چطور آسیب‌های جسمی آلودگی هوا  را کاهش دهیم؟-بخش دوم

جلوگیری از ورود هوای کثیف به اتاق روشن زندگی‌تان

کد خبر: ۳۰۱۶۳۸

تاریخ: ۲۴ آذر ۱۴۰۳ - ۱۹:۴۵

آلودگی اکنون یک اصطلاح همه‌گیر است که مربوط به یک شهر یا کشور خاصی نمی‌شود و دیگر گوش‌های ما به شنیدن آن عادت کرده است. در طول روز در مورد اشکال مختلف آلودگی می‌شنویم و از طریق رسانه‌های جمعی درباره آن می‌خوانیم. آلودگی هوا نوعی از آلودگی است که بدون توجه به اینکه داخل یا خارج از خانه به سر می‌برید به یک سری تغییرهای فیزیکی، بیولوژیکی یا شیمیایی در هوا اطلاق می‌شود که با ورود هرگونه گازهای مضر، گردوغبار و دود به جو، زندگی گیاهان، حیوانات و انسان را با کثیف ‌شدن هوا دشوار کند.

یکی از شهروندان تهرانی راهکار بسیار جالب و مؤثری برای تصفیه هوا به‌ویژه در محیط خانه پیشنهاد داده و می‌گوید: «یکی از نکات برجسته این است که از گیاهان آپارتمانی تصفیه‌کننده هوا استفاده کنید. این یک راه آسان و مؤثر برای بهبود کیفیت هوای داخل خانه است. من شروع به ترکیب گیاهانی مانند گیاه عنکبوتی، نیلوفر صلح و گیاهان مار در خانه خود کردم و نه‌تنها به تصفیه هوا کمک می‌کنند، بلکه به فضای زندگی من نیز طعمی از طبیعت و زیبایی می‌بخشند. این یک تغییر ساده است که هر کسی می‌تواند ایجاد کند و تأثیر مثبتی هم بر محیط و هم بر رفاه شخصی دارد.»

گروه‌های پرخطر در برابر آلودگی هوا

جمعیت‌هایی که بیشتر در معرض خطر بیماری‌های مرتبط با آلودگی هوا قرار دارند، شامل این موارد هستند: افراد مبتلا به بیماری‌های ریوی مانند آسم، برونشیت مزمن، آمفیزم و بیماری انسدادی مزمن ریه. نوزادان و کودکان خردسال. افرادی که در فضای باز کار یا ورزش می‌کنند. بزرگسالان بالای ۶۵ سال. افراد مبتلا به بیماری قلبی عروقی. مردم در فقر؛ افرادی که به مراقبت‌های بهداشتی دسترسی ندارند. افرادی که سیگار می‌کشند یا در معرض دود دست‌دوم قرار دارند. ا‌فرادی که در مشاغلی که در معرض هوای آلوده زیاد هستند، کار می‌کنند (مثل کار در معدن زغال‌سنگ). افرادی که زمان زیادی را در کنار جاده‌های شلوغ می‌گذرانند.

آلودگی هوا بسته به سن، محل زندگی، سلامت زمینه‌ای و سایر عوامل دیگر تأثیر متفاوتی روی افراد می‌گذارد.

از روزبه سامانی یک پزشک عمومی سؤال می‌کنم: «راهی برای جلوگیری از ابتلا به بیماری‌های آلودگی هوا وجود دارد؟» وی پاسخ می‌دهد: «هنگامی که کیفیت هوا ضعیف است یا هشدار مه‌دود (مه زرد متشکل از گاز و ذرات) وجود دارد، ممکن است سلامت شما در خطر باشد. اثرات آلودگی و بیماری‌های آلودگی هوا با توجه ‌به میزان حساسیت هر فرد متفاوت است. شما می‌توانید اقدامات احتیاطی خاصی را برای کاهش اثرات مضر و یا پیشگیری از بیماری‌های آلودگی هوا انجام دهید. این اقدامات به شرح زیر هستند: قبل از بیرون رفتن شاخص کیفیت هوا را در منطقه خود بررسی کنید. اگر مشکلات قلبی یا تنفسی دارید، هنگام بیرون رفتن از خانه داروی خود را همراه داشته باشید. وقتی از نظر بدنی فعال هستید، عمیق‌تر و سریع‌تر نفس می‌کشید و خود را در تماس بیشتری با آلاینده‌های هوا قرار می‌دهید؛ بنابراین زمانی که در یک منطقه آلوده هستید، فعالیت بدنی خود را کاهش دهید. از وسایل نقلیه عمومی استفاده کرده تا به کاهش آلودگی هوا کمک کنید. کیفیت هوای داخل خانه خود را در حالت مطلوب حفظ کنید. هنگام خروج از خانه، از ماسک فیلتردار استفاده کنید.»

