نگاهی به خدمات دندانپزشکی و راهکارهای جلوگیری از پوسیدگی دندان‌ها-بخش پایانی

ضرورت ارتقای خدمات بیمه‌ای دندانپزشکی در سبد سلامت خانواده

کد خبر: ۲۸۹۳۱۴

تاریخ: ۱۲ خرداد ۱۴۰۳ - ۲۰:۱۶

گالیا‌ توانگر

بیشتر افراد بر این باورند که اگر به‌ صورت مرتب دندان‌های خود را مسواک کنند و آب‌نبات مصرف نکنند بهداشت دهان و دندان آنها دچار مشکلاتی نمی‌شود و نوعی به حفظ سلامت دندان خود کمک کرده‌اند. ولی بسیاری از عادت‌های روزانه‌ای که برخی فکر می‌کنند که ضرر ندارند؛ اما سلامت دهان و دندان را به خطر می‌اندازند و موجب می‌شود دندان‌ها پوسیده شوند و مینای دندان فرسایش پیدا کند و یا دندان‌ها ترک‌خوردگی پیدا کنند.

بر اساس 80 مطالعه انجام شده در بیش از 30 کشور جهان، تقریباً 100درصد بزرگسالان در جهان 60 تا 90 درصد بچه‌های مدرسه‌ای پوسیدگی دندان دارند. هیچ رازی وجود ندارد، ساده‌ترین راه برای جلوگیری مؤثر از مشکلات مختلف و حفظ سلامت دندان، داشتن بهداشت دهان و دندان خوب است. با مسواک زدن شروع کنید.

استفاده از مسواک نرم و تعویض آن را هر سه ماه یک‌بار توصیه می‌شود. برای رعایت بهداشت دهان و دندان توصیه می‌شود حداقل دو بار در روز به مدت 3 دقیقه، صبح بعد از صبحانه و شب قبل از خواب مسواک بزنید. در حالت ایده‌آل، مسواک زدن باید بعد از هر وعده غذایی انجام شود تا از تشکیل پلاک و حفره‌های دندانی جلوگیری شود.

سبک زندگی سالم برای حفظ سلامت دندان‌ها

زدن مسواک به همراه استفاده از نخ دندان و دهان‌شویه بهترین متحد شما در حفظ سلامت دندان‌هایتان است. مسواک‌ زدن پس از هر وعده‌غذایی توصیه می‌شود. همراه با استفاده روزانه از نخ دندان، مسواک ‌زدن باکتری‌هایی را که می‌توانند باعث بوی بد دهان و همچنین بیماری‌های جدی لثه مانند التهاب لثه و پریودنتیت شوند، از بین می‌برد.

دکتر شیرین مددی، دندانپزشک عادات سبک زندگی سالم برای داشتن دندان‌های زیبا را این‌گونه برایمان تبیین می‌کند: «یک رژیم غذایی سالم و متعادل به حفظ سلامت عمومی و دهان کمک می‌کند. همچنین توصیه می‌شود برای حفظ سلامت دندان، بین وعده‌های غذایی از میان‌وعده خودداری کنید. اگر عادت خوب مسواک‌ زدن بعد از هر وعده‌ غذایی را داشته باشیم، ممکن است در مورد هوس‌های کوچک‌مان این‌طور نباشد. غذاهای سالم و کم پوسیدگی‌زا مانند محصولات لبنی، میوه‌ها یا مغزها را انتخاب کنید. در همین راستا، از نوشیدنی‌های گازدار مانند نوشابه‌های انرژی‌زا نیز باید اجتناب شود. آنها حاوی مقادیر زیادی قند هستند که می‌تواند برای دندان‌ها مضر باشد. آب را نوشیدنی مورد علاقه خود قرار دهید تا سلامت دندان‌های شما بهتر حفظ شود.»

