«فرونشست زمین» زنگ خطر مهاجرت‌های سرزمینی را به صــدا درآورده اســت

کد خبر: ۲۹۴۵۳۵

تاریخ: ۰۵ شهريور ۱۴۰۳ - ۱۹:۵۲

رئیس گروه آب‌زمین‌شناسی سازمان زمین‌شناسی کشور با بیان اینکه ایران مرکزی با خطر شدید فرونشست روبه‌رو است گفت: با ادامه این روند موجی از مهاجرت‌های سرزمینی از ایران مرکزی را شاهد خواهیم بود.

به گزارش خبرگزاری تسنیم، ایمان انتظام‌سلطانی در یک برنامه اظهارداشت: ایران مرکزی با خطر شدید فرونشست روبه‌رو است و اگر الگوی مصرف کشاورزی اصلاح و حفر چاه‌های عمیق ممنوع نشود، کشور با تنش آبی، و تخلیه آبخوان‌ها رو‌به‌رو خواهد شد که می‌تواند منجر به مهاجرت‌های گسترده درون سرزمینی شود.

انتظام‌سلطانی افزود: وقتی در دشتی آب‌های زیرزمینی از بین ‌برود، دیگر امکان سکونت خصوصاً در بخش‌های خشک و بدون رودخانه‌های دائمی برای انسان‌ها وجود نخواهد داشت و کم‌کم مهاجرت شکل می‌گیرد و باید گفت بسیاری از بخش‌های ایران مرکزی براثر تغذیه نشدن آبخوان‌ها و فرونشست پتانسیل مخازن آب‌های زیرزمینی خود را به نحو قابل‌توجهی از دست داده‌اند. وی با بیان اینکه در سرزمین خشکی مثل ایران که از قدیم مردم ما به زندگی با شرایط کم‌آبی عادت داشته‌اند، آب مسئله حیاتی است و بسیاری از دشت‌های ایران مثل دشت قزوین برای کشاورزی بیش از 90 درصد به آب‌های زیرزمینی وابسته هستند، گفت: اولویت کشاورزی باید در مناطقی باشد که منابع آب سطحی را مانند شمال و خوزستان دارا هستند، که آن نیز باید با بالا بردن بازدهی آب در کشاورزی همراه باشد.

رئیس گروه آب‌زمین‌شناسی سازمان زمین‌شناسی با بیان اینکه نمی‌توان برای کشاورزی در بلندمدت به منابع آب زیرزمینی وابسته باشیم، ادامه داد: کشاورزی باید بر اساس الگوی کشت و در دسترس بودن آب اصلاح شود و در ایران برای تولید هر کیلوگرم محصولات کشاورزی، تقریباً بیش از دو برابر کشورهای دیگر آب برداشت می‌کنیم.

انتظام‌سلطانی با اشاره به اینکه فرونشست گسترده در ایران بین سال‌های 1375 تا 1379 شکل گرفت، اظهار داشت: ما کم و بیش تاثیرات فرونشست روی ساختمان‌ها را می‌بینیم و شکاف‌ها در برخی زیرساخت‌ها همچون راه‌آهن و جاده، عمر مفید آنها را کاسته است.

وی افزود: بر خلاف عقیده عمومی که فرونشست و کاهش سطح آبخوان را خطر اصلی برای کشور نمی‌دانند، خطر اساسی این است که آبخوان‌ها بخشی از ظرفیت مخازن خود را از دست بدهند و تراکم حاصل از فرونشست امکان تغذیه بخش‌های عمیق‌تر آبخوان را مختل کند که اگر همین روند در برخی مناطق ایران مرکزی مثل اصفهان، شیراز، کرمان و یزد ادامه پیدا کند، شاهد وضعیت اسفباری در آینده برای وضعیت جمعیتی خواهیم بود.

