استفاده از ظرفیت‌های عاشورا  برای نوجوانان-بخش پایانی

شکوه حضور نسل جوان عاشورائی در اربعین

کد خبر: ۲۹۲۲۶۹

تاریخ: ۰۱ مرداد ۱۴۰۳ - ۲۰:۲۵

فائقه بزاز

کربلا یک فرهنگ احیاگر، یک معرفت بازاندیشانه در حقیقت دین ‌محمدی برای زدودن تحریف‌هایی بود که می‌رفت برای همیشه تاریخ دین پیامبر را از درون و از محتوا و از حقیقت تهی سازد و فرهنگ جاهلی را جایگزین آن کند. تاسوعا و عاشورا برای ما فقط یادآور شهادت امام حسین و هفتاد و دو تن از یاران ایشان نیست؛ بلکه حماسه‌ای بلند است در باب آزادی، آزادگی و ایثار. منظومه‌ای است از رشادت و دلاوری و کربلا گسترۀ بی‌مانند تفکیک و تمییز حق از باطل است. منظومه‌ای که مورد عنایت و استقبال تمام جوانان و آزادگان سراسر جهان است و حد و مرزی نمی‌شناسد و امتدادش شکوه و حماسه حضور میلیونی آزادگان سراسر دنیا را در شکوه اربعین و در کربلا رقم زده است.

شاید مؤثرترین گام برای معاصرسازی قیام امام حسین‌(ع) تدوین خط‌مشی و روش اجرائی بر اساس تعالیم اسلامی و جذب نوجوانان و جوانانی است که عاشق نهضت عاشورا و اباعبدالله هستند؛ اما از سویی دیگر در معرض انواع شبهات و انحرافات قرار دارند.

ضرورت معاصرسازی نهضت حسینی

آیت‌الله احمد مبلغی، استاد حوزه علمیه قم، ضمن تأکید بر ضرورت معاصرسازی نهضت امام حسین‌(ع) به‌ منظور نهادینه ‌کردن دستاوردهای نهضت عاشورا در نوجوانان و جوانان و سپس ترویج آن در سرتاسر جهان اظهار داشته است: «وظیفه اصلی ما در عصر حاضر، معاصرسازی قیام امام حسین است که در این راه باید خط‌مشی و روش اجرائی بر اساس تعالیم اسلامی تدوین کنیم.»

آیت‌الله مبلغی افزوده است: «در مسیر معاصرسازی نهضت حسین باید سه نکته را مورد توجه قرار دهیم: نخست تبلور دین را به‌طور جدی بر فطرت انسانی متمرکز کنیم. دوم بر این مسئله تأکید ورزیم که نهضت حسینی بر اساس فطرت انسانی برپا شده است، سوم مسائل فطری مغفول مانده در این قیام را استخراج کرده، آن را به جوامع بشری در عصر حاضر تقدیم کنیم.»

مبلغی ادامه داده است: «در نهضت حسینی تمرکز بر این قرار گرفته که دین بر اساس فطرت تجلی‌یافته و بر همین اساس است که قیام حسینی در همه ابعاد، گرایش‌های، شعارها و اهداف بر اساس فطرت عمل می‌کند و حرکت از فطرت به‌ سوی دین کاملاً در آن ملموس است.»

استاد حوزه درباره وجود شبهات زیاد در مورد قیام عاشورا و توجه دادن جوانان به اصل و اساس این قیام می‌گوید: «عدم اصرار بر جنگ در قیام عاشورا از سوی امام حسین نیز یکی نکات برگرفته از تعالیم اسلامی است. اباعبدالله بارها و بارها از دشمنانش خواست از تصمیم خود برای آغاز جنگ بازگردند؛ اما این به معنای ترس و یا پذیرش ظلم نبود؛ بلکه ایشان در مخالفت با ظلم شعار هیهات منا الذله را سر داد؛ اما میان این دو مسئله یعنی جنگ و دست‌ کشیدن از آن یک رابطه ظریف برقرار کرد که همین موضوع بسیاری از ملت‌ها و اندیشمندان را در طول تاریخ مجذوب امام حسین ساخته است؛ بنابراین این نیز یک مسئله فطری است که در عاشورا متجلی گشته است.»

