رونق کریدور شمال- جنوب با توسعه سواحل مکران

کد خبر: ۲۹۸۹۹۰

تاریخ: ۱۴ آبان ۱۴۰۳ - ۱۹:۵۹

سواحل مکران دارای ظرفیت ترانزیتی قابل‌توجهی برای هند و چین جهت تجارت دریایی با روسیه و کشورهای اروپایی است در همین راستا رژیم صهیونیستی با طرح کریدور آیمک به عنوان رقیب کریدور شمال- جنوب ایران، به‌دنبال ایجاد مسیر جدیدی از آسیا به سمت اروپا بود که با اقدامات محور مقاومت با شکست مواجه شده است.

اهمیت منطقه مکران برای اولین‌بار توسط رهبر معظم انقلاب در سال ۱۳۸۷ مطرح شد. از آن‌زمان توسعه‌ی سواحل مکران همواره مطرح بوده و همه مسئولان هم به این موضوع پرداخته‌اند ‌و نقش آن در توسعه‌ی اقتصاد ملی و اثرات آن، مورد بررسی قرار گرفته است. در حال حاضر در سواحل مکران برنامه‌های دولت به منظور رشد اقتصادی کلان کشور در حال انجام است. در عین حال شهریور ۱۴۰۱ بود که سیاست‌های کلی برنامه هفتم از سوی رهبر معظم انقلاب ابلاغ شد که در بند ۱۱ آن به تحقق سیاست‌های کلی آمایش سرزمین با توجه به مزیت‌های بالفعل و بالقوه و اجرائی ساختن موارد برجسته‌ی آن با توجه ویژه بر دریا، سواحل، بنادر و آب‌های مرزی تاکید شده بود.

«محمد مخبر»؛ معاون اول رئیس‌ دولت سیزدهم در چهارمین جلسه‌ شورای توسعه

سواحل مکران که دی‌ماه سال ۱۴۰۱ برگزار شد مکران را منطقه فرصت‌ها خواند و برنامه‌ریزی برای توسعه این منطقه با محوریت فعال‌کردن مردم طبق یک نقشه و سند آمایش سرزمینی بر اساس اسناد بالادستی را ضروری دانست.

وی، ایجاد ۲۷ شهر و نقطه‌ جدید ساحلی را از مهم‌ترین برنامه‌های دولت سیزدهم برای فعال‌سازی «اقتصاد دریامحور» اعلام کرد که از این تعداد، حدود ۱۰ شهر در منطقه مکران قرار دارد و می‌تواند بستر مناسبی را برای سرمایه‌گذاری توسط شرکت‌های داخلی و خارجی فراهم آورد.

در این جلسه که وزرای نفت، جهاد کشاورزی، نیرو و راه و شهرسازی، دبیر هیئت دولت، معاون حقوقی رئیس‌جمهور، دبیر شورای توسعه سواحل مکران

و نمایندگان دستگاه‌های ذی‌ربط اجرائی و دولتی حضور داشتند گزارشی از طرح جامع و برنامه توسعه ۵ ساله مکران ارائه شد.

توسعه مکران با دیدگاه آبادسازی سواحل

طبق این گزارش، توسعه منطقه مکران با دیدگاه آبادسازی سواحل، توسعه دریامحور و نگاه راهبردی به مناطق دریایی دیده شده است که این طرح پنج ساله‌ توسعه، بر اساس بررسی اسناد فرادستی همانند طرح آمایش سرزمین، طرح آمایش

استان‌های سیستان ‌و بلوچستان و هرمزگان، طرح توسعه و عمران منطقه ساحلی مکران و سند طرح جامع مدیریت یکپارچه مناطق ساحلی ایران، تهیه شده است.

بر این اساس، بارگیری و انتقال ۱۵ میلیون تُن

کالا در سال در مسیر کریدورهای بین‌المللی، گسترش سکونتگاه‌ها و شهرهای موجود و ایجاد شهرهای جدید به میزان دو میلیون و 500 هزار نفر جمعیت، گسترش زیرساخت‌های فرهنگی و آموزشی، تولید و انتقال ۱۷هزار مگاوات برق، تأمین و انتقال سه میلیون مترمکعب آب شرب، کشاورزی و صنعتی، ایجاد ۴۰۵۰ تخت درمانی و ایجاد پنج منطقه پیشران اقتصادی در سواحل و توسعه‌ی صنایع نفت، گاز و پتروشیمی‌، معدنی و گردشگری، شیلات و کشاورزی، کشتی‌سازی و پشتیبانی بندری، صنایع الکترونیک و حمل‌ونقل از جمله اهداف برنامه پنج ساله سواحل مکران است.

