معنـای الخبیثــون للخبیـثات...(شبهه ها و پاسخ ها)

کد خبر: ۲۹۸۶۶۲

تاریخ: ۰۹ آبان ۱۴۰۳ - ۲۰:۴۶

شبهه: تفسیر آیه الخبیثون للخبیثات.... چیست؟ یعنی آدم‌های خوب با هم ازدواج می‌کنند و آدم‌های بد باهم؟ ولی خیلی ازآدم‌ها را می‌بینیم که زن یا مرد خوب است، ولی دیگری آدم خوبی نیست؛ و یا همسر برخی امامان مثل امام حسن یا امام جواد که زنی خائن و ناشایست است. اینها با این آیه چگونه سازگار هستند؟ آیه ناظر به تکوین باشد یا تشریع، با این موارد خلاف، چگونه قابل ‌جمع است؟

پاسخ: یکی از مسائلی که در بحث ازدواج مطرح بوده و هست، کفویت یا همترازی بین زن و شوهراست، بدین معنا که هرمقدار مرد و زن ازجهت ایمانی واخلاقی به هم نزدیک باشند، می‌توانند زندگی بهتری را تجربه کنند، اما در این کفویت، حداقل‌هایی هم وجود دارد که به‌عنوان خط قرمز مطرح است ومؤمنین نمی‌توانند پا را فراتر از آن قرار دهند.

کفویت زوجین در قرآن:

خداوند متعال در قرآن کریم می‌فرماید: «الْخَبِیثاتُ لِلْخَبِیثِینَ وَ الْخَبِیثُونَ لِلْخَبِیثاتِ وَ الطَّیِّباتُ لِلطَّیِّبِینَ وَ الطَّیِّبُونَ لِلطَّیِّباتِ أُولئِکَ مُبَرَّؤُنَ مِمَّا یَقُولُونَ لَهُمْ مَغْفِرَهٌ وَ رِزْقٌ کَرِیمٌ»؛ زنان پلید سزاوارمردان پلیدند ومردان پلید سزاوار زنان پلید، زنان پاک براى مردان پاکند ومردان پاک براى زنان پاک. آنان ازآنچه درباره‌‌شان می‌گویند منزّهند و براى آنان مغفرت و روزى نیکویى است.(1) در «تفسیر نور» درذیل این آیه شریفه چنین آمده است: کلمه‏ «طیب» به معناى دلپسند و مطلوب است و در قرآن در توصیف مال، ذرّیه، فرزند، کلام، شهر، همسر، غذا و رزق، باد، مسکن، فرشته، درخت و تحیّت آمده است و در مقابل آن کلمه‏ «خبیث» است که آن‌هم براى مال، انسان، همسر، سخن، عمل و شجره به ‌عنوان وصف مطرح‌ شده است.

این آیه یک اصل کلّى را مطرح می‌کند و معنایش این نیست که اگرمردى یا زنى خوب بود حتماً همسرش نیز خوب ومشمول مغفرت و رزق کریم و اهل بهشت است؛ زیرا قرآن ملاک را ایمان و تقوا و عمل صالح می‌داند و لذا با اینکه حضرت نوح و لوط، طیب بودند، همسرانشان از خبیثات و دوزخی‌اند،(2) [همچنین همسر بعضی از ائمه‌ای که در پرسش بدان‌ها اشاره ‌شده است].

این آیه را می‌توان چند نوع معنا کرد:

1. با توجّه به آیات قبل که درباره‏ تهمت به زنان پاکدامن وماجراى افک بود و با توجّه به جمله‏: «مُبَرَّؤُنَ مِمَّا یَقُولُونَ»، معناى آیه آن است که کلمات خبیث مثل تهمت و افترا، شایسته افراد خبیث و سخنان پاک شایسته‏ افراد پاک است.

2. ممکن است مراد آیه بیان یک حکم شرعى باشد که ازدواج پاکان با ناپاکان ممنوع است. نظیر آیه اوّل همین سوره که می‌فرمود:«مرد زناکار جز زن زناکار را به همسرى نگیرد»،(3) همان‌گونه که در روایتى امام باقر‌(ع) این معنا را تأیید می‌کند.

3. ممکن است مراد آیه همسویى فکرى، عقیدتى، اخلاقى وبه ‌اصطلاح هم‏شأن و هم‏کفو بودن درانتخاب همسر باشد. یعنى هرکس به‌طور طبیعى به سراغ همفکر خود می‌رود. (4)

بررسی و تحلیل:

درباره احتمال اول با توجه به قرائنی(5) می‌توان گفت که مراد از «طیب» پاکدامنی و مراد از «خبیث» بی‌عفتی و ناپاکی دامن است، یعنی آیه شریفه به خود افراد پاک وناپاک، ناظر است نه به سخنان و اعمال پاک و ناپاک.