وی در ادامه می‌افزاید: «آلودگی هوا یکی از عوامل اصلی مرگ‌ومیر و بیماری‌های زودرس است. این عامل در سراسر دنیا جان انسان‌ها را هدف قرار داده است. مبارزه و مقابله با آلودگی هوا برای نجات جان انسان‌ها بسیار حیاتی است. متأسفانه انجام این کار به آن ساد‌گی‌ها که فکر می‌کنید نیست. پاک‌سازی هوا نیازمند هزینه بالا، مدیریت مناسب و مشارکت جهانی است. تنها راه پیش‌روی مردم در شرایط فعلی، رعایت بهداشت فردی، کاهش تعامل با آلودگی هوا و انجام چکاپ‌های مداوم است.»

این پزشک عمومی در تکمیل صحبت‌هایش می‌گوید: «سالخوردگان بالای ۶۰ سال، بیشتر از هر فرد دیگری در معرض خطرات آلودگی هوا قرار دارند. آلودگی هوا تأثیر به‌خصوصی روی بیماری آلزایمر و زوال عقل در افراد مسن دارد. به‌طور کلی افراد مسنی که در معرض آلودگی هوا قرار دارند، بیشتر احتمال دارد که به بیماری‌های زیر مبتلا شوند: آلزایمر، زوال عقل، پارکینسون و ناتوانی جسمی.»

تشخیص و درمان بیماری‌های ناشی از آلودگی هوا

آلودگی هوا بسته به سن، محل زندگی، سلامت زمینه‌ای و سایر عوامل دیگر تأثیر متفاوتی روی افراد می‌گذارد. بسیاری از مطالعات نشان می‌دهد که افراد با وضعیت اجتماعی- اقتصادی پایین‌تر و جمعیت اقلیت که به طور نامتناسبی در معرض آلودگی هوا قرار دارند، در برابر اثرات نامطلوب سلامتی آسیب‌پذیرتر هستند.

روش‌های تشخیص بیماری‌های آلودگی هوا چیست؟ پزشکان تشخیص را بر اساس علائم، تست‌های عملکرد ریه و میزان قرارگرفتن در معرض غلظت‌های بالای آلاینده‌های شناخته‌شده در هوا در محل کار و خانه قرار می‌دهند. پزشکان از افرادی که دارای اختلالات ریوی مانند آسم و COPD هستند می‌پرسند که آیا علائم آنها در مواجهه با آلودگی هوا بدتر می‌شود یا خیر؟

آزمایش‌ها اغلب به تمایز بیماری‌های مرتبط با آلودگی هوا از سایر اختلالات ریوی کمک نمی‌کنند. یکی از مسائلی که به تشخیص این بیماری‌ها کمک می‌کند بررسی محل کار و زندگی فرد و مشاهده موارد مشابه است.

به‌طورکلی، رویکردهای خاصی وجود ندارد که بتواند به طور تخصصی، تعیین کند که آلودگی هوا علت اصلی بیماری است.

«در مواقع آلودگی هوا چه باید کرد؟» تیرداد خسروی یک داروخانه‌دار به گزارشگر کیهان در پاسخ به این پرسش می‌گوید: «اگرچه آلودگی هوا تا حد زیادی به عوامل بیرونی بستگی دارد، اما موارد زیر می‌توانند کمک‌کننده باشند:

پیشگیری و کاهش قرار گرفتن در معرض آلودگی: ماندن در داخل خانه در روزهای آلوده، استفاده از تصفیه‌کننده‌ها یا فیلترهای هوا در محل زندگی و محل کار.

مدیریت علائم بیماری: استفاده از مسکن‌های بدون نسخه یا ضد احتقان‌ها برای کاهش سردرد یا علائم احتقان سینوسی.

اقدامات بهداشتی بلندمدت: ورزش منظم برای بهبود عملکرد تنفسی، حفظ یک رژیم غذایی سالم غنی از آنتی‌اکسیدان و هیدراتاسیون مناسب.»

وی در ادامه می‌افزاید: «استفاده از ماسک برای آلودگی هوا روشی مؤثر برای محافظت در برابر آلودگی است. ماسک‌های N ۹۵ برای فیلتر کردن ذرات ریز و کاهش قرار گرفتن در معرض آلاینده‌های مضر طراحی شده‌اند و به کاهش علائم تنفسی مانند سرفه و خس‌خس سینه کمک می‌کنند. درحالی‌که هیچ داروی خاصی برای درمان مستقیم آلودگی هوا وجود ندارد، بهترین رویکرد، پیشگیری و مدیریت علائم است. همچنین کاهش قرار گرفتن در معرض آلودگی و ماندن در خانه در روزهای آلوده، استفاده از تصفیه‌کننده‌های هوا و مصرف داروهای استنشاقی یا ضد احتقان‌ها (قرص ضد آلودگی هوا یا بهترین قرص برای پاک‌سازی ریه) کمک‌کننده هستند. هیچ داروی خاصی برای درمان مستقیم آلودگی هوا وجود ندارد.»

راهکارهای خانگی و طب سنتی

شاید بهتر باشد این سؤال را به این صورت مطرح کنیم که «برای مقابله با عوارض آلودگی هوا چه بخوریم؟» طب سنتی بیشتر روی داروهایی گیاهی و تغذیه سالم متمرکز است. شما برای کاهش عوارض آلودگی هوا و علائم مریضی آلودگی هوا می‌توانید از این مواد تغذیه کنید: روغن ‌زیتون، بذر کتان، آووکادو، کلم ‌بروکلی، گوجه‌فرنگی، زردچوبه، ویتامین دی، سلنیوم و بتاکاروتن، آویشن.

