موانع فهم قرآن (2) (پرسش و پاسخ)

کد خبر: ۲۹۳۹۵۳

تاریخ: ۲۷ مرداد ۱۴۰۳ - ۲۰:۲۱

پرسش:

برای شناخت حقایق، معارف و آموزه‌های وحیانی قرآن چه حجاب‌ها و موانعی وجود دارد که ما را از رسیدن به آنها محروم می‌سازد؟

پاسخ:

در بخش نخست پاسخ به این سؤال به مباحثی همچون: مهم‌ترین شرط پیوند با قرآن، اهم حجاب‌های فهم قرآن شامل: 1- حجاب خودبینی و غرور 2- حجاب عقاید فاسد و تقلید کورکورانه 3- حجاب گناهان پرداختیم. اینک در بخش پایانی دنباله مطلب را پی می‌گیریم.

4- حجاب حب دنیا

یکی از مهم‌ترین حجاب‌های فهم قرآن کریم حجاب تعلقات و علایق دنیوی و حب دنیا می‌باشد که مراد از اقفالها در آیه 24 سوره محمد احتمالاً به این معنا باشد. «افلا یتدبرون القرآن ام علی قلوب اقفالها» آیا آنها در قرآن تدبر نمی‌کنند، یا بر دلهایشان قفل نهاده شده است؟! بعضی از مفسران زندگی انسان را از کودکی تا سن چهل سالگی به پنج دوران تقسیم کرده‌اند که این تقسیم‌بندی را براساس آیه 20 سوره حدید انجام داده‌اند: «اعلموا انما الحیاهًْ الدنیا لعب و لهو و زینه و تفاخر بینکم و تکاثر فی‌الاموال والاولاد» «بدانید زندگی دنیا فقط بازی و سرگرمی و تجمل پرستی و فخرفروشی در میان شما و افزون‌طلبی در اموال و فرزندان است» برای این دوران پنج‌گانه در آیه مربوطه هر کدام هشت سال قائل شده‌اند: 1- هشت سال به بازی مشغول است 2- هشت سال به لهو و سرگرمی 3- هشت سال در بحبوحه جوانی به سراغ زینت و زیبایی می‌رود 4- هشت سال به تفاخر و فخرفروشی می‌پردازد 5- و بالاخره در هشت سال پایانی به دنبال تکاثر و افزون‌طلبی در اموال و نیروها می‌رود و در اینجا شخصیت انسان در سن چهل سالگی تثبیت می‌شود و این حالت تا آخر عمر ممکن است باقی بماند و در نتیجه مجالی برای دنیاپرستان جهت اندیشیدن به حیات معنوی در ارزش‌های جاودانی باقی نماند. همچنین پیامبر اکرم(ص) می‌فرمایند: حب‌الدنیا اصل کل معصیهًْ و اول کل ذنب» حب دنیا ریشه هر معصیت و اول هر گناهی است. (تنبیه الخواطر، ج 2، ص 122) امام خمینی(ره) در این رابطه می‌فرمایند: «از حجب غلیظه که پرده ضخیم است بین ما و معارف و مواعظ قرآن، حجاب حب دنیا است که به واسطه آن قلب تمام هم خود را صرف آن کند، و وجهه قلب یکسره دنیا وی شود، و قلب به واسطه این محبت از ذکر خدا غافل شود و از ذکر و مذکور اعراض کند،‌و هر چه علاقه‌مندی به دنیا و اوضاع آن زیادت شود، پرده و حجاب قلب ضخیم‌تر گردد و... شاید قفل‌های قلب که در آیه شریفه است که می‌فرماید: «افلا یتدبرون القرآن ام علی قلوب اقفالها» (محمد- 24) همین قفل و بندهای علایق دنیوی باشد (آداب الصلوهًْ، امام خمینی(ره)، ص 201)

5- حجاب جمودگرایی نسبت به آرای پیشینیان

یکی از موانع بزرگ فهم و بهره‌برداری از پرتوهای نورانی قرآن کریم، جمود بر آراء و اقوال مفسران بزرگ و توقف بر تفسیر و اندیشه‌های آنان است، به این گمان که هر آنچه آنان گفته یا نوشته‌اند، صحیح است یا اینکه سخن نهایی را در این باب ارائه نموده‌اند، بدین ترتیب هر گونه سخنی برخلاف گفته‌های آنان، ناصواب، خلاف دین و مصداق تفسیر به رأی باطل تلقی خواهد شد. حضرت امام خمینی(ره) ضمن تأکید فراوان براصل تدبر و تفکر در آیات قرآنی،‌هر گونه جمود و توقف برگفته‌ها و نوشته‌های مفسران را نادرست خوانده، باب اندیشیدن و برداشت‌های اخلاقی و عرفانی و تاویل را به ویژه در معارف قرآنی برای اهل معرفت و اندیشه باز داشته و می‌فرماید «یکی دیگر از حجب که مانع از استفاده از این صحیفه نورانیه است، اعتقاد به آن است که جز آنکه مفسرین نوشته یا فهمیده‌اند کسی را حق استفاده از قرآن شریف نیست و تفکر و تدبر در آیات شریفه را به تفسیر به رأی که ممنوع است اشتباه نموده‌اند، و به واسطه این رأی فاسد و عقیده باطله،‌ قرآن شریف را از جمیع فنون استفاده عاری نموده و آن را به کلی مهجور نموده‌اند، در صورتی که استفادات اخلاقی و ایمانی و عرفانی به هیچ وجه مربوط به تفسیر نیست تا تفسیر به رأی باشد.» (همان، ص 199)