# محیط زیست

تهیه نقشه و برچسب ژنتیکی گونه‌های جانوری برای اولین بار در کشور

کد خبر: ۲۹۳۱۳۳

تاریخ: ۱۵ مرداد ۱۴۰۳ - ۱۹:۵۴

نقشه‌های برچسب ژنتیکی و دی ان‌ای بارکدینگ رده‌ها و گونه‌های مختلف جانوری برای اولین بار در کشور تهیه می‌شود که تاکنون برای خرس قهوه‌ای و گونه‌هایی از آهوان کشور تهیه شده و برای بقیه گونه‌ها نیز در دست اقدام است.

به گزارش ایرنا، تنوع زیستی هر کشور ذخیره‌ای ارزشمند و در عین حال آسیب پذیر است، به ویژه که اکنون با خطرات و چالش‌های زیادی مانند تغییر اقلیم، توسعه شهرنشینی، فعالیت‌های صنعتی و تخریب زیستگاه مواجه هستیم که تمام اینها حیات تنوع زیستی را تهدید می‌کند، در این رهگذر بسیاری از گونه‌ها چه گیاهی و چه جانوری از بین می‌روند و اگر اطلاعاتی

از انها در دست نباشد ممکن است برای همیشه به فراموشی سپرده شوند و یا اینکه مطالعات اشتباهی بر روی بقایایی آنها انجام شود بنابراین یکی از بهترین روش‌هایی که در سال‌های گذشته امکان شناسایی و رده‌بندی جانوران را به صورت سریع و قابل اعتماد فراهم کرده، شناسایی مارکر مولکولی (DNA Barcoding ) با استفاده از نشانگرهای مولکولی DNA است، در این روش به عنوان ابزار دقیق و سریع برای شناسایی و طبقه‌بندی گونه‌ها استفاده می‌شود. به خوبی می‌توان در زمینه شناسایی و مدیریت تنوع ژنتیکی حیات وحش از این روش‌ها استفاده کرد، در واقع شناسایی و رده‌بندی گونه‌ها از حدود ۲۵۰ سال پیش تاکنون تغییر و پیشرفت چندانی نکرده بود و همواره با استفاده از صفات و ویژگی‌های ظاهری گونه‌ها مانند رنگ، شکل و رفتار موجودات زنده انجام می‌شد اما در چند دهه اخیر پیشرفتی در این روش روی داد که در آن از اطلاعات مولکولی و ژنتیکی گونه استفاده می‌شود که بسیار هم دقیق است.

در واقع یکی از دشواری‌هایی که زیست شناسان هنگام کار بر روی موجودات زنده با آن رو‌به‌رو می‌شوند، شناسایی گونه است اینکه از چند گونه تشکیل شده‌اند یا اینکه وقتی بر روی یک گونه کار می‌کنند اصلا مسیر درستی را طی می‌کنند یا خیر، که بارکدگذاری ژنتیکی به عنوان روشی جدید به کمک زیست شناسان آمد و موجب شد تا روند شناسایی و رده‌بندی گونه‌ها نسبت به قبل هم سرعت بیشتری پیدا کند و هم اینکه اطمینان بیشتری به دست آید، در واقع با این روش می‌توان فهمید که یک گونه متعلق به کجاست و چند زیرگونه دیگر و حتی چند گونه دیگر از آن وجود دارد که موجب کاهش خطا در روند مطالعه می‌شود.

با توجه به اهمیت موضوع، سازمان حفاظت محیط زیست در صدد تهیه نقشه‌های ژنتیکی گونه‌ها و تهیه برچسب ژنتیکی و دی ان‌ای بارکدینگ رده‌ها و تاکسون‌های مختلف برآمده و پیشرفت‌هایی هم داشته است که مدیر دفتر موزه ملی تاریخ طبیعی و ذخایر ژنتیکی سازمان حفاظت محیط زیست دراین باره به ایرنا گفت: یکی از کارهای در دست اجرا تهیه نقشه‌های ژنتیکی در کشور است، در واقع برای اولین بار در کشور نقشه‌های ژنتیکی گونه‌های شاخص و در تهدید در دستور کار قرار گرفته است که در این راستا سال گذشته برای خرس قهوه‌ای و یکی از گونه‌های آهوی کشور این نقشه تهیه شد، امسال هم برنامه این است که برای تعداد دیگری از گونه‌های شاخص و در تهدید کشور این کار را ادامه دهیم.

