مشکلات یافتن محلی برای توقف خودرو و عوارض ناشی از آن(بخش پایانی)

سرگردانی خودروها در کوچه و خیابان (گزارش روز)

کد خبر: ۲۹۴۷۳

تاریخ: ۲۴ آبان ۱۳۹۳ - ۲۰:۰۰

صدیقه توانا
- با عجله از خانه بیرون می‌آید، به این طرف و آن طرف نگاهی می‌اندازد بیماری در خانه دارد که باید به سرعت او را به بیمارستان برساند، با مشاهده خودرویی در جلوی پارکینگ خانه‌اش، دنیا بر سرش خراب می‌شود.
- ساعت 12/5 ظهر است و برای ساعت 1/30، قرار کاری مهمی دارد، ماشین را از پارکینگ خارج می‌کند، زنگ خورده است و بچه‌ها همچون موجی خروشان از مدرسه خارج می‌شوند و صدای جیغ و داد آنها با بوق‌های ممتد مادرانشان که آنها را به سوار شدن دعوت می‌کند همهمه‌ای به راه انداخته که نظیر آن را در هیچ صحنه تئاتری نمی‌توانی بازی کنی هیچ چاره‌ای نیست جز آنکه نیم ساعت و چه بسا بیشتر معطل بمانی تا راننده سرویس‌ها و بعضا والدین ناشی از جلوی در خانه‌ات که به ناچار جنب مدرسه واقع شده، رد شوند.
دیدن صحنه‌های فوق شاید وصف خیلی از شهروندان جامعه ما باشد که در کلان‌شهرهای و مراکز شهر که روزانه محل تردد وسایل نقلیه زیادی هستند شاهد انبوه شلوغی، آلودگی صوتی و همچنین وجود آلاینده‌ها می‌باشند که خود به یکی از معضلات شهرها تبدیل شده است.
این جمله را خیلی وقت است می‌شنویم که کوچه و خیابانهای شهر به پارکینگ خودروها تبدیل شده و کسی هم به فکر چاره نیست.
ساخت پارکینگ‌های طبقاتی و زیرزمینی هم ظاهراً خیلی دردی را دوا نمی‌کند و مشکلی به مشکلات دیگر می‌افزاید. بدین ترتیب می‌توان گفت مشکل جای پارک در شهرهای بزرگ چالشی قدیمی است، مشکلی که زمان و هزینه بسیاری به شهروندان تحمیل کرده است و در این میان تلاش‌های مدیریت شهری برای توسعه فضای پارک نیز به نتیجه نرسیده است.
شماره‌گذاری بی‌رویه خودروهای جدید و تلاش خودروسازان داخلی آن هم به روشهای مختلف برای فروش محصولات خود باعث شده تا کمبود  جای پارک به یک معضل در کلان‌شهرها تبدیل شود. معضلی که به گفته کارشناسان حمل و نقل به‌زودی تمامی خیابان‌های شهرهای بزرگ را به پارکینگ دائمی خودروها تبدیل خواهد کرد.
زیرساختهای غلط شهری
ساعت 3 بعدازظهر است و آقای محمد زارعی راننده تاکسی، به گفته خودش به ناچار و به‌خاطر زیرساختهای غلط شهری مجبور شده دوبله پارک کند و در خودرو بنشیند و نارهارش را که فقط یک کیک و نوشابه است میل کند.
به او می‌گویم جای خوبی ایستاده‌اید نه مأموری نه پلیسی، تابلوی توقف ممنوع هم که زیر شاخ و برگ درختان خود را قایم کرده است، تلخندی بر لبانش نقش می‌بندد و در ماشین را باز می‌کند که پایین آید و گفت‌وگویش را ادامه دهد، ولی عکاس مجال این کار را به او نمی‌دهد و می‌گوید: «همین افکت و ژست شما خوب است». نظرش را در مورد کمبود جای پارک  و مشکلاتی که به عنوان یک راننده باتجربه که 25 سال رانندگی می‌کند می‌پرسم، می‌گوید: «هیچ راننده‌ای مثل من دوست ندارد قانون را زیر پا بگذارد ولی ناچاریم.» وی در قالب یک کارشناس و راننده راهکاری ارائه می‌دهد و می‌گوید: «شهرداری باید یک کار اساسی در این مورد انجام دهد و آن هم ساخت پارکینگ طبقاتی است که هم ارزان است و هم مقرون به صرفه می‌باشد.»
