نگاهی به سریال «سوجان»

معمایی گمشــده در دل تاریــــخ

کد خبر: ۳۰۲۲۷۹

تاریخ: ۰۲ دی ۱۴۰۳ - ۲۲:۱۱

رسول شمالی ورزنده

تولید آثار سینمایی و تلویزیونی در ژانر تاریخی کار بسیار سخت و دشواری است، چراکه بایستی زیرساخت‌های لازم را در اختیار داشته باشیم و ضرورت دارد که پژوهش‌ها و تحقیقات مقتضی هم در این زمینه انجام شود. رسانه ملی هم طی سال‌های پس از انقلاب کارهای متعددی را درخصوص ساخت مجموعه‌ها و فیلم‌هایی با ژانر تاریخی به‌ویژه تاریخ معاصر انجام داده و در برخی از این مجموعه‌ها هم با موفقیت همراه بوده است به‌طوری که توانست مخاطبان زیادی را جذب کند.

با اغاز دوره جدید تحول در سازمان صداوسيما و ماموریتش بر حول دو موضوع هویت محوری و عدالت‌گستری و نگاه جدید سازمان صداوسيما به ظرفیت‌های عظیم استان‌ها، طی سه سال اخیر شاهد تولیدات فاخری از مراکز صداوسيمای استان‌ها بودیم که از شبکه‌های ملی و سراسری صداوسيما پخش شده است. یکی از مجموعه‌هایی که مربوط به فرهنگ و آداب و رسوم یکی از اقوام تاریخی و ریشه‌دار کشورمان یعنی گیلان است هم اکنون در حال پخش از شبکه یک سیماست.

«سوجان» داستان و روایت یک‌ بانوی فداکار‌، مبارز و متدین گیلانی در دوره‌ای تاریخی یعنی دوران ستم شاهی پهلوی اول و دوم است که با پرداختی داستانی و دنباله‌دار به مخاطبان ارائه می‌شود.

این مجموعه که از زوایای مختلف به زندگی سه نسل از قصه مادر بزرگ سوجان می‌پردازد، قصد دارد که مخاطب را با جاذبه‌های طبیعی بصری‌اش که الهام گرفته از طبیعت سرسبز و جنگل‌های گیلان است بیشتر به خود جلب کند و بنظر می‌رسد که در این بخش توفیقات خوبی هم کسب کرده است چراکه یکی از موردهایی که سبب جذب مخاطب بیشتر به مجموعه تلویزیونی«سوجان» شده است طبیعت زیبا و سرسبز گیلان زمین است که مخاطب علی رغم روایت داستان آن ترجیح مي دهد که به تماشای این طبیعت بنشیند و لذت ببرد.

داستان روایت قوم گیلک در مسیر تاریخ و ادبیات ناب گیلان که با ترانه‌های محلی و باورپذیرش که الهام گرفته از کار و تلاش روستائیان است هربیننده تلویزیونی را پای تلویزیون می‌نشاند، از طرفی هم نویسندگان فیلمنامه این اثر تلاش کرده‌اند که آنچه را می‌ خواهند به تصویر بکشند به واقعیت‌های تاریخی نزدیک باشد. بنابراین ساخت این اثر تاریخی به‌واسطه نگارش فیلمنامه آن که چند سالی طول کشید و همین‌طور پیداکردن لوکیشن و فضای طبیعی مجموعه «سوجان» در منطقه بکری از استان گیلان نیز مستلزم طی زمان شد و البته بهره‌گیری از هنرمندان ملی و بومی، خود یکی از ویژگی‌های این مجموعه تاریخی است.

اگرچه مجموعه «سوجان» بواقع به یک رمان عاشقانه و اجتماعی در دل تاریخ سرزمین گیل و دیلم شبیه است اما در مسیر خود روایتگر اوضاع و احوال سیاسی اجتماعی دوران ستم شاهی و ظلم‌هایی است که از سوی خان‌ها و اربابان دوران منحوس پهلوی بر رعیت‌ها و مردم مسلمان و دیندار گیلان تحمیل می‌شده. البته در این مجموعه سعی شده تا با محوریت قرار دادن این موضوع، مقاومت مردم در مقابل ظلم و ستم حاکمان زورگوی رژیم پهلوی با دقت و ظرافت در قاب تلویزیون به تصویر کشیده شود و البته تا انداره‌ای هم موفق است.