نقش مؤثر مکران در کریدور شمال- جنوب

بر اساس نظر کارشناسان، مکران نه در کریدور شرق به غرب؛ بلکه در کریدور شمال به جنوب تعریف می‌شود. شمال به جنوب سه مسیر دارد؛ یک مسیر از بنادر شمالی، یعنی بنادر آستارا، انزلی، نوشهر، فریدون‌کنار و امیرآباد به سمت بندرعباس است که مسیر ریلی دارد. پس بنادر شمالی به بندرعباس متصل است. این وضعیت برای روسیه خوب است و مزیت دارد. مسیر دیگر مسیر قفقاز است که از سال‌های قبل، پروژه بزرگ‌راهی آن تعریف شده و مسیر میاندوآب به کرمانشاه هم متصل شده تا ترکیه بتواند از آن‌جا به بندر امام کالا بیاورد. مسیر

سوم بندر چابهار به سمت سرخس است که می‌شود محور شرقی کریدور شمال به جنوب. در این مسیر مکران اهمیت پیدا می‌کند.

تمام کشورهای حوزه اقیانوس هند، آسیای میانه

و شرق روسیه، می‌توانند از مکران منتفع شوند؛ به‌عنوان مثال، هند حجم زیادی از زغال‌سنگ خود را از معادن روسیه تأمین می‌کند. همچنین کشورهای حوزه آسیای میانه به اروپا کالاهای خام صادر و مواد مصرفی وارد می‌کنند؛ به نحوی که بیشتر این کالاها از طریق بنادر شمالی و جنوبی صادر می‌شوند.

کاری که ایران می‌تواند انجام بدهد این است که کریدور سرخس- چابهار را فعال کند تا چین و هند از طریق بندر چابهار به آسیای میانه، روسیه و اروپا متصل شود و ارزش افزوده این مسیر کریدوری از طریق سواحل مکران شامل حال ایران می‌شود. البته باید زیرساخت‌ها توسعه داده شود. در سواحل مکران، دو بندر جاسک و چابهار وجود دارد که چابهار خود دو بندر اصلی دارد؛ یکی شهید کلانتری و دیگری شهید بهشتی که مهم‌ترین آن در منطقه شرق تنگه هرمز، یعنی بندر شهید بهشتی است. کشورهای حاشیه خلیج ‌فارس نیز قطعاً می‌توانند مثمرثمر باشند؛ امارات شرکتی دارد به نام

دی.پی.ورلد  که در حوزه ترانزیت کالا فعال است. آنان سرمایه‌گذاری عظیمی در حوزه آسیای میانه می‌کنند و هیچ کشوری جز ایران نمی‌تواند این مزیت را داشته باشد که بتواند کالاها را انتقال بدهد. این امر بستگی دارد که کشورهای حوزه خلیج ‌فارس

بخواهند از کدام بندر جنوب ایران استفاده کنند؛ بندرعباس، بندر شهید رجایی یا بندر بوشهر یا بندر گناوه. هر کدام از این بندرها در حوزه خلیج‌فارس مهم هستند. ایران می‌تواند این‌ها را به سمت بندر شهید بهشتی جذب کند تا سرمایه‌گذاری کنند.

توسعه چابهار به نفع کل منطقه

چابهار از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. «سوبرامانیام جایشانکار»، وزیر امور خارجه هند در واکنش به هشدار آمریکا، یک روز پس از امضای قرارداد ۱۰ ساله‌ هند و ایران برای بهره‌برداری از بندر استراتژیک چابهار ایران، تاکید کرد که این توافق به نفع کل منطقه خواهد

بود.

او در مراسمی که در کلکته برگزار شد، گفت: «ما با بندر چابهار ارتباط طولانی‌ای داریم اما به دلیل وجود مشکلات مختلف نمی‌توانستیم قراردادی طولانی امضا کنیم. در نهایت، ما توانستیم این موضوع را حل کنیم و توافق بلندمدت را به سرانجام برسانیم. یک توافق بلندمدت ضروری است، زیرا بدون آن نمی‌توانید عملیات بندری را که به اعتقاد ما به نفع کل منطقه است، بهبود ببخشید.»

