چطور می‌توان به یک دانش‌آموز موفق در عرصه‌های مختلف تبدیل شد؟- بخش پایانی

بالندگی نظام تعلیم‌‌ و ‌تربیت اسلامی با درخشش دانش‌آموز انقلابی

کد خبر: ۲۹۸۲۵۳

تاریخ: ۰۴ آبان ۱۴۰۳ - ۲۰:۲۳

گروه گزارش
از نگاه رهبر معظم انقلاب آموزش‌وپرورش انقلابی باید نگاه مجموعه‌ای و یکپا‌رچه به تعلیم‌وتربیت از پیش‌دبستان تا دانشگاه داشته باشد و این مهم باید در یکایک عناصر موجود در فرآیند تعلیم‌وتربیت (کتاب، معلم، دانش‌آموز، مدرسه، تربیت‌معلم، خانواده و...) مورد توجه باشد.آموزش‌وپرورش انقلابی مورد نظر رهبری باید بر داشتن برنامه مشخص مبتنی بر اصول و ارزش‌های اسلامی تأکید داشته باشد.
استفاده از ظرفیت و کمک سایر دستگاه‌ها با تأکید بر توانمندی‌های داخلی آموزش‌وپرورش برای تحول، هدایت متوازن دانش‌آموزان در رشته‌های مختلف، پرهیز از دانشگاه محوری، برخورد فعال در قبال یافته‌های بیرونی و حفظ هویت اسلامی و ملی، مطالبه جدی برای عملیاتی‌ شدن سند تحول بنیادین از دیگر ویژگی‌های آموزش‌وپرورش انقلابی است.
آموزش‌وپرورش به ‌عنوان نهادی اجتماعی و فرهنگی نقشی بی‌بدیل در تربیت نیروی انسانی و تولید سرمایه اجتماعی و فرهنگی در فرآیند رشد و تعالی کشور ایفا می‌کند. از منظر تعالیم انسان‌ساز اسلام نظام تعلیم‌وتربیت از نقشی شگرف برخوردار است به‌گونه‌ای که معلمان استمراردهنده راه انبیای الهی هستند که زمینه تربیت کودکان و نوجوانان را در مسیر عبودیت الهی میسر می‌کنند. اسلام برای تعلیم‌وتربیت اهمیت خاصی قائل است، چنان‌که هر جا سخن از ارسال رسولان به میان می‌آورد، تعلیم‌وتربیت و تزکیه را برنامه اصلی آنان قرار می‌دهد. از سوی دیگر در سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش تصریح شده است که نظام آموزش‌وپرورش باید برای تربیت دانش‌آموز تراز جامعه اسلامی، به تربیت در ابعاد اعتقادی عبادی و اخلاقی اجتماعی و سیاسی زیستی و بدنی، اقتصادی و حرفه‌ای، زیبایی‌شناختی، هنری، علمی و فناورانه بپردازد که نائل آمدن به اهداف این ساحت‌های تربیتی زمینه‌ساز تحقق اهداف مستتر در توصیه‌های گام دوم انقلاب است؛ ازاین‌رو پرداختن به‌نظام آموزش‌وپرورش و نهاد تعلیم‌وتربیت در تحقق اهداف گام دوم انقلاب بسیار مهم و ضروری است.
تربیت درست معلمان، آینده‌سازی دانش‌آموزان
علی‌پور نعمت، دبیر بازنشسته و فروشنده کتاب و لوازم‌التحریر می‌گوید: «دبیر بازنشسته هستم و اکنون لوازم‌التحریر و کتاب‌فروشی دارم و در این منطقه حدود ۲۶ سال است که به «علی معلم» معروف هستم. مشتری‌هایی را که می‌آیند، عین فرزندان خود می‌دانم و به آنان می‌گویم وقتی کارنامه‌هایتان ۲۰ می‌شود به من نشان دهید هم امضا می‌کنم و هم برایتان هر جایزه‌ای خواستید تهیه می‌کنم و به‌گونه‌ای شایسته از آنها تقدیر می‌کنم.»
