مبارزه با مافیای زباله و کمک به حفظ سلامت شهروندان

عزم مردم و مسئولان برای شکست کمر مافیای زباله - بخش دوم

کد خبر: ۲۹۲۷۷۰

تاریخ: ۰۹ مرداد ۱۴۰۳ - ۲۲:۱۸

مافیای زباله و پسماند دیگر واژه‌های عجیب و غریبی نیستند؛ سال‌هاست که این واژه بر زبان مسئولان جاری است و انگار هیچ اهرم پرقدرتی برای مقابله با آن وجود ندارد. مافیایی که سرمایه‌اش طلای کثیف است و اعضای آن زباله‌گردهایی که گونی به دوش سر هر کوچه و برزنی بر سر سطل‌های زباله تا کمر خم شده‌ و زباله‌ و پسماندها را جدا کرده و در گونی‌های جداگانه جای می‌دهند. درآمد زباله‌گردها که بخش زیادی از آنها جزو اتباع خارجی‌اند بین ۲۰ تا ۵۰ میلیون تومان است، اما مافیای زباله درآمد 3 هزار میلیارد تومانی به جیب می‌زند. سود کلان زباله آن‌قدر بالا است که حتی طرح پیشنهادی سال گذشته شهرداری برای استخدام زباله‌گردها با حقوق ۱۲ تا ۱۵ میلیون تومانی هم با استقبال آنها مواجه نشد.

با شکل‌گیری و شکوفایی صنعت بازیافت، زباله ارزشی روزافزون پیدا کرد، چراکه ماده اولیه‌ای رایگان یا ارزان برای چرخ تولید صنعت رو به گسترشی به عنوان صنعت بازیافت است. جمع‌آوری این ماده اولیه رایگان، آرام آرام به شکل‌گیری مافیای پسماند منجر شده است. مافیای زباله آن‌قدر قدرتمند است که به گفته مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند از نیروهای ارزان و عمدتا کودکان کار استفاده می‌کنند و دغدغه برخورد نیروی انتظامی و شهرداری ندارند و هر روز پایشان را فراتر می‌گذارند و از فضای امنی که در شهر دارند سوءاستفاده می‌کنند. زباله‌گردهای حرفه‌ای و تمام‌وقت که تعدادشان به چندین هزارنفر می‌رسد و اکثرشان از مهاجرین هستند. صبح زود با کامیون‌های بزرگ در مناطق مختلف تهران پخش می‌شوند تا بیش از ۵۰ هزارمخزن زباله کوچه‌ و خیابان هر منطقه را بجویند. قوطی‌، بطری، کاغذ، پلاستیک، فلزات و... را جدا کنند و پیش از آنکه کامیون‌های جمع‌آوری زباله‌های ‌تر و خشک شهرداری بیایند، آنها را به گاراژهای دپو و ضایعاتی‌های اطراف تهران برسانند. در آنجا سرتیم‌های زباله‌گردها پس از تفکیک، زباله‌های خشک را به مراکزی که دقیقا هویتشان مشخص نیست، بفروشند. در این میان سلاطین مافیا پشت پرده‌اند و هیچ‌گاه از پرده بیرون نمی‌آیند.

نظرات مختلف درباره طرح‌های بازیافت

میرویس ۱۷ سال سن دارد و به نظر می‌رسد مهاجر باشد. تا کمر داخل سطل زباله فلزی خم شده و پلاستیک و کاغذها را داخل کیسه بزرگ رنگ و رو رفته‌اش می‌ریزد. سراغش می‌روم تا از زباله‌گردی برای من صحبت کند. می‌گوید: «شش ماه است که از هرات به تهران آمده‌ام. پارسال هم یک بار آمدم ولی دستگیر و رد مرز شدم. از ۱۰ صبح تا ۱۰ شب چند بار به مخازن زباله خیابان‌های منطقه شمس‌آباد سَرَک می‌کشم و ضایعات جمع می‌کنم. چشم 8 نفر به من است تا آخر ماه برای‌شان پول بفرستم. همه اینها که اینجا می‌بینی کارشان همین است. آخر شب هم بار کامیون می‌کنیم و به محله «آتش خاموش» حکیمیه تهرانپارس می‌بریم. آنجا محل دپوی زباله‌های قابل بازیافت است. هر روز باید چند کیسه پلاستیک و کاغذ جمع کنیم و تحویل بدهیم. ماهیانه چیزی بین ۱۳ تا ۱۷ میلیون تومان درآمد دارم. پیمانکار این زباله‌ها را خیلی ارزان از ما می‌خرد ولی چاره‌ای نداریم.

حسین سیگارودی، معاون خدمات شهری و محیط زیست منطقه 3 تهران می‌گوید: «به منظور سهولت در فرآیند تفکیک پسماند در مبدأ، شهروندان علاقه‌مند به حفظ محیط‌زیست با مراجعه به بخش نوماند در نرم‌افزار کاربردی شهرزاد می‌توانند نسبت به ثبت درخواست خود مبنی بر تحویل پسماندهای خشک اقدام کنند.»