وی در ادامه به عادت‌های مضر برای دندان‌ها اشاره کرده و آنها را این‌گونه بر می‌شمرد: «جویدن: گاهی اوقات، جویدن برخی مواد سفت می‌تواند موجب لب‌پریدگی دندان‌ها شود و یا دندان‌ها را دچار شکستگی کند.

نوشیدن آب‌معدنی: یکی از بهترین روش‌هایی که برای حفظ سلامت دندان‌ها به‌کار می‌رود، نوشیدن آب شیر است که فلوراید دارد. فلوراید باعث می‌شود دندان‌ها تقویت شود و آنها را در مقابل پوسیدگی محافظت کند. این مسئله درباره آب‌معدنی صدق نمی‌کند، چون آب‌معدنی هیچ‌گونه فلورایدی ندارد.

نوشیدنی‌های انرژی‌زا: ترکیبات اسیدی، قند و مواد افزودنی شیمیایی که در نوشیدنی‌های انرژی‌زا موجود است؛ موجب صدمه دیدن مینای دندان می‌شود و دندان‌ها را در مقابل باکتری ناتوان و ضعیف می‌کند. درواقع این مواد شیمیایی با تغییر ph مینای دندان، حفظ سلامت دندان را به خطر می‌اندازند. استفاده از دندان به ‌عنوان یک وسیله: به ‌هیچ‌ عنوان نباید از دندان برای باز کردن درب‌های بطری، جداکردن برچسب محصولات و یا پاره ‌کردن کیسه‌های پلاستیکی استفاده کرد. این کار موجب لب پر شدن و شکستن دندان‌ها می‌شود. مصرف بیش از حد کربوهیدرات: برخی افراد بر این باورند که نان، پاستا و کراکر مواد غذایی باارزشی هستند، اما زمانی که به دهان وارد می‌شود، بدون هیچ معطلی به قند تبدیل می‌شود. باکتری‌هایی که در دهان وجود دارند از این قند تغذیه می‌کنند و موجب می‌شود دندان‌ها

بیشتر پوسیده شوند؛ بنابراین برای حفظ سلامت دندان‌های خود بهتر است مصرف این خوراکی‌ها را محدود کنید، یا بلافاصله بعد خوردنشان مسواک کنید.

بیرون گذاشتن مسواک: حفاظت از مسواک مسئله‌ای بسیار مهم است. به همین خاطر اگر مسواک را بدون هیچ‌گونه محفظه‌ای و در برابر مسواک دیگران قرار دهیم موجب می‌شود که باکتری‌هایی که در سطح مسواک موجود هستند با هم مرتبط شوند.

مصرف دهان‌شویه بدون آبکشی دهان: مصرف دهان‌شویه تمامی باکتری‌های دهان را از بین می‌برد و کمک می‌کند سلامت دندان بهتر حفظ شود. اما الکلی که در آن وجود دارد، امکان دارد در دهان باقی بماند و با خشک ‌شدن دهان گسترش و رشد باکتری‌ها افزایش یابد.

ارتقای بیمه دندانپزشکی در سبد خانوار

خدمات دندانپزشکی، بخش قابل‌توجهی از هزینه‌های سبد سلامت خانواده‌ها را به خود اختصاص می‌دهد.

اهمیت و نقش سلامت دهان و دندان در حفظ و ارتقای سلامتی و جلوگیری از بروز بسیاری از بیماری‌ها بر کسی پوشیده نیست.

گرانی خدمات دندانپزشکی و سهم اندک و ناچیز بیمه‌های پایه در پوشش هزینه‌های دندانپزشکی، باعث شده تا این خدمت از سبد سلامت برخی اقشار جامعه حذف شود.

محمدمهدی ناصحی، مدیرعامل سازمان بیمه سلامت ایران، با عنوان این مطلب که ۱۷ خدمت دندانپزشکی در مراکز دولتی تحت پوشش بیمه قرار دارد، می‌گوید: «برای مادران باردار، سنین زیر ۱۲ سال و کسانی که بیماری خاص و صعب‌العلاج دارند، این خدمات رایگان ارائه می‌شود.»

