نگاهی به فیلم «ربوده شده»

ربودن تاریخ به سبک ایتالیایی

کد خبر: ۲۹۵۵۱۹

تاریخ: ۲۵ شهريور ۱۴۰۳ - ۱۹:۳۸

فاطمه قاسم‌آبادی

در تولیدات فرهنگی غربی، فرقی نمی‌کند در‌هالیوود باشد یا در اروپا، همیشه سهمی برای به تصویر کشیدن یهودی نالان، که مورد ستم واقع شده، وجود دارد.

البته در تاریخ اروپا، یهودیان به خاطر شهرت در دادن ربا و احداث بانک‌هایی که ربا را قانونی و مشروع جلوه دادند، همیشه مورد نفرت مردم عادی بوده‌اند ولی از طرف دیگر همین در دست داشتن قطب قدرت مالی، باعث شد تا روابط یهودیان در دنیای مسیحیت با پاپ‌های زمان شان، چالش‌های زیادی داشته باشد.

فیلم «ربوده شده» به کارگردانی «مارکو بلوکیو» محصول سال 2023 ایتالیا است. این فیلم بر اساس کتاب «پروندهٔ مورتارا» اثر «دانیله اسکالیز» ساخته شده ‌است و داستان پسر بچه‌ای یهودی را روایت می‌کند که به خاطر اختلاف پاپ زمانش با یهودیان، از خانواده‌اش جدا شد و به کلیسا برده شد.

داستان جنگ، بر سر قدرت

داستان فیلم ربوده شده، در سال ۱۸۵2و در محلهٔ یهودیان بولونیا، اتفاق می‌افتد. به خاطر یک گزارش، سربازان پاپ به خانهٔ خانوادهٔ «مورتارا» حمله می‌‌کنند.

به دستور کاردینال اعظم، چون گزارش شده بود "ادگاردو" پسر 6 ساله این خانواده، مخفیانه توسط خدمتکار خانه غسل تعمید داده شده‌، سربازان مامور می‌شوند تا کودک را برای پیوستن به کلیسا ببرند.

طبق قانون مسیحیان آن زمان، اگر بچه‌ای به دست شخصی(چه والدینش باشند، چه غیر) غسل تعمید داده می‌شد، مسیحی محسوب می‌شد. بر طبق همین قانون، فرزند خانواده موراتا را می‌برند تا در مدارس کاتولیک درس بخواند و یک مسیحی بار بیاید.

بعد از این اتفاق، پدر و مادر ادگاردو برای گرفتن اجازه دیدن فرزندشان مبارزه طولانی را شروع کردند ولی چون قوانین غیر قابل تغییر بودند و از طرفی لابی‌های یهودی در مورد مسائل دیگر بر پاپ فشار وارد می‌کردند، پاپ برای ثابت کردن بی‌تغییر بودن قوانین و دهن کجی به یهودیان، پای این قانون می‌ایستد و با بازگرداندن کودک، موافقت نمی‌کند.

سال‌ها می‌گذرد. با بزرگ ‌شدن ادگاردو به عنوان یک کاتولیک، قدرت کلیسا هر روز کمتر می‌شود و انقلاب‌هایی در جهت کم کردن این قدرت شروع می‌شود. در نهایت قدرت پاپ رو به افول می‌گذارد و ادگاردو توسط خانواده‌اش آزاد می‌شود ولی ادگاردو دیگر علاقه‌ای به یهودی بودن ندارد و حتی خانواده‌اش را تشویق می‌کند مسیحی شوند و این اتفاق باعث جدایی ابدی این خانواده از فرزندشان می‌شود.

روایت نامعتبر

در فیلم ربوده شده، از همان ابتدای داستان، مخاطبین فضا و شخصیت‌هایی را می‌بینند که با زمان روایت داستان همخوانی ندارند، برای مثال، خدمتکار مسیحی یک خانواده بسیار مذهبی یهودی، براحتی روابط نامشروع دارد و حتی معشوقه‌اش در خانه صاحبکارش، مثل اینکه خانه خودش باشد رفت و آمد می‌کند!

این مسئله با توجه به اینکه جایگاه یک خدمتکار همیشه در خانواده‌ها و به خصوص خانواده‌های متعصب، کاملا مشخص بوده است، به شدت جای سؤال دارد و از طرف دیگر در فیلم، زنان خانواده‌های یهودی و زنان مسیحی در جامعه‌ای کاملا مذهبی و مقید، بی‌حجاب در کوچه و بازار رفت و آمد می‌کنند و براحتی لباس‌هایی با یقه‌های باز می‌پوشند!!

این مسئله با توجه به اینکه در بین یهودیان و مسیحیان آن زمان، حجاب به شدت مورد توجه بوده است و حتی صحبت کردن و یا در مرحله سختگیرانه تر، شنیدن صدای یک زن توسط مردان غریبه، دلیل موجهی برای طلاقش بود، قابل تامل است.

در فیلم ربوده شده، فضای فیلم مثلا سال 1852 را به تصویر می‌کشد ولی فرم زندگی مردم بیشتر شبیه یک قرن بعد از آن است و مذهب بیشتر بر زبان شخصیت‌ها جاری است تا در سبک زندگی شان.

پاپ در چنگ بانکداران یهودی

در فیلم ربوده شده، مخاطبین می‌بینند که قدرت پاپ وپیوس نهم، تا چه حد تحت نفوذ یهودیان ثروتمند زمانش بوده است و اصلا یکی از دلایل کوتاه نیامدن پاپ برای اجرای قانون، در مورد این کودک یهودی، همین مسئله اثبات قدرتش و دادن اخطار به یهودیان بوده است.

