مسائلی که نسبت به افزایش قیمت سوخت اولویت دارد

4 دلیل برای افزایش 50 درصدی واردات بنزین

کد خبر: ۲۹۵۸۶۹

تاریخ: ۳۱ شهريور ۱۴۰۳ - ۲۱:۴۲

برآورد می‌شود میزان واردات بنزین در سال 1402 که بالغ بر حدود دو میلیارد دلار بوده، در سال جاری به حدود سه میلیارد دلار افزایش یابد که رقم بالایی است و می‌تواند روی دیگر هزینه‌کردهای دولت تأثیر بگذارد.
به گزارش خبرگزاری تسنیم، بر اساس مفاد قانون بودجه امسال، وزارت نفت در سال جاری بابت تأمین بنزین (مجموع خرید خارجی و خرید داخلی از پالایشگاه‌ها) 140 هزار میلیارد تومان هزینه خواهد کرد که بر اساس نرخ تسعیر ارز (28 هزار و 500 تومانی) حدود پنج میلیارد دلار مورد اشاره رئیس‌جمهور در نشست خبری‌اش، خواهد شد.
در سال گذشته میزان واردات بنزین حدود دو میلیارد دلار بود و اگر رئیس‌جمهوری به میزان واردات بنزین در سال 1403 نیز اشاره می‌کند، باز هم رقم پنج میلیارد دلار رقم بسیار بزرگی است که به‌نظر تنها برای واردات بنزین، رقمی غیرواقعی به‌نظر می‌رسد.
پس بحث خرید پنج میلیارد دلار بنزین وارداتی با نرخ آزاد نه در سال گذشته و نه در سال جاری مطرح نبوده و نیست. اما برآورد می‌شود میزان واردات بنزین در سال 1402 که بالغ بر حدود دو میلیارد دلار بوده، در سال جاری به حدود سه میلیارد دلار افزایش یابد که رقم بالایی است و می‌تواند روی دیگر هزینه‌کردهای دولت تأثیر بگذارد.
البته بخشی یا بیشتر آن با تهاتر صورت می‌گیرد و دولت مستقیما پولی بابت آن نمی‌پردازد، اما تهاتر بنزین با هر کالایی، اگر در هزینه‌کرد مستقیم دولت اثرگذار نباشد، در کاهش مستقیم درآمد دولت (از کالایی که صادرات آن با بنزین وارداتی تهاتر می‌شود) اثرگذار است.
عدم اصلاح ناوگان حمل‌ونقل کشور
خودروهای ایرانی تولید دو خودروساز بزرگ کشور، تا سه برابر استانداردهای روز جهان مصرف بنزین دارند و در حالی که متوسط مصرف خودروهای تولیدی دیگر کشورها تا پنج لیتر در هر پیمایش 100 کیلومتر است. این رقم برای خودروهای تولید ایران 10 تا 12 لیتر است.
در واقع اگر خودروها با استاندارد بین‌المللی در کشور تولید می‌شد، مصرف بنزین به‌جای 120 میلیون لیتر در روز، در حدود 60 میلیون لیتر در روز بود و می‌توانستیم ده‌ها میلیون لیتر در روز صادرات داشته باشیم.
بحث اسقاط خودروها و موتورسیکلت‌های فرسوده، یک بحث مهم در راهبردهای میان‌مدت برای کاهش مصرف بنزین است که در سال‌های گذشته مورد غفلت واقع شده است.
طبق آمار ستاد نوسازی سازمان حمل‌ونقل، بیش از
21 میلیون خودروی سبک در کشور در حال تردد است که بیش از یک میلیون و 300 هزار خودرو، یعنی حدود شش درصد از این خودروها فرسوده هستند.
همچنین از تعداد 12 میلیون و 500 هزار موتورسیکلت در حال تردد در کشور، 11 میلیون و 200 هزار موتورسیکلت فرسوده هستند که سهم بزرگی در مصرف افسارگسیخته بنزین و آلایندگی هوا دارند.
روزانه در حدود 46 میلیون لیتر بنزین خودروها و موتورسیکلت‌های فرسوده مصرف می‌‌شود که در صورت جایگزینی این ناوگان با خودروها و موتورسیکلت‌های استاندارد حدود 27 میلیون لیتر بنزین قابل صرفه‌جویی است.
تعطیلی توسعه CNG در سال‌های اخیر
هم‌اکنون بین 21 تا 23 میلیون مترمکعب CNG در روز در کشور به‌مصرف می‌رسد و به همین اندازه ظرفیت افزایش سهم CNG در سبد حمل‌ونقل سبک کشور، با زیرساخت‌های فعلی وجود دارد.
بنابراین برای رفع ناترازی 20 میلیون لیتری بنزین، تنها راهکار توسعه CNG می‌تواند در کوتاه‌مدت با سیاست‌گذاری درست و بدون هزینه‌سازی برای دولت، پاسخگو باشد.
اگر توسعه CNG متوقف نشده بود و اجرای کامل مصوبه شورای عالی اقتصاد پیگیری می‌شد، اکنون می‌توانستیم حداقل مصرف روزانه CNG را به 35 میلیون مترمکعب در روز رسانده و حدود 12 تا 14 میلیون لیتر مصرف بنزین را بیش از آمار فعلی، با مصرف CNG‌ جایگزین کنیم. در این صورت بخش اعظمی از ناترازی بنزین رفع شده بود.
کندی در تکمیل طرح‌های توسعه پالایشگاهی
تکمیل کُند طرح‌های توسعه پالایشگاهی و عدم کلنگ‌زنی پالایشگاه‌های جدید نیز از دلایل اصلی بروز ناترازی بنزین و نیاز کشور به واردات این فرآورده نفتی بود. حتی پالایشگاه مهر خلیج‌فارس هم با بی‌مهری مواجه شد و پروژه‌ای که قرار بود در سال 1402 به تولید بنزین برسد، اکنون در خوشبینانه‌ترین حالت، فاز نخست آن در پایان سال جاری به بهره‌برداری خواهد رسید.
در بخش تعمیرات دوره‌ای و اورهال پالایشگاه‌ها نیز به مراتب در پالایشگاه‌های مختلف وضعیت غیربهینه‌ای را شاهد بودیم.
به‌طوری که چندین برابر زمان مورد نیاز، یک پالایشگاه در دوران تعمیرات به‌سر می‌برد و این مسئله در تشدید ناترازی بین تولید و مصرف بنزین و نیاز به واردات بیشتر، اثرگذار بود.
تبدیل خودروی شخصی به انتخاب اول مردم
در پی عدم توسعه کمی و کیفی ناوگان حمل‌ونقل عمومی درون و برون شهری متناسب با نیاز مردم و افزایش افسارگسیخته هزینه‌های استفاده از هواپیما، قطار و اتوبوس از یک‌سو و ثابت نگه‌داشتن نرخ بنزین از سوی دیگر، به نهادینه شدن الگوی پرمصرفی و تبدیل شدن خودروی شخصی به انتخاب اول مردم در ترددهای درون شهری و برون شهری منجر شد.
در واقع در چنین شرایطی، هزینه استفاده از خودروهای شخصی به مراتب از هزینه‌های سفر درون شهری و برون شهری
با دیگر روش‌ها کمتر است. همچنین عدم دسترسی به کمیت و کیفیت مناسب در بخش حمل‌و نقل عمومی، مردم را بیشتر به استفاده از وسایل نقلیه شخصی سوق داده است و نتیجه آن افزایش افسارگسیخته تقاضای بنزین در جامعه است.