وی افزود: «با توجه‌ به اینکه این منطقه از نظر اقتصادی فوق‌العاده ضعیف است، هر سال به لطف و رحمت خداوند، نزدیک به ۲۰۰ بسته دانش‌آموزی آماده می‌کنم و از طریق آموزش پرورش، دفتر امام‌جمعه، کمیته امداد یا مدارس، تقدیم دانش‌آموزان می‌کنم و این برنامه هر سال همین‌گونه ادامه دارد. خداوند را شاکرم و امیدوارم خداوند توفیق بیشتری بدهد و بتوانم‌ در این زمینه به دانش‌آموزان کمک بیشتری کنم.»
پور‌نعمت از شغل و حرفه معلمی به‌عنوان یک افتخار برای خود یاد کرده و می‌گوید: «در مدارسی که من دبیر یا مدیر بودم، اولین مؤلفه‌‌ای که روی آن خیلی تأکید می‌کردم، مسئله تربیت بود و اعتقاد دارم تربیت و پرورش همیشه اولویت دارد. آینده این کشور در دست فرزندانی است که نتیجه تربیت ما معلمان هستند.» معلم بازنشسته خاطرنشان می‌کند: «خدا را شاکرم دانش‌آموزانی داشتم که اکنون در درجه علمی بالایی قرار دارند و در مجلس، اداره کل، فرمانداری، سپاه و آموزش‌وپرورش مشغول به خدمت هستند.» وی بیان می‌کند: «۳۰ سال در آموزش‌وپرورش، سه شیفت تدریس می‌کردم، مدیر دبیرستان بودم و هر کاری از دستم برمی‌آمد برای دانش‌آموزان انجام می‌دادم. امیدوارم که در آموزش‌وپرورش به مؤلفه تربیت که حتی آیه قرآن نیز است، بیشتر توجه شود. اگر تربیت و پرورش اسلامی در مدارس بیشتر رونق بگیرد، علم و آموزش نیز رونق می‌گیرد. امیدوارم آینده درخشانی در انتظار جوانان، دانش‌آموزان و دانشجویان باشد.»
عوامل مؤثر در تربیت دانش‌آموز تراز انقلاب ‌اسلامی
خانواده، نخستین نهاد اجتماعی است که فرد در آن پا به عرصه وجود و زندگی می‌گذارد و اولین پایه‌های تعلیم‌وتربیت در آن شکل می‌گیرد، ولی آموزش‌وپرورش هر کشوری مهم‌ترین و مؤثرترین نظام پرورش و رشد شخصیت نوجوانان و جوانان است. یکی از کارکردهای اصلی و اساسی نظام تعلیم‌وتربیت، توجه به رشد شخصیت دانش‌آموزان و اهمیت پرورش تن و روان آنهاست. دانش‌آموز در تراز انقلاب اسلامی باید از نظر علمی انسانی خلاق، فکور، مبتکر و اهل ایده و از نظر اخلاقی متعهد، خوش‌خلق، خوش‌قول، اهل تعاملات اجتماعی و آماده برای ورود به زندگی اجتماعی باشد. ما چقدر توانسته‌ایم در این راه قدم برداریم؟ با نگاهی به اوضاع اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی می‌توان به پاسخ این پرسش پی برد. وقتی نظام تعلیم‌وتربیت کار خود را به‌درستی انجام دهد طبیعتاً بازخورد آن باید در جامعه به‌وضوح دیده شود. رشد علمی، فرهنگی و اقتصادی کشور نشان از یک آموزش‌وپرورش پویا و با رویکرد کیفیت‌بخشی است.