با توجه به ‌احتمال دوم باید بگوییم مراد از «خبیثات» زنان زانی و مراد از «خبیثون» مردان زانی‌اند؛ یعنی خداوند متعال به ‌صورت تشریعی و تکلیفی به اهل زنا دستور داده که با زناکار یا مشرک ازدواج کنند واهل ایمان هم با مؤمنین. البته مراد از زناکار در این آیات کسانی‌اند که مشهوربه زنا هستند یا حدّ به آنها جاری‌شده است، ولی توبه نکرده‌اند.(6) در این صورت هیچ اشکالی به پیامبرانی چون نوح و لوط و امامانی چون امام حسن و امام جواد‌(ع) وارد نمی‌شود، زیرا همسران آنها درعین‌ حالی که خباثت اخلاقی وایمانی داشته‌اند، اما زانی نبوده‌اند. درباره احتمال سوم هم باید گفت همسویی و گرایش به همنوع را نمی‌توان تکوینی و به معنای غیراختیاری بودن دانست یعنی این‌گونه نیست که خداوند متعال بدون اراده و اختیار انسان، افراد خوب را برای خوب و افراد بد را برای بد به‌عنوان همسر برگزیند، بلکه قاعدتاً هرکسی دنبال هم‌کفو خود می‌گردد، اما در مقام عمل، انسان ممکن است دچار اشتباه شود یعنی کسی را انتخاب بکند که فکر می‌کرده با او همسان است، ولی بعدها روشن شود که این‌گونه نبوده است. یا شخص انتخاب‌ شده ابتدا خوب بوده، ولی بعدها بنای ناسازگاری را بگذارد وازکفویت با همسرش فاصله بگیرد.

در صورت قبول این احتمال وتفسیر آن با سیره پیامبرانی چون نوح و لوط و امامانی چون امام حسن وامام جواد (علیهماالسلام) باید گفت:

اولاً: هیچ شخص غیر معصومی نمی‌تواند به تمام معنا کفو انسان معصوم باشد، لذا آن بزرگواران با هرکسی که ازدواج می‌کردند نمی‌توانست کفو واقعی آنها قرار بگیرد.

ثانیاً: حضرات معصومین‌(ع) صرف‌ نظر از ملاحظات سیاسی، مانند بعضی از ازدواج‌های پیامبر اکرم (ص) و فشارهای حکومتی، مانند ازدواج امام جواد‌(ع) سعی می‌کردند در این امور براساس ظواهر امور عمل کنند و این‌گونه نبوده که برای هر کاری از علم غیب خود کمک بگیرند و این‌گونه نبوده که علم غیبشان همیشه در نزد آنها حاضر بوده باشد، بلکه طبق روایات «هرگاه می‌خواستند چیزی را بدانند می‌دانستند». (7)

نتیجه :

1. آیه 26 سوره نور را می‌توان به سه صورت تفسیرکرد:

الف) کلمات خبیث، مثل تهمت، شایسته افراد خبیث و سخنان پاک، شایسته افراد پاک است.

ب) ازدواج پاکان با ناپاکان از جهت شرعی ممنوع است.

ج) هرکسی به‌طور طبیعى به سراغ هم‌کفو خود مى‏رود.

2. احتمال اول از محدوده پرسش خارج است؛ بنا بر احتمال دوم که تکلیفی است هیچ اشکالی به پیامبرانی چون نوح و امامانی چون امام حسن‌(ع) وارد نیست زیرا همسران آنها زانی نبودند؛ احتمال سوم نیز به معنای تکوینی وغیر اختیاری نیست، بلکه قاعدتاً هرکسی دنبال هم‌کفو خود می‌گردد، اما در مقام عمل، انسان ممکن است دچار اشتباه شود.

3. در صورت قبول این احتمال سوم اولاً: هیچ شخص غیرمعصومی نمی‌تواند به ‌تمام‌ معنا کفو انسان معصوم باشد. ثانیاً: حضرات معصومین‌(ع) صرف‌نظر ازملاحظات سیاسی و فشارهای حکومتی سعی می‌کردند در این امور بر اساس ظواهر امورعمل کنند و همسران ایشان درابتدا خائن یا ناشایست نبودند و بعداً به انحراف کشیده شدند.

پی‌نوشت‌ها:

1. نور، آیه 26.

2. محسن قرائتی، تفسیرنور، تهران، مرکز فرهنگی درس‌هایی ازقرآن، 1383 ش، ج 8، ص 168.

3. نور، آیه 3.

4. ر.ک: محسن قرائتی، تفسیرنور، تهران، مرکز فرهنگی درس‌هایی ازقرآن، 1383 ش، ج 8، صص 168-169.

5. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1371 ش، ج 14، صص 422 و 423.

6. محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1407، ج 5، ص 355.

7. همان، ج 1، ص 258.