پیشتر «ودانت پاتل»؛ معاون سخنگوی وزارت خارجه آمریکا به امضای یک قرارداد ۱۰ ساله بین ایران و هند برای مدیریت بندر چابهار، واکنش نشان داد و ضمن ابراز نگرانی از آن، هند را به اعمال تحریم تهدید کرد. ایران و هند یک قرارداد ۱۰ ساله برای تجهیز و بهره‌برداری از پایانه‌های کانتینری و کالاهای عمومی بندر شهید بهشتی چابهار امضا کردند.

این توافق را «مهرداد بذرپاش»؛ وزیر سابق راه و شهرسازی و «ساربانادا سونووال»؛ وزیر کشتیرانی هند در تهران امضا کردند. در همین راستا، وزیر کشتیرانی هند این تحول را «لحظه‌ای تاریخی در روابط ایران و هند» توصیف کرد.

این اولین‌باری است که هند مدیریت یک بندر خارج از کشور را بر عهده می‌گیرد. قرارداد توسعه بندر چابهار ایران با سرمایه‌گذاری هند، در سال ۲۰۱۶ زمانی که «نارندرا مودی»؛ نخست‌وزیر هند از ایران دیدار کرد امضا شد.

شکست کریدور صهیونیستی آیمک

با این‌حال، کریدور هند- خاورمیانه- اروپا- اسرائیل(آیمِک) با ایجاد بسترهای اقتصادی، امنیتی و لجستیکی، موجب اجبار کشورهای عربی به پروژه‌ عادی‌سازی روابط با رژیم صهیونیستی شده است و از این‌جهت مورد حمایت ویژه ایالات متحده آمریکا قرار دارد. البته با «عملیات طوفان‌الاقصی» و تقابل نظامی محور مقاومت با رژیم صهیونیستی، روابط ایران و کشورهای محور مقاومت توسعه یافته و راه‌اندازی کریدور ایران- عراق- سوریه امکان‌پذیرتر شده است. از طرف دیگر با ایجاد ناامنی در بنادر اسرائیلی از سوی محور مقاومت، شاهد توقف کریدور آیمک هستیم.

البته بازیگران عراقی و سوری هنوز قادر به بهره‌برداری از این معادله‌ جدید نیستند. در عین‌حال با توجه به جذابیت روابط تجاری و اقتصادی با روسیه برای هندی‌ها از یک‌سو و راهبرد آمریکا برای مقابله‌ جدی با کریدور ایران- عراق- سوریه از سوی دیگر، انتظار می‌رود اولویت هند برای همکاری اقتصادی با ایران روی کریدور شمال- جنوب متمرکز باشد و کریدور ایران- عراق- سوریه برای هند جذابیتی نداشته باشد. بنابراین طبق قرارداد توسعه‌ بندر چابهار با هند، می‌توان منطقه مکران را شاه‌کلید کریدوری کشور در تقابل با مسیر ترانزیتی صهیونیستی آیمک دانست.

اقداماتی برای ناامنی مکران

گروهک تروریستی موسوم به «جیش العدل» پس از آن‌که با واکنش منفی افکار عمومی مردم نسبت به جنایات اخیر در شهرستان‌های چابهار و راسک واقع در جنوب استان سیستان ‌و بلوچستان

مواجه شد برای توجیه جنایات خود در بیانیه‌ای، جلوگیری از توسعه سواحل مکران را علت اقدام خود اعلام کرد. این بیانیه، سند خیانت این گروهک به ایران، سیستان و بلوچستان و کل منطقه است و به‌خوبی اثبات می‌کند که اربابان این گروهک، فقر و محرومیت منطقه را خواهان هستند.

به نظر می‌رسد که این‌بار پروژه‌ واگذارشده به این گروهک تروریستی و خائن، ناامن‌سازی چابهار با هدف خدشه‌دار ساختن امنیت ایران و جلوگیری از سهم گرفتن ایران در کریدور شمال- جنوب است. توسعه‌ سواحل مَکُران بارها در صحبت‌های رهبر معظم انقلاب به عنوان نقطه‌ اتصال کریدور شمال- جنوب مورد تاکید قرار گرفته و این بدان معناست که اهمیت استراتژیک بالایی برای کشور دارد. از این‌ رو طبق اولویت‌های «برنامه هفتم توسعه» و «اقتصاد دریامحور»، باید سالی یک‌درصد به سهم اقتصاد دریا از اقتصاد ملی اضافه شود.