محمد الهی، کارشناس آموزش‌وپرورش ضمن بیان مطالب بالا در ادامه به گزارشگر کیهان می‌گوید: «معلمان اثرگذارترین و اساسی‌ترین عنصر نظام تعلیم‌وتربیت یک کشور هستند. هرچه به این قشر زحمت‌کش و ارزشمند توجه شود، آثار آن در تربیت دانش‌آموزان دیده خواهد شد. ارتقای سطح دانش معلمان از ضروریات این مهم است. اگر می‌خواهیم کلاسی پویا داشته باشیم باید از معلمانی پویا و آشنا به علم روز برخوردار باشیم. بعد از آن محتوای کتب آموزشی نقش بسزایی در تربیت انسان دارد. محتوای آموزشی باید بر اساس نیازهای آموزشی جامعه اعم از نیازهای فردی و اجتماعی و همچنین اولویت‌ها و مقاصد و اهداف بر اساس سیاست‌ها و خط‌مشی‌های موردنظر، اطلاعات و دانش مطابق با نیازها، وسایل و ابزارهای لازم برای تحقق اهداف باشد.»
این کارشناس آموزشی در ادامه می‌افزاید: «محتوای آموزشی باید در ارتباط با مسائل روز بوده و پایه‌ای برای آموزش مداوم باشد. دارای توالی و با توجه ‌به مفاهیم، قوانین و اصول هر علم، میراث ‌فرهنگی و میزان علاقه و رغبت دانش‌آموز تدوین شود. از عوامل مهم دیگر برخوردار بودن از سخت‌افزارهای موردنیاز انتقال این مفاهیم است. داشتن فضای آموزشی مناسب اعم از کلاس، کارگاه، آزمایشگاه، سالن‌های ورزشی و‌... این امکان را برای متولیان آموزش‌وپرورش فراهم می‌کند تا بهتر بتوانند نسبت به پرورش و آموزش دانش‌آموزان اقدام کنند. حضور در اردوهای آموزشی و پرورشی و خارج ‌شدن از فضای مدرسه نیز نقش مهمی در تعلیم‌وتربیت و جامعه‌پذیری دانش‌آموز خواهد داشت.» وی در تکمیل صحبت‌هایش می‌گوید: «دانش‌آموزی که پس از یک دوره فارغ‌التحصیل می‌شود خروجی نظام آموزش‌وپرورش محسوب می‌گردد و طبق دیدگاه رهبر معظم انقلاب این فرد تحصیل‌کرده و خارج شده از نظام آموزشی کشور باید دارای شجاعت، حس کنجکاوی، توانمند و... باشد‌. البته نباید همراهی و همکاری دستگاه‌ها و نهادهای دیگر را نادیده بگیریم. طبیعی و مبرهن است که وزارت آموزش‌وپرورش به‌تنهایی نمی‌تواند تمام سنگینی بار تربیت و آموزش آینده‌سازان کشور را بر دوش بکشد.»
چالش بی‌توجهی به دروس علوم ‌انسانی
«کج قوارگی» در آموزش‌وپرورش منجر به ناهماهنگی‌ها، نابرابری‌ها و نواقصی در نظام آموزشی و مانع دستیابی به اهداف پرورشی دانش‌آموزان شده است.
در تشریح این سه پارادایم اساسی می‌توان به نابرابری در دسترسی به منابع آموزشی: تفاوت‌های منطقه‌ای، اقتصادی و اجتماعی، فشار بر نمرات و آزمون‌ها: تمرکز شدید بر امتحانات و نمرات به ‌جای یادگیری عمیق و جامع، فقدان انعطاف‌پذیری در برنامه‌های درسی، نابرابری فرهنگی، محدودیت در تربیت مهارت‌های زندگی و اجتماعی اشاره کرد. این کج‌قوارگی‌ها علاوه‌بر کاهش انگیزه و ایجاد محدودیت در تربیت مهارت‌های زندگی و اجتماعی، عدم تمرکز کافی بر مهارت‌های زندگی، اجتماعی و عاطفی که برای موفقیت در زندگی روزمره ضروری هستند، به دنبال دارد. اما به لحاظ پدیدارشناسی، امروزه آموزش‌وپرورش آبستن بحران‌های آموزشی و آینده نامطمئن است. پدیده حضور کم‌رنگ دانش‌آموزان پایه‌های یازدهم و دوازدهم در کلاس‌های دروس عمومی هرچند ممکن است ناشی از فشار کنکور و امتحانات نهائی و اینکه دانش‌آموزان احساس کنند که دروس عمومی اهمیت کمتری در نتایج کنکور دارند باشد، اما کج قوارگی‌های دیگری نیز دارد که شامل کیفیت پایین تدریس، ارزیابی‌های نامناسب، عدم ارتباط با نیازهای روزمره، فشار والدین و جامعه برای کسب نتایج بهتر در دروس تخصصی باعث شده تا دروس عمومی را نادیده بگیرند.
