وقتی تصویر انقلاب می‌کند!

کد خبر: ۲۹۸۸۲۴

تاریخ: ۱۲ آبان ۱۴۰۳ - ۱۹:۴۸

آرش فهیم

سکانس پایانی زندگی یحیی سنوار و شهادت الهام‌بخش او که ازقضا به کارگردانی دشمنش خلق و ثبت شده، به دیگر تصاویر دگرگون‌کننده و محرک انقلاب در تاریخ تبدیل شد. ویدئویی که 19 اکتبر 2024 بر جریده روزگار ماندگار شد و مثل برخی دگر از تصاویر برجای مانده از بزرگان انقلاب‌های خونین در جهان، محور بحث و تفسیر شد. تفاوت این تصویر با دیگر نمونه‌های مشابه این است که این بار

پشت دوربین نه یک هنرمند بلکه بدخیم‌ترین ارتش متعلق به دژخیم‌ترین رژیم سیاسی، آنرا خلق کرده‌اما گویی دست الهی در کار بود تا این فیلم کوتاه به بلندای تاریخ یک مرد و یک نهضت

بینجامد. «شهیدیحیی سنوار» امروز به یک اسطوره و ابرقهرمان در جبهه آزادگان جهان تبدیل شده است. برخلاف اسطوره‌ها و ابرقهرمانانی که اغلب زاییده تخیل و برساخته قصه‌ها، افسانه‌ها و فیلم‌ها هستند، سنوار و بزرگی و حماسه‌ او، واقعی است و افسانه نیست. خیلی از ما کمتر از سه ماه است که با یحیی سنوار آشنا شده ایم. غیر از آنهائی که مطالعه و شناخت عمیق‌تری از مسائل فلسطین دارند، اغلب مردم، از اواسط مرداد امسال، بعد از شهادت اسماعل هنیه، نام یحیی سنوار را به عنوان فرمانده جدید حماس شنیدند. سنوار که همه عمر و جوانی‌اش را در مبارزه و زندان گذرانده بود، خیلی اهل‌حرف و سخنرانی نبود. اکثریت قریب به اتفاق مردم، تا به حال صدایی از او نشنیده و هیچ متنی به نقل از سنوار هم نخوانده‌اند! در منابع اینترنتی هم غیر از دو سه مورد، صحبت یا نظری از وی ثبت نشده است. آنچه از این فرمانده در ذهن‌های همه ما ثبت شده عکس‌هایی است که از سنوار دیده ایم. عکس‌هایی شورانگیز و پرحرارت مثل همان عکس که یحیی سنوار با هیبتی خاص اسلحه‌ای را در کم می‌گذارد یا عکس‌هایی که او در جمع ممتاز و متمایز است. مکمل این عکس‌ها ویدئویی بود که از واپسین لحظات زندگی آمیخته با جهاد سنوار توسط دشمنان و قاتلانش ثبت شد. این ویدئو که توسط کوادکوپتر تروریست‌های صهیونیست تثبیت شد شبیه یک پلان سکانس فیلمی آخرالزمانی است که قهرمانی تک افتاده و افسانه‌ای را در مبارزه برای نجات زمینیان از شر اهریمنان ثبت کرده است. همین ویدئوی چند ثانیه ای، به‌جای هزاران ساعت سخنرانی پرشور و قرا و زندگینامه‌های خودنوشت و دیگران‌نوشت و فیلم‌های مستند بیوگرافیک و گزارش‌ها و متن‌های نشریات و روزنامه‌ها، تجلی بخش زندگی، اندیشه، شخصیت و مرام یحیی سنوار بود؛ فقط همین سکانس یک دنیا حرف و معنا و مفهوم را برملا ساخت. اینجاست که کارکرد و تأثیر هنر سینما و معنی عبارت تکراری «ارزش یک تصویر از هزاران واژه بیشتر است» تکرار شد!

سوزان سانتاگ در کتاب «درباره عکاسی» نوشته است: «... عکس تنها تصویر یا تعبیری از واقعیت نیست بلکه نشان یا چیزی است که مستقیما از واقعیت برگرفته شده،... عکس همیشه ثبت یک تجلی است.» به همین دلیل هم شهیدیحیی سنوار مصداق چنین موضوع درباره چگوارا هم صدق می‌کند. خیلی از مردم جهان نیز شناختی ازآن قهرمان انقلابی آمریکای لاتین نداشته‌اند و احتمالا حرف و سخن یا زندگینامه‌ای از وی نخوانده‌اند. اما عکس‌های بجا مانده از چگوارا انگار همه واقعیت را درباره وی می‌گویند. به‌ویژه عکسی که آلبرتو کوردا در تاریخ پنجم مارس 1960 در شهر‌هاوانا پایتخت کوبا از این چریک خلق کرد. همان عکسی که چگوارا با کلاه ستاره‌نشان، به نقطه‌ای دور دست با هیبتی خاص خیره شده است و به تعبیر کوردا، بیانگر تسلیم ناپذیری همیشگی است. این أثر هنری هم از نمونه‌هایی است که فقط یک عکس نیست، بلکه به بیان سانتاگ، ثبت یک تجلی است؛ تجلی حقیقت یک انسان؛ درست مانند تصاویر قبت شده از سنوار، از جمله ویدئوی آخر او که گویای یک تسلیم ناپذیری و شکست نپذیرفتنی ابدی است. ویدئویی که نه فقط تجلی یک فرد، بلکه افشاء حقیقت یک آرمان روشن و درخشان و یک جبهه رهایی بخش است.

در کشور عزیزمان ایران هم نمونه تصاویر الهام‌بخش در انقلاب‌ها و نهضت‌ها خلق شده است. نمونه اعلای آنها عکس بیعت همافران ارتش با امام خمینی در کوران مبارزات انقلاب اسلامی بود. عکسی که توسط مرحوم حسن پرتوی گرفته شد و در روزنامه کیهان منتشر شد و خون تازه‌ای در رگ‌های خیزش بهمن 57 دمید.

عکس معروف شهید قاسم سلیمانی که یک دهه قبل روی جلد نشریات مطرح جهان رفت و ابهت و شجاعت یک سردار ایرانی را به رخ جهانیان می‌کشید نیز از دیگر تصاویر مهم تاریخ عکس‌های الهام‌بخش است. حاج قاسم هم از اسوه‌هایی بود که کمتر اهل حرف و سخنرانی و مرد میدان و اهل عملیات بود. اتفاقا درباره این فرمانده هم ارتباط قلبی اغلب ما قلبی و به‌واسطه عکس‌هایی بود که از ایشان ثبت شده بود. چشمان حاج قاسم در اکثر این عکس‌ها برملا‌کننده روح بزرگ ایشان بود.

شاید همین تأثیرگذاری عکس بر قلب مخاطب سبب شده باشد که چند سال قبل اعلام شد، بسیاری از رسانه‌های وابسته به دولت‌ها و کانونهای قدرت و ثروت در غرب از انتشار تصاویر امام خمینی(ره) و آیت‌الله خامنه‌ای ممنوع شده‌اند. چون گفته می‌شد این عکس‌ها در ناخودآگاه مخاطبان در جهان، یاد مسیح موعود را زنده می‌کند. حتی بارها در خبرها خواندم و شنیده‌ایم که افرادی تنها با دیدن عکس بزرگان انقلاب ما، مسلمان شده بودند. مثل اصخرف رفیع الدین، رئیس سابق شاخه جوانان حزب کمونیست روسیه که با دیدن تصویری از حضرت امام دچار انقلابی درونی شد و مسلمان شد.