وی می‌افزاید: «تا پایان سال شاهد افزایش پوشش بیمه‌ای خدمات دندانپزشکی خواهیم بود.»

آمارها نشان می‌دهد که متوسط دندان‌های پوسیده ایرانی‌ها بین ۵ تا ۶ دندان است و از آنجا که قیمت مواد برای دندانپزشکی گران است و ارز به آن تعلق نمی‌گیرد، بیماران دیر به دندانپزشکی مراجعه می‌کنند و گاهی قابل‌درمان نیست. در همین حال، دندان‌های پوسیده کودکان بالای ۱۰ سال، بین ۶ تا ۷ دندان است.

بهنام عباسیان، عضو شورای‌عالی نظام‌پزشکی می‌گوید: «در تمام محافل سخن از رفاه حال جامعه پزشکی مخصوصاً دندانپزشکان به گوش می‌رسد، ولی مسئولین ذی‌ربط و صداوسیما هیچ‌وقت مشکلات جامعه را در تریبون‌های رسمی در صداوسیما نقد نکردند که چرا باید یک دندانپزشک برای معیشت اولیه خود راهی کشورهای همسایه گردد؟

به گفته وی، در جامعه‌ای که بیمه‌ها در امر سلامت دهان و دندان ورود نمی‌کنند ۹۰ درصد از خدمات دندانپزشکی در بخش خصوصی ارائه می‌شود.

وی در ادامه می‌افزاید: «مشکلات سلامت دهان و دندان به افزایش تعداد دندانپزشک ربطی ندارد؛ بلکه به سبد حمایت بیمه‌ای مربوط است که هر شهروندی باید از آن برخوردار باشد.»

عوارض از دست ‌دادن دندان‌ها

متأسفانه، خیلی از بیماران تصور می‌کنند با کشیدن دندان خراب می‌توانند از درد دندان خراب بکاهند و در سالیان بعد هر زمان که خودشان تصمیم گرفتند، برای ترمیم دندان خود اقدام کنند، اما از این مسئله خبر ندارند که چه عوارض و مسائلی را در پی داشت.

از مهرانه سعدی‌کیا متخصص دندان سؤال می‌کنم: «بعد از کشیدن دندان و یا از دست‌ رفتن دندان خراب چه اتفاقی می‌افتد؟» وی در پاسخ به این سؤال می‌گوید: «در مرحله اول روند جویدن غذا با مشکل مواجه می‌شود. فرآیند جویدن به‌واسطه استخوان و لثه انجام خواهد شد و دیگر دندانی در آن ناحیه وجود ندارد که این فرآیند را انجام دهد. تحلیل استخوان بعد از افتادن دندان نیز از دیگر عوارضی است که دیده می‌شود، زمانی که دندان کشیده می‌شود یا خودبه‌خود از دست می‌رود، سطح استخوان فک بالاست و به ‌مرور زمان، به‌صورت U شکل استخوان فک تحلیل می‌رود. پس در حقیقت یک بیماری لثه که همان تحلیل استخوان است، در ناحیه موردنظر داریم. در واقع تحلیل استخوان به‌صورت ارتفاع و قطر انجام می‌شود. زمانی که در دو طرف فک، دندان از دست می‌رود، عضلات صورت چروک می‌شود، ارتفاع صورت بسته می‌گردد و درواقع عضلات هم‌بسته‌تر و فک پایین به سمت جلو حرکت می‌کند که می‌تواند ظاهری نامطلوب را برای فرد ایجاد کند. مهم‌ترین عارضه‌ای که بعد از دست ‌رفتن دندان‌ها ایجاد می‌شود، بحث مفصل گیجگاهی و فکی است که راه درمانی برای آن وجود ندارد و زیبایی صورت از بین می‌رود.»

