تفاوت عدالت با مساوات

کد خبر: ۲۹۳۷۸۵

تاریخ: ۲۴ مرداد ۱۴۰۳ - ۲۰:۲۰

آبا هر نوع تفاوت که در جامعه بين افراد باشد مخالف عدالت است و لازمه عدالت، مساوات مطلق است؟ يا عدالت، مستلزم مساوات مطلق نيست و گاهي عدالت ايجاب مي کند که تفاوت و امتياز گذاشته شود و مقتضي عدالت اين است که تبعيض‌ها و تفاوت‌هاي بيجا و بلا استحقاق نباشد، اگر مقتضاي عدالت اين است، ملاک بجا بودن و بيجا بودن نيست.

معني عدالت اين نيست که همه مردم از هر نظر در يک حد و يک مرتبه و يک درجه باشند، جامعه، خود به خود مقامات و درجات دارد و در اين جهت مثل پيکر است، وقتي که مقامات و درجات دارد، بايد تقسيم بندي و درجه بندي شود. راه منحصر، آزاد گذاشتن افراد و زمينه مسابقه فراهم کردن است، همين که پاي مسابقه به ميان آمد خود به خود به موجب اينکه استعدادها در همه يکسان نيست و به موجب اينکه مقدار فعاليت‌ها و کوشش‌ها يکسان نيست، اختلاف و تفاوت به ميان مي آيد، يکي جلو مي‌افتد و يکي عقب مي ماند، يکي جلوتر مي رود و يکي عقبتر. مقتضاي عدالت اين است که تفاوت‌هايي که خواه و ناخواه در اجتماع هست، تابع استعدادها و لياقت‌ها باشد،..... مقتضاي عدالت اين است که در مسابقات قهرماني استعداد و لياقت و هنرنمايي ملاک تقدم و تاخر قرار گيرد، مقتضاي عدالت اين نيست که هنرمند و بي هنر را به يک چشم ببينند و فرقي بين بااستعداد و بي استعداد نگذارد، اين جور مساوات‌ها عين ظلم و بي عدالتي است و آن جور تفاوت‌ها که بر مبناي لياقت و استعداد يا فعاليت و کاراست، عين عدالت و دادگستري است.

مقتضاي عدالت مساوات است، در شرايط حقوقي مساوي نه در شرايط نامساوي..... عدالت اين است که در شئون اجتماعي و در راه استفاده از حقوق اجتماعي، شرايط دقيق يک مسابقه کامل نسبت به همه مزاياي اجتماعي فراهم شود و طبق يک مسابقه عمل شود، معني مساوات و به يک چشم ديدن و همه را برابر در نظر گرفتن هم اين است که هيچ ملاحظه مشخصي در کار نباشد، از نظر ملاحظات شخصي همه علي‌السويه باشند، از نظر ملاحظات طبقاتي همه علي‌السويه باشند...

* شهید مطهری، 20 گفتار، صص 90-89