از طرف دیگر نقش معلمان خصوصاً به‌کارگیری و استخدام شتاب‌زده هزاران معلم با شاخص‌ها و معیارهای غیراستاندارد در سالیان گذشته و همچنین اصرار بر چاپ محتوای درسی منسوخ شده این تهدید را به همراه خواهد داشت که مادامی که دو عنصر معلمان ناکارآمد و محتوای درسی منسوخ شده به راه خود ادامه دهند و به مهارت‌های تفکر نقادانه یا عملی پرداخته نشود، دانش‌آموزان نه‌تنها علاقه خود را از دست خواهند داد؛ بلکه به ربات‌هایی بدون عاطفه و بعضاً سرکش و نافرمان و مخرب تبدیل خواهند شد.
محمد ملاکی، پژوهشگر فلسفه تعلیم‌وتربیت ضمن بیان مطالب بالا برای حل چالش‌ها راهکارهایی از ارائه داده و می‌گوید: «برای حل این مسائل، بهتر است که به علوم ‌انسانی توجه بیشتری شود و دروس عمومی به‌گونه‌ای طراحی شوند که با نیازها و علایق دانش‌آموزان همخوانی داشته باشند. استفاده از روش‌های تدریس خلاقانه، مرتبط‌ ساختن محتوای دروس با مسائل واقعی و تأکید بر کاربردهای عملی می‌تواند به توسعه پایدار در آموزش‌وپرورش بینجامد.»
وی در ادامه می‌افزاید: «نگرانی از آینده شغلی و تحصیلی در شرایطی که فرصت‌ها محدود به نظر می‌رسند، چالش‌برانگیز شده است. برای رفع این نواقص، نظام‌های آموزشی در سراسر جهان به راهکارهای مختلفی مانند افزایش عدالت آموزشی، توسعه برنامه‌های درسی انعطاف‌پذیر و کنار گذاشتن رویکردهای آموزشی سنتی و توجه به مهارت‌های غیرآکادمیک روی آورده‌اند؛ لذا آموزش‌وپرورش ایران هم از این قاعده مستثنی نمی‌تواند باشد.»
تحصیل، تهذیب و ورزش؛ سه ویژگی دانش‌آموز انقلابی
یکی از ویژگی‌های دانش‌آموزان انقلابی را تأسی آنان از سیره شهداست. اولین ویژگی شهدا توکل و اعتماد به وعده‌های الهی، توسل به قرآن و ائمه است‌. اندیشه پویا و همت بلند دانش‌آموزان نقش ویژه‌ای در کشور خواهد داشت. یک دانش‌آموز انقلابی زبده‌ترین فرد در مدرسه است.
دانش‌آموزان نسل اول با روحیه ایثار و شهادت به جبهه‌ رفته و شهید شدند، نسل دوم جهاد سازندگی، نسل سوم جهاد علمی و نسل چهارم مبارزه با جنگ نرم دشمن را رقم زدند که بعضی از برنامه‌های اجرا شده در مدارس، ناظر بر همین فضای مبارزه با جنگ نرم دشمن است و نشان می‌دهد نسل چهارم مانند نسل اول با روحیه ایثار و مقاومت ایستادگی می‌کنند.
دانش‌آموزانی که با مبانی نظام و انقلاب آشنایی دارند و اهداف نسل اول را می‌دانند، چون پیرو ولایت هستند باید سه روحیه تحصیل، تهذیب و ورزش را داشته باشند.