این دندانپزشک در ادامه عوارض از دست‌دندان‌ها را به سه مورد دسته‌بندی کرده و توضیح می‌دهد: «در نتیجه می‌توان گفت در حالت کلی از دست‌ رفتن دندان‌ها سبب: تحلیل عضلات، از دست ‌رفتن زیبایی صورت و به‌هم‌ریختگی سازماندهی دندان‌ها می‌شود. و به‌هم‌ریختگی سازماندهی دندان‌ها یعنی اکلوژن دندان‌ها از بین می‌رود و دندان‌ها از هم فاصله پیدا می‌کند که در نتیجه دندان‌ها لق می‌شوند. دلیل آن هم در این است که زمانی که در انتهای فک دندانی وجود ندارد، فرد به‌ناچار با دندان‌های جلویی غذا را می‌جود و در نتیجه لثه دندان‌های جلویی تحلیل می‌رود و دندان‌ها لق می‌شود که این امر از عمر دندان‌های جلویی می‌کاهد. در نتیجه، اگر بعد از دست ‌رفتن دندان، سریعاً جایگزین برای آن لحاظ نشود این اتفاق به‌وجود می‌آید که سایر دندان‌ها را نیز به ‌مرور زمان از دست می‌دهیم.»

وی در تکمیل صحبت‌هایش می‌افزاید: «مشکل بعدی این‌طور است که زمانی که دندان کشیده می‌شود، دندان فک مقابل حرکت می‌کند به سمت ناحیه بی‌دندانی در فک مقابل. روند درمان در این موارد بسیار سخت است و لازم است تا با ارتودنسی و سایر روش‌های درمانی پردردسر درمان برای فرد انجام شود. این اتفاقات زمانی که دندان خارج می‌شود، پروسه خود را شروع می‌کند و ممکن است در برخی افراد سریع‌تر و در برخی دیگر آغاز این روند به نسبت طولانی‌تر باشد. حرکات دندان‌های بغل هم به سمت فضای خالی ایجاد می‌شود، زمانی که یک ‌دندان وجود نداشته باشد، این دندان‌ها هم به سمت فضای خالی حرکت می‌کنند و باعث می‌شود که نحوه بسته‌ شدن دندان‌ها تغییر پیدا کند.»

بهترین روش درمان دندان‌های از دست ‌رفته

بهترین روش برای این‌گونه موارد کشیدن دندان‌های لق شده و استفاده از ایمپلنت دندانی است، تا ظاهری زیبا برای دندان‌های فرد ایجاد شود. اما تنها روش درمان ایمپلنت نیست، استفاده از پروتزهای دندانی یک راه‌حل دیگر برای درمان است. این روش درمان بر اساس تعداد دندان‌ها و البته شدت تخریب آنها انتخاب می‌شود. در حالت کلی سه نوع پروتز دندانی استفاده می‌شود:

پروتزهای متحرک، پروتزهای ثابت و پروتزهای متکی بر ایمپلنت. هر کدام از این روش‌ها بر اساس شرایط فرد انتخاب می‌شود. پروتزهای متحرک، ثابت نیستند و می‌توان به‌راحتی توسط خود فرد از دندان خارج شود.

اما یکی از رایج‌ترین روش‌های درمانی برای  یک یا دو دندان ازدست‌رفته، استفاده از پروتزهای ثابت است. پروتزهای ثابت بر عکس متحرک قابلیت جابه‌جایی ندارند و ثابت هستند. تنها ایرادی که این روش درمان دارد، این است که لازم است در این روش دندان بیمار تا حد قابل‌توجهی تراش داده شود و روی پایه باقی‌مانده، دندان جایگزین شود.

اینها همگی روش‌های درمانی هستند که به بیمار بر اساس شرایط پیشنهاد می‌شود تا بتواند  از عوارض فضای خالی دندان جلوگیری کند.