آیت‌الله مبلغی در پایان سخنان با تأکید بر اینکه نهضت امام حسین‌(ع) نهضتی والاست که هیچ شبهه‌ای در آن وجود ندارد، خاطرنشان کرده است: «همه ما باید در زندگی، مناسک، اعمال و آداب دینی خود به آنچه حسین در عاشورا به آن التزام داشت عمل کنیم. در این راستا، باید از ورود به مسائل اختلاف‌انگیز میان مسلمانان پرهیز کنیم و هیچ‌گاه فراموش نکنیم که جنبش عاشورا جنبشی امتی و بشری است، بنابراین باید این واقعیت را درک کنیم و قیام امام حسین را محدود و منحصر به افکار و اندیشه خود نکنیم؛ بلکه آن را در جهان معاصر ترویج کنیم. در واقع آداب دینی ما باید نگرشی امتی و بشری داشته باشد مسئله‌ای که هرساله نمود عینی آن را در کربلا و سرزمین عراق (با برگزاری مراسم اربعین حسینی) شاهد هستیم.»

امر به‌ معروف و استقلال‌طلبی؛ مهم‌ترین پیام عاشورا

بر همین اساس و در بررسی الگوهای تربیتی نوجوانان از نهضت عاشورا علی کنگاوری استاد دانشگاه درباره الگوهای تربیتی نوجوانان از نهضت عاشورا اظهار می‌دارد: «الگو در حقیقت نقشه راه و راهبرد هر اقدام و پدیده‌ای مشتمل بر اجزا و عناصر نظام یافته‌ای است که در صورت تبعیت از آن قادر خواهیم بود به نتایج بسیار مطلوب برسیم. بدیهی است هرچه کارکردها و شاخص‌ها در ساخت و معنا، با الگو بیشتر مطابقت داشته باشند، محصول شباهت بیشتری به الگو خواهد داشت.»

وی می‌افزاید: «هدف و مفهوم تربیت بسیار عمیق، وسیع و همه ‌شمول در زندگی انسان است، فرآیند تربیت در اسلام سعی دارد انسان را از قوه به فعل و تکامل به‌گونه‌ای رهنمود سازد که همه ابعاد جسمی، معنوی، عقلی و انسانیت وی شایستگی‌ها و ظرفیت‌های پیش‌بینی‌شده فطری را کسب کنند.»

این استاد دانشگاه با بیان اینکه بدیهی است، دوران نوجوانی به تعبیر قرآن کریم، نماد قوّت و مملو از استعدادهای بالقوه برای تعلیم‌وتربیت و نهادینه‌سازی رفتار مطلوب است ابراز  می‌دارد: «نوجوان پیوسته در جست‌وجوی هویت‌یابی مستقل بر اساس فطرت انسانی و معتقد به اهمیت خویش، مساعی اثبات حقایق وجودی و استقرار در مسیر رشد عقلی و استقلال فکری است. این مرحله از زندگی انسان بر اساس برخی آیات قرآن کریم مانند آیه ۳۰ از سوره روم مرحله قدرت و مملو از انرژی بوده و آماده ظرفیت‌سازی متعالی برای ادامه زندگی است.»