زخم کهنه کمبود جای پارک در کلان‌شهرها
با پشت دست آرام به شیشه ماشین می‌زنم، روزنامه را تا کرده و کنار می‌گذارد، هول می‌شود و به جای آنکه شیشه را پایین بکشد، دستش به سوئیچ می‌خورد و آژیر ماشین بلند می‌شود. خانمی پشت رل نشسته و دوبله هم پارک کرده است. به او می‌گویم از اینکه تخلف کرده‌اید چه حسی دارید؟ می‌گوید: «قطعاً حس خوبی نیست ولی برای کاری با همسرم به این خیابان آمدم او رفته و زود برمی‌گردد من منتظرش هستم تا پلیس ما را جریمه نکند.»
خود را جمشیدی و مدیرمسئول خبرگزاری البرز معرفی می‌کند، از زاویه خبرنگاری به مسئله نگاه می‌کند و در ادامه می‌گوید: «کمبود پارکینگ در کلان‌شهرها یک مشکل قدیمی است و تا وقتی فرهنگ استفاده از وسایل حمل‌ونقل عمومی بین مردم نهادینه نشود این معضل حل نخواهد شد.»
تبدیل پارکینگ‌ها به مجتمع‌های تجاری
وارد مغازه الکتریکی آقای علیزاده که از سال 54 در لاله‌زار وجود داشته می‌شویم. جلوی مغازه دو تا میله و دو چرخ دستی گذاشته تا ماشینی پارک نکند. به او می‌گویم: آیا می‌دانید این کار تجاوز به حریم دیگران است، مگر این خیابان ملک شخصی شما است که آن را بسته‌اید؟ بلافاصله با دست به پشتش که تعدادی کارتن روی هم چیده شده اشاره می‌کند و می‌گوید: «همین الان گذاشتیم و منتظریم تا وانتی بیاید و بار بزند.»
همکار دیگرش که مویی در این حرفه سفید کرده در ادامه صحبت همکار یا شریکش می‌گوید: «سالهای قبل لاله‌زار سه تا پارکینگ داشت و مغازه‌داران خودروهای شخصی را به آنجا می‌بردند، کسی جلوی مغازه خودرو نمی‌گذاشت و مسیر رفت و آمد برای وانت‌بارها و گاری‌ها باز بود ولی الان تمام آنها به پاساژ تبدیل شده و این وضعیتی که می‌بینید به وجود آمده است.»
سرگردانی 500 هزار خودرو برای جای پارک
بر اساس آمارهای ارائه شده روزانه بیش از 500 هزار خودرو برای پیدا کردن جای پارک مناسب بین 15 تا 35 دقیقه وقت صرف می‌کنند، اما این مسئله تنها به اتلاف زمان خلاصه نمی‌شود. طبق تحقیقات به عمل آمده در سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت، در هر نیم ساعت زمان برای یافتن جای پارک مناسب حداقل 225هزار لیتر بنزین هدر می‌رود و روزانه حدود 4 تا 5 میلیون لیتر از سوخت کشور، صرف پیدا کردن جای پارک می‌شود.
به این ترتیب، همین ترددهای غیرمهم برای یافتن جای پارک روزانه ثروتی برابر با قیمت‌های یارانه‌ای یک میلیارد و 600 میلیون تومان به قیمت‌های غیر یارانه‌ای را هدر می‌دهد که با این اعتبار می‌توان پارکینگ‌های متعددی را احداث کرد.