آنچه معمولا در مجموعه‌های تاریخی اقوام بایستی به آن توجه اساسی شود دقت لازم به فرهنگ خاص منطقه، زبان، گویش، لهجه‌ها و نوع پوشش و بافت طبیعی و فضای زندگی مردم است. اما در این مجموعه به انداره کافی دقت‌های لازم صورت نگرفته و بسیاری از سکانس‌ها و صحنه‌ها همخوانی با فضای فرهنگی و آداب و رسوم گیلان ندارند. اگرچه ما در این مجموعه شاهد ایفای نقش بازیگران مطرح و بنام سینما و تلویزیون کشورمان هستیم اما از آنجائیکه یک مجموعه تاریخی و فرهنگی بخصوص مجموعه‌ای که بناست معرف فرهنگ‌، سنت و آداب و رسوم گیلان زمین باشد نیازمند به هنرمندانی است که کاملا آشنا به فرهنگ منطقه بوده و یا خود فرزند آن آب و خاک باشند لذا با وجود همه دقت‌های لازمی که از سوی عوامل تولید این مجموعه صورت گرفته است اما قسمت‌های پخش شده از مجموعه «سوجان» نشان داد که برخی از کاراکترهای اصلی این مجموعه مثل شخصیت اول داستان یعنی شخصیت مادر بزرگ سوجان که ثریا قاسمی ایفاگر نقش آن است به‌خوبی نتوانسته در قالب یک بانوی فرهیخته و مبارز گیلانی ظاهر شود و حتی فارسی صحبت کردنش به نوعی بیگانه بودن این کاراکتر را با داستان «سوجان» کاملا نشان می‌دهد که یکی از ضعف‌های بزرگ این مجموعه است. ای‌کاش دست‌اندرکاران ساخت «سوجان» هنرمندی توانا از گیلان را برای این نقش تاثیرگذار انتخاب می‌کردند که بودند هنرمندان بانوی گیلانی که می‌توانستند با فرهنگ و گویش خاص گیلان زمین ایفاگر نقش مادربزرگ سوجان بنحو احسن باشند و همین‌طور در سایر نقش‌ها هم بنظر می‌رسد که می‌شد از هنرمندان استان گیلان بیشتر بهره برد. البته یکی از دیگر مشکلات این مجموعه استفاده محدود از فضای طبیعی جنگل و فضای سبز گیلان است که بسیار محدود و بسته فیلمبرداری شده است و در همین فضای محدود هم بسیاری از فرهنگ‌ها و آداب و رسوم مردم روستاهای گیلان کمرنگ‌تر به نمایش در آمده است و این امر نشان از عدم آگاهی سازندگان این اثر از فرهنگ اصیل گیلان است.

به هرحال همه این موارد حاکی از این است که تولید آثار تاریخی برگرفته از اقوام ایرانی و فرهنگ‌ها و آداب و رسوم مردم کار راحت و آسانی نیست و نیاز به تحقیق و پژوهش و استفاده از کارشناسان و محققان بومی و استانی دارد لذا می‌بایست برای تولید مجموعه‌ای مانند «سوجان» که ارتباط مستقیم و تنگاتنگ با فرهنگ اقوام گیلک و آداب و رسوم‌شان داشته تلاش بیشتری می‌شد. چراکه رسانه ملی در جهت انتقال فرهنگ ناب و خالص اقوام به نسل‌های آینده می‌کوشد و به نوعی می‌توان گفت که سازمان صداوسيما در مسیر فرهنگ سازی حرکت می‌کند و اگر در این مسیر درست حرکت نکند قطعا به نسل‌های آینده آسیب فرهنگی وارد خواهد شد و بسیاری از آداب و رسوم محلی و بومی ما به فراموشی سپرده می‌شود. لذا بایستی ریل‌گذاری

برای احیای فرهنگ اقوام و ترویج آداب و رسوم محلی و بومی در بین قشرهای جوان بهتر و بیشتر صورت گیرد که یکی از راه‌های این امر ساخت مجموعه‌های تلویزیونی مثل «سوجان» است. البته با توجه به پیش‌بینی‌ها و برنامه‌ریزی‌های سازمان صداوسيما درخصوص ادامه دار بودن مجموعه تلویزیونی «سوجان» که قرار شده در ۵ فصل ۶۰ قسمتی تولید شود که در حال حاضر شاهد پخش فصل اول آن در ۶۰ قسمت از شبکه یک سیما و شبکه آی فیلم هستیم یقینا این مجموعه در ادامه تولید با موانع و مشکلات رو‌به‌رو خواهد بود چراکه ساخت مجموعه‌های طولانی نیازمند یک برنامه‌ریزی مدون‌، منطقی و حفظ فضاها‌، بازیگران‌، تامین منابع مالی، و سایر عوامل تولید و از طرفی هم آمادگی کامل آن استان را دارد که امیدواریم با وجود همه این دغدغه‌ها و مسائلی که در حال حاضر برای ادامه تولید مجموعه تلویزیونی

«سوجان» وجود دارد تولید این مجموعه همان‌گونه که مسئولان سازمان صداوسيما برای ۳۰۰ قسمت آن برنامه‌ریزی کرده‌اند ادامه پیدا کند تا این اثر که در حال حاضر به عنوان طولانی‌ترین مجموعه تلویزیونی رسانه ملی تلقی می‌شود به عنوان تولیدی فاخر و مخاطب پسند در قاب تلویزیون نقش ببندد.