اهمیت و جایگاه نهضت کربلا به ‌عنوان مدل تربیتی

کنگاوری استاد دانشگاه در بخش دیگر به اهمیت و جایگاه نهضت کربلا به‌ عنوان مدل تربیتی اشاره و تصریح می‌کند: «حماسه عاشورای حسینی‌(ع) به‌قدری ابعاد وسیع و عمیقی در حوزه‌های مادی، معنوی و عرفانی دارد که برخی اندیشمندان به مصداق حدیث «کلموا الناس علی قدر عقولهم» معتقدند؛ در عین حالی که فهم عمیق و دقیق اهداف و عناصر معنوی این حماسه برای هرکسی مقدور نیست، نسیم و امواج عظیم و باشکوه عناصر تربیتی این نهضت به‌گونه‌ای است که انسان را به طور طبیعی در خود غوطه‌ور و متحول می‌کند. برای نمونه در صدر این واقعه می‌توان به اثر تربیتی آن بر «حرّ بن یزید ریاحی» و در دوران معاصر به گاندی رهبر هند اشاره کرد. گاندی گفته است: «اگر هندوستان بخواهد یک کشور پیروز گردد، بایستی از امام حسین‌(ع) به‌ عنوان سرمشق پیروی کند». یعنی تشعشعات و تأثیرات تربیتی نهضت عاشورا به‌قدری قوی و جذاب است که فقط کافی است نوجوان آن را اندکی دریابد؛ لذا رفتار وی به طور مسلم از ویژگی‌های متعالی برخوردار خواهد شد.»

کنگاوری ادامه می‌دهد: «نهضت امام حسین‌(ع)، یک حماسه منحصربه‌فرد و خداگونه است. این حماسه رسالت و تعهد عظیم نمونه انسان متعهد در راستای ثبوت اشرف مخلوقات است. نهضت عاشورا دریایی از آموزه‌ها و عناصر مادی و معنوی متعالی برای نوجوانان را که سرشار از انرژی و استعدادهای بالقوه و پاک‌نهاد هستند، به ارمغان می‌آورد.»

وی تأکید می‌کند: «در عصر حاضر آسیب حائز اهمیت برای جوانان مسلمان به‌ویژه در کشور ما در رویارویی با هجمه‌های فرهنگی و سبک زندگی غربی، خودباختگی فرهنگی است که در قبال آن آموزه‌های اصیل فرهنگ ایرانی- اسلامی آسیب می‌بینند و فرهنگ منحط غربی در رفتار برخی از جوانان تثبیت می‌گردد. مقام معظم رهبری در این ‌رابطه به‌کرات امر به خودباوری و اعتماد به استعدادهای خود با توکل به خداوند متعال فرمودند. در این‌ رابطه اولین و پرارزش‌ترین آموزه اخلاقی امام حسین‌(ع) عزت‌نفس و اتکا به خودباوری، آن هم در شرایطی بسیار سخت و بی‌همتا، توأم با محاصره بسیار نابرابر دشمن بود. امام فرمود «هیهات منا الذله» و ایستاد تا با شهادت خود و خاندانش به‌صورت عملی آن را ثابت کند و قلم بطلان بر همه وابستگی‌ها بکشد.»

کنگاوری اضافه می‌کند: «لذا جوان امروز باید بداند که امپریالیسم از خودباختگی فرهنگی و اخلاقی در جهان سوم طی چند قرن، به‌صورت ظالمانه بهره‌کشی سوداگرانه کرده است که چاره آن عزت‌نفس و خودیابی جوانان است. جوان امروز باید هوشیار باشد که ماندگاری و عالم‌گیر شدن ارزش‌های عاشورا در عصر حاضر مدیون ایفای نقش عزت‌نفس امام حسین‌(ع) است.»

