توجه صاحبان قلم و اندیشه به حضور مؤثر در عرصه‌های نرم‌افزاری

نبرد در میدان مجازی با حضور جوانـان انقلابی

کد خبر: ۳۰۷۰۲۷

تاریخ: ۱۴ اسفند ۱۴۰۳ - ۲۲:۳۰

بخش دوم

خلاف آنچه انتظار می‌رفت، ظهور رسانه امنیت جوامع را بر هم زد. رسانه که قرار بود ابزار قدرتمندی برای نظم‌بخشی به جامعه و افکار عمومی باشد، زمینه را برای بروز شایعات، ایجاد اضطراب و ناامنی روانی پدید آورد. تصمیم‌گیری‌ها و تصمیم‌سازی‌ها، تحلیل‌های اشتباه، پیش‌بینی‌های ناکارآمد و غلط، عدم توجه به استناد اخبار و در نهایت خبر اشتباه یا دروغ و مهم‌تر از تمام موارد ذکر شده، تحت‌تأثیر قرار دادن زیست و سبک زندگی عفیفانه، اضطراب و ناامنی روانی را به افکار، اندیشه‌ها و فرهنگ‌ها ضمیمه کرد.

این در حالی است که امنیت و آرامش روانی جامعه از مهم‌ترین مؤلفه‌های سلامت اجتماعی است. جامعه‌ای تهی از امنیت روانی، نمی‌تواند به ‌سوی پیشرفت حرکت کند و بازاندیشی در این‌ رابطه برعهده نهادهای فرهنگی و صاحبان تریبون و فکر و قلم است.

در جوامع مختلف، امنیت نه‌تنها به معنی حفاظت از جان و مال افراد است، بلکه شامل ایجاد فضائی است که در آن افراد بتوانند بدون اضطراب زندگی کنند. آرامش روانی، به‌ عنوان یکی از زیرساخت‌های اصلی سلامت اجتماعی، به بهبود کیفیت زندگی افراد کمک می‌کند و موجب افزایش بهره‌وری و کارایی در سطح اجتماع می‌شود.

وجود آرامش روانی و امنیت اجتماعی به افراد این امکان را می‌دهد تا بتوانند در مسیر تحقق اهداف مشترک حرکت کنند. این فضا زمینه‌ساز تربیت نسل‌های سالم، داشتن روابط اجتماعی مثبت و ایجاد اعتماد عمومی است. بدون وجود این امنیت و آرامش، جامعه دچار اختلافات، تفرقه و چالش‌های جدی می‌شود که می‌تواند به فروپاشی ساختارهای اجتماعی و اخلاقی منجر شود؛ بنابراین، حفظ و تقویت امنیت و آرامش روانی، وظیفه‌ای اساسی برای دولت‌ها، نهادهای اجتماعی و هر فرد در جامعه است تا بتوانند محیطی ایمن و آرام برای زندگی همه افراد فراهم آورند.

موضوعی مهم که مورد تذکر و تأکید رهبر انقلاب قرار گرفته است. ایشان در دیدارشان با خانواده شهدای امنیت در آبان 1403 نیز با تاکیدی بیشتر به مسئله امنیت روانی جامعه پرداخته و فرمودند: «یک نکته‌ مهم در باب امنیت مسئله‌ «امنیت روانی» جامعه است که کمتر به این توجّه می‌شود؛ امنیت روانی جامعه؛ یعنی دچار اضطراب نکردن مردم، دچار ترس و تردید نکردن مردم؛ این[طور] است دیگر؛ این خیلی مهم است. بعضی‌ها با خبری که می‌دهند، با تحلیلی که می‌کنند، با تفسیری که از وقایع می‌کنند، در مردم تردید ایجاد می‌کنند، ترس ایجاد می‌کنند؛ این از نظر خدای متعال مردود است؛ قرآن صریح است در این معنا؛ قرآن صریح در این معنا است: لَئِن لَم یَنتَهِ المُنافِقونَ وَ الَّذینَ فی‌ قُلوبِهِم مَرَضٌ وَ المُرجِفونَ فِی المَدینَه؛ «مرجفون» یعنی همین‌ها. «مرجفون» یعنی کسانی که در دل مردم اضطراب ایجاد می‌کنند، ترس ایجاد می‌کنند؛ اگر چنانچه اینها از این کارشان دست برندارند، خدای متعال به پیغمبر می‌فرماید: لَنُغریَنَّکَ بِهِم‌؛ تو را مأمور می‌کنیم که به سراغ اینها بروی و مجازاتشان کنی. این‌قدر این مسئله‌ امنیت روانی مهم است. مرجفون همان کسانی هستند که امنیت روانی جامعه را به هم می‌زنند، شایعه‌سازی می‌کنند؛ بعضی‌ها از روی غرض، از مسائل گوناگون تحلیل‌های غلط ارائه می‌دهند.»