محمدرضا اشرف زاده با تاکید بر اینکه تهیه نقشه ژنتیکی گونه‌هایی که در معرض تهدید هستند اولویت دارند، افزود: در نظر داریم امسال برای سه گونه آهوی دیگر نیز این نقشه را تهیه کنیم، همچنین به احتمال زیاد برای گونه کل و بز هم برنامه تهیه نقشه را داریم البته تمام این کارها به میزان اعتبارات مورد نیاز بر می‌گردد و از آنجا که بخش زیادی از اعتبارات به اسناد خزانه تبدیل شده کار برای ما تا حدودی دشوار شده است.

وی اظهار داشت: کار دیگری که در سازمان محیط زیست آغاز شد تهیه برچسب ژنتیکی و دی ان‌ای بارکدینگ رده‌ها و تاکسون‌های مختلف است، سال گذشته این کار را برای آهوان کشور شروع کردیم و قراردادی بسته و طرح را آغاز کردیم که در مراحل پایانی است.

مدیر دفتر موزه ملی تاریخ طبیعی و ذخایر ژنتیکی سازمان حفاظت محیط زیست گفت: همچنین تهیه برچسب ژنتیکی و دی ان‌ای بارکدینگ سایر رده‌ها و تاکسون‌ها شامل خزندگان، دوزیستان، خفاش‌ها، جوندگان و پرندگان ایران هم جزو برنامه‌های امسال ما است، رایزنی‌ها انجام شده و در تلاشیم تا بخشی از آنرا امسال به نتیجه برسانیم، بقیه گونه‌ها هم در دستور کار است، البته باید در نظر داشته باشیم که کار بسیار سنگینی است به عنوان مثال بیش از ۵۵۰ گونه پرنده در کشور داریم که تهیه بارکدینگ تمام آنها کار بسیار دشواری خواهد بود اما به هر حال جزو برنامه ما است که انجام شود.

اشرف زاده ادامه داد: همچنین در ارتباط با پایگاه‌های داده‌ای و اطلاعات تنوع زیستی در حوزه‌های مختلف ضعف بزرگی در کشور داریم که در یکی دو سال اخیر برنامه‌های خوبی در حوزه تولید پایگاه داده به ویژه برای گونه‌های شاخص انجام شده است.

وی افزود: در زمینه داده‌های دیرینه شناسی، فسیل شناسی، داده‌های جانوری، گیاهی و پایگاه داده‌ها در حوزه غارهای کشور کمبودهای گسترده‌ای داریم، حال ممکن است این سؤال پیش بیاید که داشتن این اطلاعات چه فایده‌ای دارد و چه نیازی به داشتن پایگاه داده‌هاست که باید گفت اگر قرار است مطالعه‌ای انجام دهیم باید از تمام زوایا اینکه قبلا بر روی آن گونه و یا موضوع کار شده یا خیر را داشته باشیم، که پایگاه‌های داده‌ای در این زمینه به ما کمک می‌کند چون بخشی از پایگاه‌ها همان نقشه‌های عمومی است، نقشه‌هایی که بر روی آنها اطلاعات بخش‌های مختلف از جمله نقشه‌های ژنتیکی را داریم.

مدیر دفتر موزه ملی تاریخ طبیعی و ذخایر ژنتیکی سازمان حفاظت محیط زیست اظهار داشت: بنابراین مسئله این است که اگر پایگاه داده‌ها را داشته باشیم از یک طرف مناطقی که دارای کمبود و نقص هستند را شناسایی و طرح‌های آینده را اولویت‌بندی می‌کنیم، از طرف دیگر انجام طرح‌های تحقیقاتی و مطالعاتی که دانشگاه‌ها و پژوهشکده‌ها دنبال آن هستند راحت‌تر انجام می‌شود چون در این صورت عملا دسترسی بهتری به اطلاعات خواهند داشت.