نگاهی به فیلم «ساعت شش صبح» به کارگردانی مهران مدیری

مذبح سینما از شش صبح تا پنج عصر!

وقتی از فضای فانتزی و هجو و طنز، وارد فضای رئالیسم می‌شویم چه عقبه و مقتضیاتی‌گریبان ما را می‌گیرد؟ این سؤال مهمی است درباره فیلم «ساعت شش صبح» مهران مدیری که درباره فیلم قبلی‌اش «ساعت پنج عصر» هم صدق می‌کند.

کد خبر: ۲۹۸۴۴۸

تاریخ: ۰۶ آبان ۱۴۰۳ - ۲۲:۲۹

محمدرضا محقق

اما علاوه‌بر این تفاوت اتمسفر و فضا، بسیار نکات دیگری هم هست که می‌تواند یک اثر سینمایی را از حیض انتفاع بیاندازد و مخاطب را در ملغمه‌ای از آش در هم جوش محتویات ناهم جوش، بسوزاند!

دختری قرار است برای ادامه تحصیل به کانادا برود و ساعت ۶ صبح پرواز دارد، دوستانش به او زنگ می‌زنند که یک مهمانی برایش گرفته‌اند و او را دعوت کردند و قرار می‌شود بعد از مهمانی او را به فرودگاه ببرند، اما در حین مهمانی پلیس‌ها به داخل خانه می‌آیند و همه را دستگیر می‌کنند اما وی پنهان می‌شود و در خانه می‌ماند که می‌فهمد در خانه قفل شده و در خانه گیر افتاده او به برادرش زنگ می‌زند تا به او کمک کند در نهایت با هزاران مشکل دختر از خانه خارج می‌شود و به سمت فرودگاه حرکت می‌کند اما ساعت از ۶ می‌گذرد و او از پروازش جا می‌ماند و....

انبوهی از آدم‌های اصلی و فرعی در میان انبوهی از تحرکات و وقایع و مسایل، در بین انبوهی از مضمون‌های ابتر که مثل ناخنک زدن، تنها به اشاره‌ای به آنها بسنده شده، متصل به انبوهی آکسسوار صحنه، و همین‌طور چیزهای انبوه دیگر در حیطه‌ها و موضوعات مختلف، می‌شود فیلم ساعت شش صبح!

از مهاجرت و عشق نیم بند و جمع جوانانه و موسیقی و داد و فریاد و پلیس و شمع و پیانو و ویولون و مدونا گرفته تا اعتراض و خفقان و نهیلیسم و سانتی مانتالیسم و کمونیسم و آزادی و پرواز و ماندن و مرگ و حیات و ممات و... هر چیز دیگری که فکرش را بکنید و بشود فکرش را کرد، به نحوی و شکلی و ترفندی و جوری، در این فیلم هست! اصلا نگران نباشید!

هیچ کدام هم به هیچ انجام و فرجام و سرانجامی نمی‌رسد! همه چیز همین طور رها، معلق و معطل می‌ماند تا پایان فیلم!

اصلا معلوم نیست آن همه آدمی که جا و بی‌جا وارد فیلم- وارد کادر- می‌شوند برای چه وارد می‌شوند و بعد برای چه خارج می‌شوند و بعد به کجا می‌روند و اصلا چرا و چطور و چگونه؟!

آقای مهران مدیری نویسنده و کارگردان و طراح صحنه و بازیگر و... فیلم است و برای بیان این انبوه موضوعات مهمه و مفاهیم عمیقه که در فیلمش مطرح می‌شود، یک دو جین بازیگر را می‌چپاند توی فیلم و هی توی یک آپارتمان دور خودشان می‌چرخاند و در آن میانه، از عشق و هجران و مهاجرت گرفته تا اعتراض و افسردگی و رهایی و حکمت و حکومت و پلیس و هجوم و موسیقی و... تلاش می‌کند مباحث عمیقه و «مهم» و «امروزی»اش را ضمیمه تصاویر کند و بخصوص با آن پایان‌بندی- تحمیلی؟- حقنه کند به گلوی مخاطب

بخت برگشته‌ای که اصلا نمی‌داند توی این سالن و روی این صندلی چه می‌کند!

جابه‌جایی مرزهای فیلمنامه و بازی و میزانسن و تم و درام و ریتم و مضمون و زیبایی شناسی و سایر ابزار و ادوات و عناصر سینمایی دی فیلم شاهکار ساعت شش صبح، برگ زرین و مهمی در تاریخ سینمای ایران است که نباید فراموشش کرد ولی نمی‌توان تحلیلش هم کرد.

از ملاک‌ها و ارزش‌های سینمایی بگذریم که واقعا هم باید گذشت و جدی نگرفت این شوخی را؛ سؤالی را برای نگارنده مطرح و باقی است و آزارش می‌دهد یک سؤال فلسفی است: چرا؟!

چه زمینه و دلیل و جهت و – یا احیانا- بیماری و تقاص و انتقامی از مخاطب و از سینما و از هنر، باعث و بانی تولید چنین فیلمهایی می‌شود؟!

فیلمساز محترم! گیرم که برای کارنامه و تصویر ذهنی مخاطب از خودتان ارزشی قایل نیستید، چرا با چنین درک ابتری از سینما، همه چیز را هدر می‌دهید و وقت ما را این‌گونه تباه می‌کنید؟ این انصاف و اخلاقی نیست. هست؟

شما مجموعه‌ای از آدم‌ها و ابزار و اصوات را در دیگ جوشان و در عین حال سرد و رخوتناک و کشداری ریخته‌اید و با ملاقه، هم زده اید و طعم وحشتناک آنرا در تربیت بصری و دهان دل مخاطب فرو کرده‌اید؛ آیا این، بیش و پیش از هر چیز، جز بی‌حرمتی به سینما و لطمه به تربیت بصری تماشاگر است؟! آیا نتیجه اعتماد به فیلم و اسم شما و خرید بلیط و صرف وقت و هزینه، همین باید باشد؟!

نمی توانم بگویم شما اصلا فهمی از فیلمنامه و میزانسن و ریتم و درام و سایر اجزای سینمایی ندارید، ولی فیلم شما همین را می‌گوید و متأسفانه حتی بدتر از فیلم قبلی‌تان ساعت پنج عصر.

برگردیم به همان نکته مرکزی و اصلی؛ وقتی از فضای فانتزی و هجو و طنز، وارد فضای رئالیسم می‌شویم چه عقبه و مقتضیاتی‌گریبان ما را می‌گیرد؟ این سؤال مهمی است درباره فیلم «ساعت شش صبح» مهران مدیری که درباره فیلم قبلی‌اش «ساعت پنج عصر» هم صدق می‌کند. و حالا پاسخ مشخص‌تر است: یک محک بی‌محابا و بی‌پایه و بدون تدارک اسباب و نیازمندی‌های اولیه.

و اینکه علاوه‌بر این تفاوت اتمسفر و فضا، بسیار نکات دیگری هم هست که می‌تواند یک اثر سینمایی را از حیز انتفاع بیاندازد و مخاطب را در ملغمه‌ای از آش در هم جوش محتویات ناهم جوش، بسوزاند! همان گونه در «ساعت شش صبح» چنین اتفاقی افتاد!