عنایت‌الله بصیری یک کارشناس طب سنتی توصیه دارد: «این نوشیدنی‌ها به شما کمک می‌کنند تا با آلودگی هوای تهران مبارزه کنید و سلامت ریه‌های خود را بهبود ببخشید: چای لیمو، زنجبیل و نعناع یکی از طبیعی‌ترین پاک‌کننده‌ها است که با عملکرد آنتی‌اکسیدانی و ادرارآوری خود، بدن شما را سم‌زدایی می‌کند. لیموی موجود در چای ذهن شما را شاداب می‌کند، زنجبیل به شما انرژی می‌دهد و نعناع فلفلی گلوی شما را آرام می‌کند. نوشیدنی آب گرم و عسل برای کمک به ریه‌های شما در مبارزه با آلاینده‌ها بسیار عالی است. این به این دلیل است که عسل دارای خواص ضدالتهابی است که در کاهش التهاب مؤثر است.»

وی در ادامه می‌‌گوید: «دم‌نوش زردچوبه و زنجبیل، زردچوبه حاوی کورکومین است که ضدالتهاب، آنتی‌اکسیدان، ضدسرطان و همچنین دارای خواص ضد سمیت است. این دم‌نوش به حذف سموم مضر از بدن کمک می‌کند و درعین‌حال از اندام‌ها در برابر آسیب بیشتر محافظت می‌کند.

چای سبز فواید بی‌شماری برای سلامتی دارد و حتی برای پاک‌سازی ریه‌ها هم مفید است. این دم‌نوش مملو از آنتی‌اکسیدان‌هایی است که ممکن است به کاهش التهاب در ریه‌ها کمک کند.

دم‌نوش ریشه شیرین‌بیان می‌تواند به‌عنوان یک ماده اصلی برای کاهش سرفه، احتقان و تب در نظر گرفته شود. همچنین مشخص است که مصرف منظم این نوشیدنی سم‌زدا به کاهش خطر بیماری‌های قلبی و پاک‌سازی ریه‌ها کمک می‌کند.»

تصفیه هوا در خانه

اگرچه نتایج پژوهش‌ها درباره استفاده از دستگاه‌های تصفیه‌کننده هوا و تأثیر آنها بر کاهش آثار سلامت آلودگی هوا در خانه یکدست نیستند، اما این دستگاه‌ها به‌ویژه می‌توانند برای افراد مبتلا به آلرژی و همچنین استفاده در اتاق کودکان و سالمندان و حتی زنان باردار مفید باشند. این قبیل افراد هرچه بیشتر مستعد ابتلا به آثار ناخوشایند هوای آلوده هستند. همچنین استفاده از گیاهان می‌تواند به پاک‌سازی هوای داخل ساختمان کمک کند.

تهویه هوای آشپزخانه و حمام یکی از اقداماتی است که می‌تواند به کاهش آلودگی هوای داخل خانه کمک کند. استفاده از هود هنگام پخت‌وپز و یا روشن‌ کردن هواکش در حمام می‌تواند به تحقق این هدف کمک کند.

همچنین، عدم استفاده از خوشبوکننده‌های هوا، محصولات شوینده و پاک‌کننده قوی و شمع‌های معطر می‌تواند از آلودگی هوای داخل خانه پیشگیری کند.

پاک‌سازی یا تعویض فیلترهای دستگاه‌های تهویه‌ مطبوع یکی دیگر از اقداماتی است که می‌توانید برای پرهیز از آلودگی هوای داخل ساختمان مدنظر قرار دهید.

محدود کردن فعالیت‌های فضای باز برای کودکان: در زمانی که آلودگی هوا در سطوح هشدار قرار دارد، کودکان باید در خانه باقی بمانند و از فعالیت‌ها و ترددهای بی‌مورد در سطح شهر پرهیز شود.

استفاده از بخور: استفاده روزانه از بخور همراه با چند قطره روغن اکالیپتوس می‌تواند به آرامش مسیرهای هوائی منتج و به بدن در از بین‌ بردن ذرات معلق مضر کمک کند.  پرهیز از سیگار و دود دست‌دوم سیگار: دود سیگار می‌تواند به افت سلامت قلبی عروقی انسان منجر شده و خطر ابتلا به سرطان‌ها را افزایش دهد. همچنین، دود سیگار یکی از عوامل آلودگی هوا، به‌ویژه هوای داخل ساختمان محسوب می‌شود.

استفاده از اپلیکیشن‌های آلودگی هوا و توجه به هشدار کارشناسان: اپلیکیشن‌های پیگیری شرایط آلودگی هوا طی سالیان اخیر از محبوبیت بیشتری برخوردار شده‌اند. با استفاده از اطلاعات ارائه شده توسط این اپلیکیشن‌ها و همچنین توجه به هشدارهای کارشناسان می‌توانید از حضور در مکان‌های آلوده پرهیز کرده و خطر مواجهه با آلاینده‌های مضر را کاهش دهید.