بر اساس برنامه‌ هفتم توسعه، نیاز است تا هشت و نیم درصد جمعیت کشور به سواحل مکران منتقل شوند تا از این‌طریق بارگذاری جمعیت در فلات مرکزی کاهش یابد. حوضه‌ آبریز فلات مرکزی

۶۰ درصد جمعیت کشور را در خود جای‌ داده  و این در حالی است که فلات مرکزی فقط از ۱۰ درصد آب تجدیدپذیر کشور بهره‌مند است. لذا ظرفیت بارگذاری این حجم از جمعیت را ندارد. از همین‌رو، ضروری است تا بخشی از جمعیت بر اساس همین اصل و پژوهش‌های انجام‌شده برای جلوگیری از وقوع بحران به سواحل مکران منتقل شوند.

این در حالی است که سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های حمل‌ونقل، بنادر و فرودگاه‌ها می‌تواند نقش مؤثری در جذب سرمایه‌گذاری و افزایش تجارت در منطقه داشته باشد. همچنین توسعه‌ آموزش در منطقه به‌ویژه در زمینه‌های فنی و حرفه‌ای، می‌تواند به افزایش اشتغال و کاهش فقر کمک کند. بنابراین دشمنی گروهک تروریستی جیش‌الظلم با طرح توسعه مکران به‌دلیل مسائل قومیتی، تنها بهانه‌ای برای اطاعت از کارفرمای خود یعنی رژیم صهیونیستی است.بنابراین، طرح صهیونیستی حمایت از گروهک‌های تروریستی به‌ویژه جیش‌الظلم، برای ناامن‌سازی منطقه و سواحل مکران کلید زده شده است که با حمایت مالی سعودی‌ها پیش می‌رود اما با اقدامات دیپلماتیک و امنیتی جمهوری اسلامی ایران و با وجود تحریم‌های آمریکا و غرب، همه شاهد ترغیب هند و سایر کشورهای آسیایی برای سرمایه‌گذاری در سواحل نیلگون مکران هستند که توسعه‌ آن، اهتمام جدی‌تر و بیش از پیش دولت‌مردان جمهوری اسلامی ایران را می‌طلبد.

اهتمام رئیس‌جمهور به مکران

البته، «محمد قاسمی»؛ نایب‌رئیس اتاق بازرگانی ایران در نشست کمیسیون خدمات فنی و مهندسی اتاق ایران درباره توسعه سواحل مکران، گفت: رئیس‌جمهوری در ایام انتخابات توسعه مکران را اولویت دولت خود اعلام کرد. در معاونت سیاست‌گذاری توسعه ملی و منطقه‌ای ریاست جمهوری که در آنجا طرح پیشران و زنجیره‌های ارزش را پیگیری می‌کند و در چند جلسه تشکیل‌شده، رئیس‌جمهوری از طرح کلی برای توسعه مکران پرسیده است. او افزود: در جلسات متعددی که در سازمان برنامه‌وبودجه و شورای عالی امنیتی ملی برگزارشده هم به این موضوع پرداخته‌اند. رئیس‌جمهوری خواهان گزارش درست و متقن از منطقه است که با بازدید محلی، گزارشی دقیق ارائه شد. سازمان برنامه‌وبودجه هم درباره مکران، طرح آمایش سرزمینی را کار کرده است.

نایب‌رئیس اتاق بازرگانی ایران ادامه داد: مکران ظرفیت منطقه‌ای بی‌نظیر و بکری دارد و برای سرمایه‌گذاری آماده است. به لحاظ آب کفایت لازم را دارد تا در دو سه سال به کشت و صنعت خوبی تبدیل شود. به لحاظ جایابی صنایع و فعالیت‌ها گزارش دقیق انجام‌شده است. وزارت خارجه درباره روابط بین‌المللی این منطقه بررسی‌هایی انجام می‌دهد. عملاً فرض ما این است که الگوی نوینی از حکمرانی کشور در آنجا شکل بگیرد و سرمایه‌گذار خصوصی درگیر مسائل بوروکراتیک نشود. قاسمی افزود: استقبال خوبی از طرف بخش خصوصی نسبت به مشارکت در این طرح ملی اتفاق می‌افتد به‌شرط اینکه مدل‌های تجاری-سرمایه‌گذاری دقیقی تعریف شود. طرح‌های مطرح‌شده باید توجیه اقتصادی داشته باشد و اصل سرمایه سرمایه‌گذار تضمین شود تا سرمایه‌گذار با طیب خاطر به این حوزه وارد شود. یکی از پایه‌های اقتصاد مولد توسعه مکران است.

ایسنا