تقویت دفاع سخت‌افزاری به کمک نرم‌افزار

از رسانه به مفهوم عام آنکه بگذریم، فضای دیجیتال و گسترش شبکه‌های اجتماعی در شرایط کنونی، به جبهه‌ای برای دشمن به ‌منظور نفوذ تبدیل شده است. دشمن با استفاده از ابزارهای رسانه‌ای و فضای مجازی، جنگ‌ شناختی و ترکیبی را دنبال می‌کند. از این‌رو، بر نخبگان و فعالان این حوزه واجب است که با تولید محتوای مؤثر و راهبردی، پیام‌های کلیدی گام دوم انقلاب را به‌درستی منتقل کنند. برای همین هرگونه غفلت در حوزه دفاع نرم، خساراتی خواهد داشت که قدرت سخت‌افزاری نیز آن را جبران نخواهد کرد.

موضوعی که در بیانات رهبر معظم انقلاب این‌گونه به آن اشاره شده است: «نقص در دفاع سخت‌افزاری با دفاع نرم‌افزاری قابل‌ جبران است همچنان تاکنون بارها این کار انجام شده اما مشکلات نرم‌افزاری با ابزارهای سخت‌افزاری قابل ‌رفع نیست.» مصداق این نکته‌ دقیق برای اهل‌نظر روشن است؛ اما آنچه ضرورت دارد موقعیت‌شناسی در فهم اهمیت و برتری ابعاد نرم‌افزاری است.

رهبر معظم انقلاب اسلامی گفتند: «ایمان» و «امید» امام، عامل نرم‌افزاری و به‌وجودآورنده‌ این تحولات عظیم تاریخی بود و هر کسی و هر مجموعه و جریانی که به «ایران، منافع ملی، بهبود اوضاع اقتصادی، پیشرفت کشور و عزت ملی» علاقه‌مند است باید همه سعی خود را در تقویت «ایمان» و «امید» مردم و جامعه به کار گیرد. به ‌این ‌ترتیب در زمان کنونی رسانه و فضای مجازی نقش حیاتی‌تری نسبت به گذشته دارند؛ لذا متخصصان این عرصه باید با امیدآفرینی و تبیین دستاوردهای انقلاب، در این میدان نقش‌آفرینی کنند.

سروسامان دادن به جنبش نرم‌افزاری

نیازمند جهاد تبیین

اعمال قدرت، مستلزم در اختیار داشتن ابزارهای لازم و متناسب با ویژگی‌ها و مختصات مربوط به آن است. جنگ نرم، ابزار فرهنگی اعمال و تقویت قدرت است و در این زمینه ارکانی که بتواند میزان قدرت دولت را تغییر دهد ابزار قدرت نرم به ‌شمار می‌آید. علاوه‌بر پژوهش‌ها و تحقیقات به تجربه نیز ثابت شده عواملی مانند رسانه‌ها، جامعه نخبگان، جنبش‌های اجتماعی و... در جوامع مختلف توانسته‌اند موازنه قدرت را جابه‌جا کنند، گاهی باعث سقوط شوند و گاهی جریانی را به قدرت بنشانند.