واقعیت این است که در آن زمان، بانکداران یهودی مانند خاندان روتشیلد‌ها، به مدت زمان طولانی در دم و دستگاه پاپ نفوذ کرده و کلیسا را وامدار خود کرده بودند. یهودیان برای اینکه ربا را قانونی کنند، تصمیم گرفتند با دادن وام‌هایی با مبالغ هنگفت به کشیشان عالی رتبه و در راس آن به کلیسای کاتولیک، به اهداف شوم خود مبنی بر عادی‌سازی بانکداری در اروپا برسند و در نهایت هم موفق شدند.

در قسمتی از فیلم روتشیلدها به پاپ نامه می‌نویسند و ضمن یادآوری مبلغ بدهی بسیار بالای‌شان از کلیسا، به او یاد آور می‌شوند که باید با درخواست‌های آن‌ها موافقت کند!

این سبک صحبت طلبکارانه با بزرگ‌ترین قدرت زمان، مشخص می‌کند که یهودیان از قدیم چطور توانستند با مال‌اندوزی از طریق نامشروع، قدرت را به دست بگیرند و بر مسیحیان مسلط شوند.

شیوه آشنای نفوذ

یهودیان در تاریخ، معمولا به خاطر اینکه در بیشتر جوامع، اکثرا تفکرات برتریت طلبانه داشته و بین مردم به دادن ربا معروف بودند، مورد علاقه مردم عادی نبوده‌اند.

آن‌ها با علم به این عدم محبوبیت، معمولا برای رسیدن به قدرت و جا افتادن در جامعه مورد نظرشان، راه‌هایی مانند تظاهر به تغییر دین را امتحان می‌کردند. این مطلب در کشور خودمان هم سابقه طولانی دارد و یهودیان مخفی که در ظاهر مسلمان شدند، معروف هستند.

در اروپا هم موارد بسیار زیادی بوده است که یهودیان برای نفوذ در سیستمی که قدرت در دست آن‌ها بود، در ظاهر لباس مسیحیان را پوشیده‌اند تا بدون جلب توجه و جذب نفرت اطرافیان، بتوانند به اهداف خود نزدیک شوند.

حالا با توجه به این سابقه تاریخی، جالب است که چرا باید وقتی فرصت نفوذ در کلیسا و نزدیک شدن به مقامات عالی رتبه برای یک بچه از خانواده‌ای یهودی اتفاق می‌افتد، آن‌ها این طور موضع بگیرند و سعی در برگرداندن کودک کنند؟ پاسخ مشخص است، پاپ در حرکتی هوشمندانه، حتی با دیدار خانواده ادگاردو با او مخالفت می‌کند و راه هر گونه خط گرفتن از آن‌ها و تاثیر پذیری کودک را می‌بندد و ادگاردو عملا از خط فکری یهودیان جدا می‌شود.

در فیلم ربوده شده، سعی شده شخصیت پاپ به عنوان یک موجود خبیث به تصویر کشیده شود ولی از آن طرف، لابی‌های قدرت یهودی، به صورت انسان‌هایی آزاده که به دنبال حقوق خود هستند، نشان داده می‌شود.

سازنده در فیلم به صورت کاملا غیر هنری و شعاری، یهودیان در جامعه ایتالیای قدیم را به خاطر این پرونده، مورد ظلم و ستم نشان می‌دهد و گرفتن حضانت یک بچه یهودی طبق قوانین زمانش، توسط مسیحیان را جرمی بسیار بزرگ و غیر قابل بخشش به تصویر می‌کشد اما جالب است که همین سازنده و تولید کنندگان دیگر همفکرش، این روزها در مورد کشتار چند هزار نفری کودکان و جدایی ابدی آن‌ها از خانواده‌هایشان در فلسطین، نظری ندارد و همگی سکوت اختیار کرده‌اند، البته این مسئله کاملا طبیعی است چون حالا پای ظلم به یهودیان در میان نیست و ظالم یهودی که صاحب قدرت و ثروت است هم از نظر آن‌ها، حق هر جنایتی را دارد.

بدساخت ولی مورد توجه

فیلم ربوده شده، با وجود محتوای تکراری‌اش، مبنی بر تحت ستم بودن یهودیان در اروپا، داستان جدیدی دارد و با اقتباس از کتابی پر فروش ساخته شده است.

البته این داستان جدید، به خاطر نوع پرداختش توسط فیلمنامه‌نویس و بازی‌های مصنوعی بازیگرانش، نتوانست به فیلمی خوش ساخت و تاثیرگذار تبدیل شود.

از طرف دیگر منتقدین اروپایی به خاطر موضوع فیلم، ضعف‌های ساختاری‌اش را نادیده گرفتند و اغلب نمرات بالایی به فیلم داده‌اند.

ربوده شده در فستیوال‌های معتبر توانست نامزدی‌های زیادی را از آن خود کند. از جمله مهم‌ترین نامزدی‌اش، انتخابش برای رقابت نخل طلای جشنواره فیلم کن ۲۰۲۳ بود.

این فیلم از طرف مخاطبین اما، فیلمی کاملا متوسط بود و ناتوانی سازنده در نشان دادن احساسات و عواطف شخصیت‌ها و نامعتبر بودن مستنداتش باعث شد تا مخاطبین نتوانند با ربوده شده، آن طور که سازندگانش انتظار داشتند همذات‌پنداری کنند و همین دلایل باعث شد تا ربوده شده، تنها در حد فیلمی برای ابراز ارادت تهیه‌کنندگان اروپایی‌اش به یهودیان باقی بماند، نه بیشتر.