دلایل مهجوریت قرآن (1) (پرسش و پاسخ)

کد خبر: ۲۹۲۴۲۶

تاریخ: ۰۳ مرداد ۱۴۰۳ - ۱۹:۳۵

پرسش:

چرا قرآن کریم در میان مسلمانان مهجور و مورد شکایت پیامبر اکرم(ص) قرار گرفته است؟

پاسخ:

تنها شکایت پیامبر(ص)

زندگانی با برکت و پرفراز و نشیب پیامبر اکرم(ص) به گونه‌ای سپری گشت که آن حضرت هیچگاه درباره سختی‌ها، مصیبت‌ها، جنگ‌ها و دشمنی‌ها و نفاق‌ها و... به خدا شکایتی نکرد، اما فقط در یک مورد آن هم در سوره فرقان آیه 30 پیامبر اکرم(ص) به خدای متعال از قوم خودش گله می‌کند که آنها قرآن را در عمل مهجور کردند: «وقال الرسول: یارب ان قومی اتخذوا هذا  القرآن مهجوراً» پیامبر اکرم(ص) فرمود: پروردگارا! همانا قوم و ملت من این قرآن را در عمل رها کرده و به آموزه‌های وحیانی آن عمل نمی‌کنند.

اولویت‌دارترین و کاربردی‌ترین موضوع قرآنی

براساس این شکایت پیامبر اکرم(ص) اگر بخواهیم اولویت‌دارترین و کاربردی‌ترین موضوع قرآنی را مطرح کنیم، همین بحث مهجوریت‌زدایی از قرآن است. زیرا این شکایت پیامبر(ص) به جهت ترک فعل مسلمانان نسبت به آموزه‌های وحیانی قرآن که غرض الهی از خلقت انسان است، در زمان ما نیز همچنان ادامه دارد و تا زمانی که قرآن به عنوان یک کتاب زینتی و تشریفاتی مقدس در نزد مسلمانان در آمده باشد، شکایت پیامبر اکرم(ص) هم در مورد مسلمانان مصداق و ادامه خواهد یافت. بنابراین در هر عصری و نسلی بحث مهجوریت‌زدایی از قرآن یکی از اولویت‌دارترین و کاربردی‌ترین موضوعات قرآنی خواهد بود، اگر مسلمانان بخواهند مشمول شکایت پیامبر اکرم(ص) قرار نگیرند.

مفهوم مهجوریت

1- از نظر لغوی: کلمه مهجور در لغت مشتق از هجر به معنای ترک و رها کردن و نیز سخن بیهوده و هذیان آمده است. در واقع مهجوریت یعنی جدایی انسان از غیر خودش یا با بدن، یا با زبان یا با قلب (مفردات راغب، ص 834)

2- از نظر اصطلاحی: مهجوریت در اصطلاح این است که مردم قرآن را رها کرده و به دستورات و تعالیمش پایبند نیستند، و در عمل این قرآن را به دست فراموشی سپردند. قرآنی که رمز حیات طیبه و وسیله نجات و رستگاری است. قرآنی که عامل پیروی و حرکت و ترقی در همه ابعاد حیات فردی و اجتماعی است. در واقع قرآن برای آنها به صورت یک کتاب زینتی و تشریفاتی مقدس درآمده است.

دلایل مهجوریت‌زدایی

الف) دلایل عقلی

1- غرض الهی از انزال کتب آسمانی به ویژه قرآن کریم عمل به آن بوده نه صرفاً خواندن

الف) مرحوم علامه طباطبایی(ره) در تفسیر المیزان، جلد 15 صفحه 284 می‌نویسد: کلمه هجر به فتح‌ها، و سکون جیم به معنای ترک است. از ظاهر سیاق بر می‌آید که جمله: «و قال الرسول» عطف بر جمله «یعض الظالم» باشد، و این سخن از جمله سخنانی است که رسول خدا(ص) در روز قیامت به پروردگار خود بر سبیل گلایه و شکایت می‌گوید... و مراد از قوم آن جناب، عموم عرب، بلکه عموم امت اوست. البته به اعتبار عاصیان امت... و مراد از قوم آن عده از مردمند که بر رسالت و کتاب او طعنه می‌زنند. (و آن را در عمل ترک می‌کنند)

ب) آیت الله مکارم شیرازی در تفسیر نمونه ذیل آیه 30 سوره فرقان می‌نویسد: این سخن و این شکایت پیامبر(ص) امروز نیز همچنان ادامه دارد که از گروه عظیمی از مسلمانان به پیشگاه خدا شکایت می‌برد که این قرآن را به دست فراموشی سپردند. قرآنی که رمز حیات است و وسیله نجات. قرآنی که عامل پیروزی و حرکت و ترقی است. قرآنی که مملو از برنامه‌های زندگی می‌باشد این قرآن را رها ساختند و حتی برای قوانین مدنی و جزائیشان دست‌گدایی به سوی دیگران دراز کردند. هم اکنون اگر به وضع بسیاری از کشورهای اسلامی مخصوصاً آنها که زیر سلطه فرهنگی شرق و غرب زندگی می‌کنند، نظری بیفکنیم می‌بینیم که قرآن در میان آنها به صورت یک کتاب تشریفاتی درآمده است.

ج) حجت‌الاسلام قرائتی در تفسیر نور ذیل آیه 30 سوره فرقان می‌نویسد: باید تلاشی همه‌جانبه داشته باشیم تا قرآن را از مهجوریت درآوریم، و آن را در همه ابعاد زندگی محور علمی و عملی خود قرار دهیم تا رضایت پیامبر عزیز اسلام(ص) را جلب کنیم (و مشمول شکایت آن حضرت قرار نگیریم) نخواندن قرآن، ترجیح غیر قرآن بر قرآن، محور قرار ندادن آن، تدبر نکردن در آن، تعلیم ندادنش به دیگران و عمل نکردن به آن از مصادیق مهجور کردن قرآن است. حتی کسی که قرآن را فرا گیرد ولی آن را کنار گذارد و به آن عمل نکند، او نیز قرآن را مهجور کرده است. در قیامت یکی از شاکیان پیامبر اکرم(ص) است. تلاوت ظاهری کافی نیست، بلکه مهجوریت‌زدایی لازم است.

(ادامه دارد).