اما اینکه چرا گره‌کور کمبود پارکینگ در پایتخت و شهرهای بزرگ گشوده نمی‌شود، سؤالی است که مرتضی طلایی نایب رئیس شورای شهر تهران در پاسخ به آن  چنین می‌گوید: «اگر سیستم نظارتی در شهرداری درست اعمال شود بخشی از معضل کمبود پارکینگ در تهران برطرف می‌شود. در این زمینه اعمال نظارت جدی از سوی شهرداری صورت نمی‌گیرد، در نتیجه افراد بعد از تهیه نقشه اولیه و دریافت پروانه ساخت و ساز، تغییرات دلخواه خود را در ساخت بنا لحاظ و پارکینگ را به واحد تجاری یا مسکونی تبدیل می‌کنند.»
وی پیشنهاد می‌کند: «اعتبار مربوط به ساخت پارکینگ باید افزایش یابد در واقع پارکینگ‌ها باید قابل خرید و فروش باشد و بتوان برای آن سند صادر کرد تا سرمایه‌گذار در نتیجه ارزش افزوده ناشی از انجام این کار ترغیب به سرمایه‌گذاری در این حوزه شود.»
سید جعفر تشکری هاشمی معاون حمل و نقل و ترافیک شهرداری تهران هم درباره معضل پارکینگ در پایتخت بر این باور است که «آمارها نشان می‌دهد که روزانه بیش از یک میلیون خودرو در معابر شهری پایتخت پارک می‌شود، این در حالی است که معابر نه تنها طی روزها بلکه شبها نیز در تصرف و اشغال خودروهای در حال پارک قرار دارند، در حالی‌که در شرایط مطلوب و متناسب با استانداردهای بین‌المللی  شهرسازی و ترافیکی ظرفیت پارک حاشیه‌ای در سطح سواره‌رو، تنها باید 30 درصد از کل تفاضای پارک را به خود اختصاص دهد، اما در برخی از خیابان‌های تهران این امر به صورت وارونه است.»
پارکینگ و اطمینان خاطر رانندگان
وجود پارکینگ به عنوان یک فضایی برای نگهداری از وسایل نقلیه مردم است تا زمانیکه سر کار یا خرید یا بیرون از خانه می‌روند با خاطری آسوده اقدام به کار کنند بنابراین وجود پارکینگ و محلی برای پارک خودرو  یکی از الزامات شهری است. نظر سرهنگ عین‌‌الله جهانی معاون آموزش و فرهنگ ترافیک پلیس راهنمایی و رانندگی تهران بزرگ را در خصوص احداث پارکینگ برای رفع مشکل جای پارک خودروها در کلان‌شهر‌ها جویا شدیم. وی در گفت‌وگو با کیهان علاوه بر آنکه به وجود پارکینگ برای اطمینان خاطر رانندگان و جلوگیری از ترافیک شهری ضروری است و بر آن تاکید می‌کند، به یک مسئله مهم دیگر هم اشاره کرده و می‌گوید: «افزایش بی‌رویه پارکینگ می‌تواند زمینه استفاده بیش از پیش وسایل نقلیه  شخصی را فراهم کند،‌ لذا نباید صرفا به دنبال افزایش تعداد پارکینگ باشیم تا مردم بتوانند خودروهای خود را در آنجا پارک کنند، البته نباید برای پارک خودروی خود هم دچار سرگردانی شوند، بنابراین در چنین شرایطی بهترین پیشنهاد و راه حل استفاده از وسایل حمل و نقل عمومی است.»
سرهنگ جهانی می‌گوید: «اگر بخواهیم سیاستی مبنی بر افزایش پارکینگ داشته باشیم که به راحتی خودروها جای پارک داشته باشند، بی‌تردید تشویق به استفاده از خودروی شخصی شده است که با سیاست‌های مدیریت ترافیک و حمل ونقل همخوانی ندارد.»