سیگارودی اظهار می‌دارد: «به منظور آشنایی هرچه بیشتر شهروندان با نحوه عملکرد نرم‌افزار کاربردی نوماند، کارشناسان اداره مدیریت پسماند منطقه با حضور در مراکز اداری، تجاری، مجتمع‌های مسکونی، مراکز پرتردد، سرای محلات و... اقدام به اطلاع‌رسانی در خصوص این اپلیکیشن می‌کنند.»

معاون شهردار منطقه ۳، فرهنگ بازیافت را یکی از راهکارهای اصولی مقابله با بحران زیست محیطی برشمرد و ابراز امیدواری کرد که با  مراحل جمع‌آوری و تفکیک زباله از مبدأ، تفکیک و پردازش زباله و بازیافت زباله، بخش عمده‌ای از مشکلات محیط زیستی برطرف شد. مدیرعامل سازمان پسماند شهرداری تهران گفت: نرم‌افزار کاربردی «نوماند» به منظور جمع‌آوری پسماند خشک شهروندان در سه منطقه شهرداری تهران آغاز به کار کرد.»

سعیده عسکری، کارشناس ارشد محیط زیست به گزارشگر کیهان می‌گوید: «کشورهای صنعتی به‌واسطه تولید و مصرف کالا دارای بالاترین نرخ در تولید زباله هستند، اما آنها راه‌حل این مشکل را نیز یافته‌اند و به همان اندازه که تولید می‌کنند، ضایعات ایجاد شده را نیز بار دیگر در فرآیند بازیافت به کار می‌گیرند. این در حالی است که روزی ۵۰ هزار تن زباله در ایران تولید می‌شود که کمتر از ۱۰ درصد آن بازیافت می‌شود. بازیافت زباله دو روش کمپوست و بازیافت معمولا در بازیابی زباله‌ها به کار گرفته می‌شود که اولی موجب حاصلخیزی خاک کشاورزی و دیگری به عنوان مواد اولیه برای ساخت کالاهای دیگر استفاده خواهد شد.»

وی در ادامه می‌افزاید: «کشورهای صنعتی به واسطه تولید و مصرف کالا دارای بالاترین نرخ در تولید زباله هستند، اما آنها راه‌حل این مشکل را نیز یافته‌اند و به همان اندازه که تولید می‌کنند، ضایعات ایجاد شده را نیز بار دیگر در فرآیند بازیافت به کار می‌گیرند. این در حالی است که روزی 50 هزار تن زباله در ایران تولید می‌شود که کمتر از 10 درصد آن بازیافت می‌شود.»

صف طویل طرح‌های بازیافت زباله

تفکیک زباله از مبدأ همچنان در پایتخت یک معما است. آن‌گونه که مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند اعلام کرده، طرح ۱۸ ساله تفکیک زباله از مبدأ شکست خورده است. سال‌های اولیه شروع طرح تفکیک زباله از مبدأ شهرداری وقت با آموزش شهروندی به شهروندان تلاش کرد تا آنها را به تفکیک زباله‌ تر و خشک در منزل ترغیب کند. طرحی که با تبلیغات گسترده در رسانه ملی نیز همراه شد، اما در ادامه به فراموشی سپرده شد.

در این سال‌ها طرح‌های دیگر مانند گماردن مخازن مخصوص تفکیک زباله‌تر و خشک در میادین بزرگ شهر و یا پارک‌های تهران انجام شد که این طرح‌ها نیز با شکست مواجه شد. اما آذرماه سال گذشته شهرداری با رونمایی از طرح نوماند در اپلیکیشن شهرزاد اعلام کرد می‌خواهد شهروندان را به تفکیک زباله در مبدا و فروش زباله‌های خشک ترغیب کند.

رضا محمدی مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند درباره این طرح توضیح می‌دهد: «شهروندان تهرانی می‌توانند با نصب سوپر اپلیکیشن شهرزاد و مراجعه به بخش نوماند، درخواست خود را برای تحویل و فروش پسماندهای خشک ثبت و روز و ساعت مراجعه ناوگان دریافت پسماند را طبق زمان‌بندی دلخواه خود اعلام کنند.»

همچنین طرح آزمایشی جمع‌آوری پسماند توسط پاکبانان در منطقه ۱۰ تهران در دست انجام است. در این طرح پاکبانان در محدوده فعالیت‌شان علاوه‌بر نظافت شهر و جمع‌آوری زباله‌های تر، می‌توانند به خانه‌های شهروندان مراجعه و پسماندهای خشک آنها را دریافت کنند. پیمانکاران این زباله‌ها را خریداری می‌کنند و با این اقدام حقوق پاکبانان به ۲۰میلیون تومان هم می‌رسد.