یک دانش‌آموز انقلابی زبده‌ترین فرد در مدرسه است، او باید خوب درس‌خوانده و جز نفرات برتر و ممتاز باشد، در بسیج دانش‌آموزی عضو شود و با نگاه کمک به مدرسه و مسئولان فرهنگی پیش‌قدم باشد. او باید خودسازی و معنویت را در رأس تمام برنامه‌های خود داشته باشد تا از تمام آسیب‌ها و تهدیدات استکبار جهانی علیه انقلاب اسلامی مصون باشد.
اگر بخواهیم روحیه خودسازی معنوی و تقویت بنیه علمی داشته باشیم نیاز به بدنی قوی داریم، دانش‌آموز انقلابی در مدرسه بانشاط است و بخش عمده زمان خود را به ورزش به‌ویژه ورزش پهلوانی و همگانی اختصاص می‌دهد. اگر دانش‌آموزان در این سه حوزه به فرموده مقام معظم رهبری عمل کنند به شعار بسیج دانش‌آموزی که تحقق دانش‌آموز انقلابی مدرسه انقلابی است جامه عمل خواهیم پوشاند.
حجت‌الاسلام سید عباس حسینی، امام‌جمعه بافق و کارشناس فرهنگی می‌گوید: «دانش‌آموز انقلابی در مدرسه انقلابی تربیت می‌شود و معلم انقلابی می‌خواهد. معلمان باید هم خودشان با مبانی انقلاب و نظام اسلامی بیشتر آشنا شوند و هم دانش‌آموزان را تربیت انقلابی کنند.»
وی تصریح می‌کند: «امروز توطئه دشمنان اختلاف‌افکنی بین شیعه و سنی است درحالی‌که وحدت عامل اصلی پیروزی در دفاع مقدس بود و شیعه و سنی باید با بصیرت توطئه‌ها را خنثی کنند.»
طرح قاضی مدرسه
پناه‌علی حسین‌زاده، معاون پرورشی و فرهنگی آموزش‌وپرورش استان آذربایجان شرقی در مراسم اجرای طرح «قاضی مدرسه» در هنرستان اکبریه ناحیه ۵ تبریز از اهمیت ارتقای سطح سواد حقوقی دانش‌آموزان سخن می‌گوید و می‌افزاید: «هدف متولیان تعلیم‌وتربیت، کاهش حداکثری آسیب‌های اجتماعی و جرم در میان دانش‌آموزان است.»
معاون پرورشی و فرهنگی آموزش‌وپرورش استان در ادامه می‌گوید: «در طرح قاضی مدرسه، قضات دادگستری بر اساس بازه زمانی خاص در مدارس حضور یافته و مطالب لازم در خصوص مفاهیم حقوقی را بیان می‌کنند.» وی با تأکید بر اینکه این طرح بر اساس اسناد بالادستی و در راستای اجرای مفاد سند تحول بنیادین اجرا می‌شود، می‌گوید: «با اجرای این طرح، دانش‌آموزان مهارت‌های ارتباطی، تفکر منطقی و تحلیلی، حل مسئله و اصول اخلاقی را می‌آموزند.»
حسین‌زاده می‌افزاید: «طرح قاضی مدرسه با هدف تربیت تمام ساحتی دانش‌آموزان اجرا می‌شود و دانش‌آموزان آسیب‌دیده، جزو اولویت‌های جامعه هدف هستند.»
احمد موقری، سرپرست معاونت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری کل استان آذربایجان شرقی نیز در این برنامه، مفاهیم حقوقی و کیفری مرتبط با دانش‌آموزان را بیان می‌کند.
وی به موضوعاتی نظیر خشونت، اعتیاد و آسیب‌های رایج در بین دانش‌آموزان اشاره کرده و نکات حقوقی در خصوص موضوعاتی را که منجر به جرم و جنایت می‌شود، اظهار می‌دارد.