رئیس گروه آب‌زمین‌شناسی سازمان زمین‌شناسی درباره چرایی احداث قنات در ایران گفت: برای اینکه ایرانی‌ها می‌دانستند کمبود آب دارند و به وسیله قنات‌ها، آب را از قسمت‌های کوهستانی به وسط دشت می‌آوردند اما متاسفانه حالا به پمپ‌ها و چاه‌ها وابسته شدیم و راه‌حل راحت عمیق‌تر کردن چاه‌ها را برای رسیدن به آب را انتخاب کرده‌ایم.

انتظام سلطانی گفت: برای جلوگیری از تخلیه آبخوان‌ها باید عمق چاه‌هایی که حفر می‌شود

بر اساس وضعیت آبخوان مشخص باشد و اجازه حفر چاه عمیق‌تر داده نشود، از سویی حتی لایروبی و احیای قنات‌ها هم اقدام خوبی است اما پاسخگوی نیاز آبی که به وجود آمده، نخواهد بود و در درجه اول باید این نیاز آبی بیش از توان آبی کشور کنترل شود.

وی درباره طرح‌های انتقال آب از خلیج‌فارس و خزر هم توضیح داد: این آب در صورت انتقال، فقط بخشی از نیاز صنعت و آشامیدنی را پاسخگو است و حجم آبی که می‌توان از دریا به خشکی منتقل کرد نسبت به میزان مصرف آب خصوصاً در بخش کشاورزی بسیار کم و گران قیمت است.

رئیس گروه آب‌زمین‌شناسی سازمان زمین‌شناسی ادامه داد: یکی از راهکارهای مقابله با تنش آبی این است که به همان اندازه آبی که داریم، مصرف کنیم. وزارت نیرو می‌داند چقدر آب وارد هر دشتی می‌شود و اگر از این آب تجدیدپذیر بین 40 تا 60 درصد استفاده شود، وارد تنش آبی نمی‌شویم و این در حالی است که در ایران از 80 تا 90 درصد و شاید بیشتر از این منابع برداشت می‌کنیم.

انتظام‌سلطانی، مخاطرات فرونشست را به دو دسته خطراتی که برای آبخوان‌ها به وجود می‌آورد و آسیب‌هایی در سطح زمین تقسیم کرد و توضیح داد: وقتی که بخش‌های بالایی دشت متراکم می‌شود، جایی برای ذخیره آب در

ریزدانه‌ها نمی‌ماند و بدین ترتیب اجازه نمی‌دهد آب از بالا، قسمت‌های عمیق‌تر آبخوان را تغذیه کند؛ پس آبخوان به طور جدی صدمه می‌بیند و دیگر برداشت آب معنی ندارد بلکه تخلیه آبخوان در بخش‌های عمیق‌تر صورت می‌گیرد.

وی افزود: در واقع بعد از مدتی که آب از قسمت‌های عمیق آبخوان برداشته شود، چون قسمت‌های بالایی در اثر فرونشست متراکم شده‌اند نمی‌توانند آبی از خودشان عبور دهند و قسمت‌های عمیق را تغذیه کنند بدین ترتیب آبخوان در بخش عمیق‌تر تخلیه و موجب می‌شود برخی از آبخوان‌ها قدرت بازسازی خود را از دست بدهند.

رئیس گروه آب‌زمین‌شناسی سازمان زمین‌شناسی با بیان اینکه مخاطره دیگر این است که فرونشست با برخی از ساختارهای زمین‌شناسی بر روی هم تاثیر می‌گذارند، گفت: وجود گسل، مرز کوه و دشت، نوع خاک، تغییر ضخامت خاک که در این مناطق ما فرونشست نامتقارن خواهیم داشت و در این صورت آسیب‌های ساختمانی و شکاف‌ها خود را نمایان می‌سازند.

انتظام‌سلطانی با تاکید بر اینکه این آسیب‌ها بر روی ساختمان‌ها و شریان‌های حیاتی مثل خطوط راه‌آهن، جاده‌هاو... هم تاثیر می‌گذارند؛ خاطرنشان کرد: بیشتر مسئولان نیز در رابطه با این خسارات حساس هستند در حالی که آسیبی که به آبخوان‌ها وارد می‌شود، شاید اهمیت بیشتری در درازمدت برای کشور دارد.