جولان مافیای زباله در شهر

مدت‌هاست که مافیای زباله در سطح شهر جولان می‌دهد. مافیایی که قدرت آن را دارد که چند نفر را اجیر کند و به سطح شهر بفرستد تا از داخل سطل زباله‌ها برایش طلای کثیف جمع کنند. درآمد حاصل از این کار به‌قدری زیاد است که مافیا روز به روز قدرت بیشتری می‌گیرد. حالا قرار است «نوماند» دست و پای مافیای زباله را جمع کند.

حمیدرضا پناهنده، کارشناس حوزه پسماند می‌گوید: «به نظر می‌رسد افرادی هستند که همه تلاششان را می‌کنند که طرح نوماند به‌خوبی انجام نشود. بعد هم بگویند که نشد و این طرح نیز همانند طرح‌های قبلی برای همیشه تعطیل شود و آنها به روش قبلی خودشان برگردند.»

روش‌هایی که جز قوی‌تر کردن مافیای زباله، نتیجه دیگری در بر نداشته است. مدت‌هاست که مافیای زباله در سطح شهر جولان می‌دهد و هیچ کس هم نیست با آن مقابله کند. مافیایی که قدرت آن را دارد که چند نفر را اجیر کند و به سطح شهر بفرستد تا از داخل سطل زباله‌ها برایش طلای کثیف جمع کنند. درآمد حاصل از این کار به قدری زیاد است که مافیا روز به روز قدرت بیشتری می‌گیرد. در چنین شرایطی سازمان مدیریت پسماند شهرداری تهران طرح نوماند را راه‌اندازی کرد تا برای همیشه بساط زباله‌گردی را جمع کند، اما برخی منتقدین معتقدند این طرح نتوانسته در حد انتظار میان شهروندان جا باز کند. مدیریت پسماند پایتخت همواره مورد نقد کارشناسان شهری بوده ‌است، آنها می‌گویند: اگر همت جمعی برای برچیدن بساط مافیای زباله وجود نداشته‌ باشد، نمی‌توان به پایان زباله‌گردی امید داشت. بدون شک درآمد حاصل از بازیافت پسماند آن‌قدر عظیم است که مافیای زباله به‌راحتی آن را از دست نمی‌دهد. پس باید عزم و اراده کافی برای برداشتن این مافیای ثروتمند وجود داشته‌ باشد. در غیر این صورت مشکلات همچنان به روال سابق ادامه پیدا می‌کند و تنها شاید میزان آن کم و زیاد شود.

مبارزه جدی با مافیای زباله

رضا محمدی، مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهر تهران، یکپارچه کردن پیمانکاری در موضوع زباله و جمع‌آوری در تهران را یکی از راهکارهای مقابله با مافیای زباله عنوان کرده و توضیح می‌دهد: «وضعیت قراردادها را تغییر داده و به یک ساختار واحد رسیده‌ایم. به عنوان مثال در منطقه یک ما ۱۰ ناحیه داریم که حدود ۹ پیمانکار جمع‌آوری زباله را برعهده داشت. یک پیمانکار تفکیک داشتیم و یک پیمانکار حمل زباله به آرادکوه و در آرادکوه هم یک پیمانکار برای پردازش داشتیم. بیش از ۱۴ نفر در این پروسه دست داشتند. ما در حال حاضر همه را یکپارچه کرده‌ایم. با این کار زباله‌گردها از مخازن حذف می‌شوند. دیگر زباله‌ها برای یک پیمانکار است. به جای اینکه زباله را در مخزن تفکیک کنند؛ می‌توانند در آرادکوه و یا در ایستگاه میانی این کار را انجام بدهد و یا به هر مدلی که خودش بخواهد؛ مهم خروجی کار است.»

وی در ادامه می‌افزاید: «در مدیریت پسماند با کسی شوخی نداریم و مماشات نمی‌کنیم. پیمانکاران باید بدانند در چارچوب مقررات عمل کنند و به ازای هر زباله‌گرد یک میلیارد تومان پیمانکاران جریمه می‌شوند. طبق ماده ۱۶ قانون مدیریت پسماند، زمانی که زباله داخل مخزن گذاشته می‌شود، مالکیتش از آن شهرداری تهران است. پس برداشتن این پسماندها از مخازن به مثابه سرقت است و به همین دلیل به این افراد زباله‌دزد می‌گوییم.»

درحالی که شهرداری تهران از عزم جدی این ارگان برای مقابله با مافیای زباله در تهران و جمع کردن بساط زباله‌گردی در پایتخت سخن می‌گوید، اما هنوز هم در ساعت‌های مختلف زباله‌گردها با پرسه زدن در خیابان‌های شهر زباله‌های خشک را از مخازن جمع و به محل دپو منتقل می‌کنند. واقعیتی که با کمی پرسه زدن در خیابان‌های تهران می‌توان آن را از نزدیک دید.