وی بر این مسئله تاکید می‌ورزد که انتظار این است که مسئولان شهری و شهرداری هم در تمام برنامه‌ها هماهنگ و همسو با دیگر ارگان‌ها، امکان جابه‌جایی مردم را به صورت سهل و آسان میسر کنند و به جای هزینه در ساخت پارکینگ این هزینه را به سمت افزایش ناوگان حمل‌ونقل عمومی از جمله مترو و اتوبوس‌های بین شهری ببرند تا جوابگوی نیازهای روزانه مردم باشد تا ضمن آنکه از حضور خودروهای تک سرنشین در سطح شهر می‌کاهد،  در مصرف بنزین هم صرفه شده و شاهد کاهش آلودگی هوا وجلوگیری از اتلاف وقت مردم باشیم.»
مشکل پارکینگ از عصر شتر تا عصر موتور
ظاهراً مشکل محلی برای پیدا کردن جای پارک وسیله نقلیه اعم از چارپایان تا موتور و ماشین از قدیم‌الایام تا امروز وجود دارد. دکتر فربد فدایی، روانپزشک و مدیر گروه روانپزشکی دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی با نگاه جذابی که به این مقوله دارد در مورد دشواری‌های یافتن محلی برای توقف خودرو و عوارض و عواقب آن به گزارشگر کیهان می‌گوید: «وسایل حمل و نقل انسان از پیش از تاریخ تا پس از آن دگرگونیهای فراوانی داشته است، زمانی انسان فقط به پاهای خود برای حمل و نقل متکی بود، سپس به فکر افتاد از چارپایان اعم از اسب و استر و شتر و حمار و گاو و فیل برای رفت و آمد بهره بگیرد، آنگاه تخت روان و قایق و کشتی و ارابه و کالسکه و سرانجام قطار و خودرو و زپلین و هواپیما وارد عرصه شدند، از همان زمان مشکل پارک خودروها نیز عیان شد. البته برای قطار و هواپیما، ایستگاه راه‌آهن و فرودگاه مشکل را حل کرد اما به گمانم سعدی هم به این مشکل اشاره داشت زمانی که سرود:
یا مکن با پیلبانان دوستی
یا بنا کن خانه‌ای در خورد پیل
به هر حال زمانی که فیلبان به دیدار شما می‌آید باید جایی هم برای توقف فیل او داشته باشید در غیر این صورت دشواریها پدید می‌آید. شاید به همین دلیل بوده است که شاعر سروده است.
نه به استر بر سوارم نه چو اشتر زیر بارم
نه خداوند رعیت نه غلام شهریارم
غم موجود و پریشانی معدوم ندارم
نفسی می‌زنم آسوده و عمر می‌گذارم
و دیگری هم در این مضمون از نداشتن خر و در مقابل آسوده بودن از تهیه کاه و جوی آن خبر داده است که این کاه و جو را می‌توان معادل بنزین و گازوئیل امروز در نظر گرفت. به هر حال مشکلات همراه با استفاده از وسایل نقلیه، از عصر شتر تا عصر موتور ادامه داشته است که از جمله آن محلی برای توقف مرکب است در قدیم طویله و اصطبل و امروز پارکینگ و توقفگاه مورد نیاز بوده و هست.»
دکتر فدایی در ادامه خاطرنشان می‌کند: «بشر غارنشین برای رفتن از جایی به جای دیگر پیاده می‌رفت اما زمانی که با مرکب از این سو به آن سو رفت باید به فکر جایی برای ایستادن و مراقبت از چارپای خود می‌بود. گاهی میخ طویله یا نرده‌ای برای بستن افسار اسب و استر کفایت می‌کرد یا گاهی مرکب چون رخش چنان باهوش بود که نیازی به بستن او احساس نمی‌شد. اما عصر نوین و اختراع دوچرخه‌ و موتورسیکلت و اتومبیل به تعداد انبوه، ‌نیاز به جایگاهی برای توقف آنها را پدید آورد. در آغاز گوشه خیابان و کوچه کفایت می‌کرد اما با افزایش تعداد وسایل نقلیه ضرورت ساماندهی به این امر حس شد جایی در خانه به اتومبیل اختصاص داده شد اما زمانی که فرد با اتومبیل به محل دیگری می‌رفت مشکل عیان می‌شد و در مجموع پیدا کردن جای پارک اتومبیل امروز به یکی از اشتغالات ذهنی شهروندان در شهرهای بزرگ بدل شده است.»
