطمئناً با استمرار تکیه بر عادت‌های سالم به‌جای عادت‌های ناسالم، تمرین تاب‌آوری بیشتر و مدیریت لذت و درد در ذهن، می‌توان از برکات و تجربیاتی که در این ماه کسب می‌شود، در بقیه ایام سال استفاده کرد و «سلامت روان» بیشتری را برای خود به ارمغان آورد.