در بررسی شاخص‌های قدرت نرم باورها و ارزش‌ها، اعتماد عمومی متقابل میان آحاد مردم و نظام، و اعتباربخشی در تقویت قدرت حرف اول را می‌زنند. همان موضوعاتی که می‌تواند به‌راحتی با عدم نظارت بر رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی خدشه‌دار شود و زمینه را برای ناامنی روانی و بروز حوادث و آشوب‌ها فراهم آورد و در چنین شرایطی، اولویت‌های فکری مردم دچار دگرگونی شده و انسجام ملی تضعیف شود. در این ‌رابطه پور خیاط، دکترای علوم ارتباطات با اشاره به اینکه مقابله با تهدیدات نرم‌افزاری، نیازمند یک جهاد تبیین مستمر و همه‌جانبه است، می‌گوید: «این جهاد نباید صرف در سطح حاکمیتی باشد؛ بلکه باید به یک گفتمان عمومی تبدیل شود».

مجیدپور خیاط در گفت‌وگو با «عصر اترک» با توجه ‌به تأکید رهبر انقلاب بر تهدیدات نرم‌افزاری عنوان می‌کند: «تهدیدات نرم‌افزاری از طریق تغییر تدریجی ارزش‌ها، باورها و هنجارهای اجتماعی، ساختارهای فرهنگی و اجتماعی یک جامعه را مورد هدف قرار می‌دهند.»

این دکترای علوم ارتباطات در این باره توضیح می‌دهد: «یکی از مهم‌ترین ابزارهای این تهدید، جنگ‌شناختی و دست‌کاری افکار عمومی است که از طریق رسانه‌های جهانی و شبکه‌های اجتماعی هدایت می‌شود. قابل‌ توجه این است که در بلندمدت، این نوع تهدیدات می‌توانند موجب افزایش بی‌اعتمادی عمومی به نهادهای حاکمیتی، کاهش هویت ملی، تقویت اختلافات داخلی و در نهایت، فرسایش تدریجی قدرت اجتماعی کشور شوند به‌طوری‌ که وقتی تردید در اصول و مبانی ارزشی جامعه گسترش پیدا کند، شکاف‌های اجتماعی افزایش و جامعه در برابر نفوذ فرهنگی و سیاسی آسیب‌پذیرتر می‌شود.»

تکیه ‌زدن قدرت به‌ جای نفت و طلا بر الگوریتم رسانه

پور خیاط با اشاره به اینکه امروزه ابزارهای قدرت تغییر کرده‌اند، می‌افزاید: «اگر درگذشته منابعی مانند نفت و طلا قدرت را تعیین می‌کردند، امروز این قدرت در دست کسانی است که داده‌ها و اطلاعات را در اختیار دارند و غرب با مالکیت پلتفرم‌ها و کنترل الگوریتم‌های رسانه‌ای، جریان اطلاعات را به‌گونه‌ای هدایت می‌کند که محتواهای تخریبی، اختلاف‌برانگیز و تردیدزا برجسته شوند.»

این مدرس علوم ارتباطات اضافه می‌کند: «انتشار اخبار جعلی، تحریف واقعیت‌ها و بهره‌گیری از هوش مصنوعی برای ایجاد روایت‌های دست‌کاری‌شده، از جمله روش‌های اعمال این تهدیدات هستند. برای مقابله با این روند، باید استقلال رسانه‌ای تقویت شود و سرمایه‌گذاری جدی روی پلتفرم‌های داخلی انجام گیرد و همچنین، ارتقای سواد رسانه‌ای جامعه و آموزش تفکر انتقادی به کاربران، می‌تواند آنها را در برابر اثرات مخرب جنگ‌شناختی مقاوم کند.»

وی یادآور می‌شود: «یکی از دلایل سلطه رسانه‌ای غرب، وابستگی به زیرساخت‌های ارتباطی و رسانه‌ای آنها‌ست، بنابراین اگر ما بتوانیم بسترهای داخلی قوی ایجاد کنیم و محتواهای جذاب، دقیق و معتبر در این فضا تولید کنیم، می‌توانیم جریان اطلاعات را به نفع خود مدیریت کنیم.»