دکتر فدایی با اشاره به اینکه الان داشتن خودروی مجلل گرانقیمت که انتظار می‌رود در طرفه العین خود را به مقصد برساند چاره‌ساز نیست، می‌گوید: «به نظر می‌رسد خودروی ارزانی که جای پارک داشته باشد کارآمدتر  است.»
به اعتقاد این روانپزشک افراد برای حل مسئله پارک خودرو راه‌حل‌های گوناگونی پیدا کرده‌اند از جمله: صبح خیلی زود سوار بر خودرو می‌شوند و جای پارک خوبی هم پیدا می‌کنند اما گاهی باید ساعتها انتظار بکشند تا زمان ملاقات برسد، یا در محل مورد نظر آنان باز شود. گروه دیگر اعتنایی به تابلوی توقف ممنوع، خط‌کشی عبور عابر پیاده، حریم چهارراه‌ها، جلوی پارکینگ خانه‌ها ندارند، می‌گویند کار ما مهم‌تر است و ان‌شاءالله جریمه نمی‌شویم و از نظر آنان هم مشکلاتی که برای دیگران پیش می‌آید ابدا اهمیت ندارد. زمانی که پس از مدتی برای بردن اتومبیل خود مراجعه کنند و با اعتراض فردی که به خاطر بی‌توجهی آنان امکان خروج از پارکینگ اتومبیل را نداشته است یا عابرانی که به علت گرفته شدن پیاده‌رو قادر به استفاده از آن نیستند روبه‌رو شوند می‌گویند خب حالا مگه چی شده، گاهی اظهار لطف می‌کنند و آدرس می‌دهند که من در فلان اداره هستم کار داشتی بیا دنبال من یا حتی شماره تلفن می‌گذارند و به این توجه ندارند که فرضاً یک خانم محترم صحیح نمی‌داند با تلفن زدن شماره خود را در اختیار فرد ناشناسی که با نهایت بی‌فکری جلوی پارکینگ را گرفته است، بگذارد. اینگونه رفتارها، رفتارهای ضداجتماعی و غیراجتماعی است که از افرادی دیده می‌شود که یا از آداب زندگی اجتماعی ناآگاهند و یا به آن دلبستگی ندارند. مدیر گروه روانپزشکی دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی در ادامه به راهکارهایی برای رفع این معضل اجتماعی اشاره می‌کند و می‌گوید: «آموزش احترام به حفظ حقوق دیگران از کودکی، آموزش مقررات راهنمایی به کودکان در مدرسه و بالاجبار سخت‌گیری و جریمه کردن این افراد برخی از آنهاست اما بهترین راه استفاده از وسایل حمل و نقل عمومی در کنار آموزش به پیاده‌روی است. البته به شرط آنکه امنیت مردم برای استفاده از پیاده‌روها تامین شود و ناوگان حمل‌ونقل عمومی توسعه یابد تا پاسخگوی همه نیازهای شهروندان بخصوص در کلان شهرها باشد.»
دکتر فدایی در ادامه می‌گوید: «این همه تبلیغات برای فروش اتومبیل وارداتی یا داخلی را کم کنیم. از یک سو خرید و استفاده از اتومبیل که به بی‌تحرکی، چاقی، افزایش فشار روانی، تصادفهای خونین و برخورد بر سر جای پارک منجر می‌شود تشویق می‌گردد و از سوی دیگر صدها برابر هزینه برای درمان عوارض پزشکی، روانی و اجتماعی این موضوعات باید خرج کرد. این چرخه معیوب را باید قطع کرد.»