آموزه‌های تربیتی نهضت عاشورا برای جوانان

کنگاوری استاد دانشگاه با اشاره به یکی دیگر از آموزه‌های تربیتی نهضت عاشورا برای جوانان تبیین می‌کند: «یکی دیگر از آموزه‌های تربیتی نهضت عاشورا برای جوانان استقلال‌خواهی سیاسی و اجتماعیِ حق‌مدار، با رویکردهای حاکمیت خداوند بر انسان و اداره ولایت‌مدار جامعه است که در این‌ رابطه امام حسین‌(ع) ذره‌ای کوتاه نیامد؛ چون می‌خواست نشان دهد که نفی اتصال انسان از خداوند و اتکا به خود، آغاز انحراف بزرگ است.» وی می‌افزاید: « نوجوان فرهیخته و نخبه در نظام اسلامی باید توجه داشته باشد که ما پیوسته در رابطه با نقش و مشارکت زنان در امور اجتماعی، سیاسی و فرهنگی در مقابل هجمه‌های باطل غربی قرار داریم. این درحالی است که یکی از پیام‌های تربیتی امام حسین علیه‌السلام در کربلا نقش اصیل زنان در جامعه با معیارهای اسلامی از طریق همراه کردن خانواده خویش در سخت‌ترین شرایط بود.

این استاد دانشگاه تصریح می‌کند: «از این‌رو چنین نتیجه‌گیری می‌شود که عناصر و شاخص‌های تربیتی در نهضت عاشورا بسیار جامع و کامل بوده است و این نهضت می‌تواند منبع بزرگ و الهام‌بخش همه اجزای الگوی تربیتی موردنیاز برای جوانان باشد.» وی احیا و پاسداری از فرهنگ نماز و برپا داشتن امر به ‌معروف و نهی ‌از منکر که به قول شهید مطهری(ره) اصولاً فلسفه نهضت عاشورا همین بوده است، از آموزه‌های تربیتی نهضت عاشورا برای نوجوانان برشمرده، می‌افزاید: «از دیگر آموزه‌ها استقامت و پایداری جهت رسیدن به هدف، اتصال پیوسته به خداوند متعال و به یاد او بودن، قدرشناسی، فداکاری، جوانمردی و ایثار؛ برخورداری از سلحشوری و مصمم بودن در مبارزه با فساد، ولایت‌مداری و اطاعت از رهبر، آزادمنشی و آزادگی با معیارهای اسلامی، نه آزادی به معنی بی‌بندوباری غربی، رضا و تسلیم در برابر اراده الهی در حین عمل به تکلیف.

لازم به ذکر است آشنایی و درک جوانان از نهضت عاشورا به‌صورت طبیعی صفات فوق را در وجود آنها خواهد دمید که نمونه بارز آن شهدای باکرامت و پر ارزش انقلاب اسلامی هستند.» وی یکی از راهبردهای هموار کردن مسیر برای نوجوانان را به‌ منظور بهره‌مندی از مواهب تربیتی نهضت عاشورا، توجه خانواده‌ها به اسلوب‌ها و قواعد منطقی و علمی تعلیم‌وتربیت دانسته ادامه می‌دهد: «به عبارت واضح‌تر، مساعد کردن زمینه تأثیرپذیری نوجوانان به رعایت آداب تعلیم‌وتربیت نه‌تنها وابسته به نحوه تربیت در دوران کودکی است؛ بلکه از قبلِ تولد آغاز می‌گردد.»

کنگاوری در پایان می‌گوید: «جذب و نهادینه‌سازی آموزه‌های تربیتی عاشورا منوط به این است که خانواده‌ها از مقطع کودکی تا نوجوانی به تدابیر دینی و روان‌شناسانه تعلیم‌وتربیت در خصوص فرزندان در ابعاد جسمی، روانی و اخلاقی به‌گونه‌ای عمل‌کننده که روان فرزندان در دوران نوجوانی ظرفیت پذیرش و جذب امور معنوی را پیدا کند. البته این موضوع نیز باید مدنظر باشد که طیف و معنویت نهضت عاشورا فی‌نفسه فارغ از محاسبات مادی بوده و به‌قدری حاوی شاخص‌های عاطفی، عقلانی، احساسی و معنویات قوی است که به منزله کشتی نجات بوده و منجی افراد متمسک و متوسل به آن، از شرور و پلیدی‌ها است.»