پور خیاط گفت: «علاوه‌بر این در کنار این اقدامات، متخصصان ارتباطات اجتماعی، دانشگاه‌ها و رسانه‌ها باید در یک حرکت هماهنگ، جریان تبیین و آگاهی‌بخشی را تقویت کنند، زیرا مقابله با تهدیدات نرم‌افزاری یک فرآیند مستمر است که نیاز به حضور فعال و هوشمندانه در عرصه ارتباطات دارد.» وی در پایان خاطرنشان می‌کند: «نخبگان و فعالان رسانه‌ای به ‌عنوان ناظران و تحلیلگران جریان‌های رسانه‌ای، نقش کلیدی در شناخت، مقابله و خنثی‌سازی تهدیدات نرم‌افزاری ایفا می‌کنند. در دنیای امروز که اطلاعات و داده‌ها به ابزار قدرت تبدیل شده‌اند، جنگ‌شناختی به یکی از مهم‌ترین ابزارهای سلطه تبدیل شده و جوامع هدف حملات رسانه‌ای سازمان‌یافته قرار گرفته‌اند که در این میان، نخبگان ارتباطی موظف‌اند با بهره‌گیری از دانش تخصصی خود، جامعه را در برابر این هجمه‌ها آگاه و مقاوم سازند.  از سوی دیگر، این نخبگان می‌توانند نقش مؤثری در هدایت سیاست‌گذاری‌های رسانه‌ای کشور ایفا کنند.

این کارشناس فضای مجازی می‌افزاید: «سیاست‌گذاران و تصمیم‌گیران در حوزه ارتباطات، برای مقابله با تهدیدات نرم‌افزاری نیازمند مشاوره‌های تخصصی هستند تا بتوانند راهبردهای دقیق و مؤثری در این زمینه تدوین کنند، زیرا تدوین قوانین و مقررات مناسب، حمایت از تولید محتوای بومی و تقویت زیرساخت‌های رسانه‌ای داخلی، از جمله اقداماتی است که نیازمند حضور فعال متخصصان این حوزه است.»

فضای مجازی، میدان نبرد جوانان غیور

فضای مجازی، میدان نبرد است و جوانان غیور در این میدان نیز همچون دفاع مقدس، پرچمدا‌ر مقاومت خواهند بود. ترویج گفتمان ملی و افزایش سواد رسانه‌ای نیز از دیگر وظایف کلیدی نخبگان ارتباطات است، باتوجه‌به اینکه یکی از راه‌های نفوذ رسانه‌ای دشمن، ایجاد شکاف‌های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی در داخل کشور است.

نخبگان ارتباطی باید از تمام ظرفیت‌های علمی، رسانه‌ای و دانشگاهی برای روشنگری و مقابله با تحریف‌های رسانه‌ای استفاده کنند که با ایجاد شبکه‌های نخبگانی برای تبادل تحلیل‌های تخصصی، استفاده از ظرفیت فضای مجازی برای آگاهی‌بخشی و برگزاری نشست‌های تخصصی در حوزه جنگ‌شناختی، می‌تواند از جمله راهکارهای عملی برای مقابله با این تهدیدات باشد.

تولید محتوای هوشمندانه، جهاد است. فضای مجازی سنگر جدید امت اسلامی است و جوانان باید با هوشیاری و ابتکار عمل، نقش‌آفرینی کنند. تولید محتوای متعهدانه امروز یک جهاد است و تنها با یک حرکت هماهنگ و چندبُعدی می‌توان از هویت فرهنگی و امنیت فکری جامعه صیانت کرد.

مطالبه و اشاره مهم رهبر انقلاب این است که رسانه باید از روزمرگی خارج شده، آرایش جنگی به خود بگیرد و در این حماسه کسی بی‌تفاوت نباشد، «وقتی از صحنه حق و باطل زمان خویش غایبی هر کجا خواهی باش. چه به نماز ایستاده باشی و چه به شراب نشسته باشی، گردو یکی است.»