دوستان مهربان و نامهربان

کد خبر: ۳۰۱۸۰۴

تاریخ: ۲۶ آذر ۱۴۰۳ - ۲۰:۴۳

انسان موجودی اجتماعی است و در دنیا به معاشرت و دوست نیاز دارد، چنان‌که به «زوج» نیازمند است.

البته این نیاز مخصوص دنیا نیست، بلکه انسان در آخرت نیاز عاطفی به هر دو گروه یعنی زوج و دوست دارد؛ که البته تنها برای مؤمنان در بهشت فراهم است و برای اهل دوزخ دوستی و زوجی نیست.(حاقه، آیات 35 تا 37)

ایمان به خدا زمینه‌ساز پیدایش دوستانی حکیم و مهربان حتی در قیامت است(حاقه، آیات 33 و 35)، در مقابل، اموری چون نداشتن ایمان به خدای عظیم(همان)، شرک به خدا(شعراء، آیات 92 تا 101) و ستمگری

(غافر، آیه 18) از مهم‌ترین عوامل نداشتن دوست مهربان در قیامت است که از او حمایت کند.

انسان‌ها در دنیا در چارچوب نیازهای گوناگون از جمله مالی و عاطفی دنبال دوست مهربان و گرم و صمیمی هستند، اما از نظر قرآن، این دوستان گرمابه و گلستان در روز قیامت نه تنها گرایشی به یکدیگر ندارند، بلکه حتی حاضر نیستند تا جویای حال هم باشند و از احوال یکدیگر سؤال کنند تا چه رسد که کاری برای آنان انجام دهند

(معارج، آیات 10 و 11)؛ زیرا جرم و گناه(شعراء، آیات 99 و 101؛ حاقه، آیات 35 تا 37) و ظلم

(غافر، آیه 18) و مانند آنها به آنان اجازه نمی‌دهد تا در مقام شفاعت در آیند یا کاری برای دیگری بکنند و فریاد رس شوند و جویای حال دوستان شوند؛ بلکه این دوستی دنیوی در آخرت به دشمنی تبدیل می‌شود و از یکدیگر نفرت و بیزاری می‌جویند؛ زیرا هر یک دیگری را عامل بدبختی و شقاوت ابدی در آخرت می‌داند و با اظهار تاسف شدید، از دوستی با دوستان ناباب خویش دردنیا برائت می‌جویند و می‌گویند که‌ای کاش آنان را به خلوت دل خویش راه نداده بودیم.(فرقان، آیات 27 و 28) در حقیقت برای کافران و ظالمان و مانند آنها در قیامت هیچ شرایطی برای داشتن دوستان صمیمی وجود ندارد بلکه از یکدیگر اعلان برائت و انزجار می‌کنند.(بقره، آیه 254) مجرمان و گمراهان‌، کافران‌،مشرکان(شعراء، آیات 99 تا 102)، ظالمان

(غافر، آیه 18)  و خطاکاران(حاقه، آیات 35 تا 37)  که از اصحاب الشمال هستند محروم از دوستان صمیمی و مهربان هستند.

البته این امر در میان دوستان کافر است که در آخرت این‌گونه عمل می‌کنند، اما مؤمنان متقی هم چنان دوستان خلوت خویش هستند و این دوستی و مهربانی آنان حتی در آخرت ادامه می‌یابد و با هم رفتاری مهربانانه و محبت‌آمیز دارند.

(زخرف، آیه 67) پس از نظر قرآن، ایمان و تقوا عوامل ثبات دوستی‌های مهربانانه و محبت‌آمیز است که از دنیا تا آخرت ادامه می‌یابد.(زخرف، آیه 67)

خدا در قرآن به مؤمنان هشدار می‌دهد که برخی از دشمنان برای رسیدن به اهداف پلید خود از در دوستی وارد می‌شوند تا این‌گونه با جا کردن خویش در دل مؤمنان، مواضع آنها را تغییر دهند؛ این خطر حتی برای رهبران الهی مطرح است؛ از همین رو خدا به پیامبر(ص) از تلاش پیگیر و دائمی مشرکان خبر می‌دهد تا برای کوتاه آمدن پیامبر(ص) از مواضع رسالتی خویش با او طرح دوستی بریزند و او را رفیق خلوت خویش کنند تا این‌گونه بتوانند تاثیرگذار باشند.(اسراء، آیه 72) شگفت اینکه بسیاری از دولتمردان و سیاسیون در دام این مکر و تله فریب می‌افتند و دشمنان به عنوان دوستان خلوت ایشان وارد زندگی‌شان شده و مواضعشان را تحت تاثیر قرار می‌دهند و با خود هماهنگ می‌کنند؛ چنان‌که خسارت بسیار بزرگی به سبب همین عدم توجه به مکر دشمنان برای مؤمنان و مسلمانان در طول تاریخ پدید آمده و قراردادهای ننگین امضا شده است.

پس بهره‌گیری از ظرفیت دوستی و خلوت‌های دوستانه برای پیشبرد اهداف، از شیوه‌های دشمنان است که مؤمنان می‌بایست به آن توجه کنند و در تله فریب دوستی نیفتند.(همان)

البته این بدان معنا نیست که همه غیر مسلمانان این‌گونه هستند؛ زیرا برخی از مسیحیان دارای مودت و رابطه عاطفی نیک و مهرآمیز و دوستانه با مؤمنان هستند(مائده، آیه 82) و حتی برخی از کشیشان و راهبان خداترس در میان مسیحیان وجود دارند که بدون هیچ استکباری با تواضع و فروتنی تمام با مؤمنان مودت و مهربانی می‌کنند.(همان)

مؤمنان در اجرای حدود الهی هرگز نباید تحت تاثیر احساسات و عواطف قرار گیرند و دلسوزی و شفقت داشته باشند و رافتی از خود نشان دهند؛ بلکه باید با قاطعیت تمام حدود الهی را اقامه و اجرا کنند.

پس دوستی و مهربانی و رافت در این امور جایی ندارد و خلاف حکم الهی است و موجب مواخذه الهی نیز خواهد بود.(نور، آیه 2) البته در راستای اصلاح و تربیت خطاکارانی که توبه کرده و استغفار می‌کنند، می‌بایست در رحمت و مهربانی و دوستی و محبت باز باشد؛ چنان‌که خدا با اسم رحیم ودود برای آنان ظهور و بروز می‌کند.(هود، آیه 90)

همچنین کسانی که گرفتار خیالبافی و فخرفروشی و تکبر در رفتار اجتماعی هستند، ارزش دوستی ندارند و نباید با آنان دوستی کرد؛ زیرا خدا آنها را دوست ندارد و مؤمنان نیز باید هیچ محبت و دوستی نسبت به آنان روا ندارند.(نساء، آیه 36)

* حسن خرم