نگاهی به خدمات دندانپزشکی و راهکارهای جلوگیری از پوسیدگی دندان‌ها-بخش نخست

محافظت از مرواریدهای دهان با پیشگیری اصـولی از آسیـب‌ها

کد خبر: ۲۸۹۱۵۶

تاریخ: ۰۹ خرداد ۱۴۰۳ - ۲۰:۱۳

گالیا توانگر

یکی از دندان‌های چهارکاناله راست‌بالا که پیش‌تر عصب‌کشی شده است، آن‌چنان درد ناگهانی و وحشتناکی دارد که امانم را بریده است. خیلی متعجبم که چطور دندانی که قبلاً عصب‌کشی شده دوباره - آن هم با گذشت چند سال - دردش بازگشته است؟!

هزینه درمان را از یک مرکز شبانه‌روزی دندانپزشکی جویا می‌شوم. منشی پاسخ می‌دهد: «درمان مجدد ریشه که اصطلاحاً اندو خوانده می‌شود، برای یک‌ دندان چهارکاناله میانگین پنج میلیون تومان، کامپوزیت که در حقیقت نسل جدید مواد پرکردنی به‌ جای سرب قدیمی است، میانگین پنج میلیون تومان و روکش هم بر حسب نوع مواد در بهترین نوعش پنج و نیم‌میلیون تومان خواهد بود.»

عرق سردی کف دستم را می‌پوشاند. گوشی تلفن از دستم سر می‌خورد و فرو می‌افتد. مکالمه خودبه‌خود قطع می‌شود. دقایقی بعد سراغ قفسه داروها در خانه می‌روم تا با مصرف آنتی‌بیوتیک دردش را موقتاً بیندازم تا به دنبال یک وام برای نجات دندانم باشم!

باقر شهنی‌زاده، رئیس انجمن دندانپزشکان عمومی ایران می‌گوید: «اگر پیشگیری اتفاق نیفتد، شاخص سلامت دندان در جامعه، نزولی خواهد شد. اغلب درمانگاه‌های دندانپزشکی در بخش دولتی، فقط به کشیدن دندان بسنده کرده‌اند و این در حالی است که نیاز داریم به سمت‌وسوی ترمیم دندان‌ها با حمایت دولت پیش برویم. نیاز به ایجاد مراکز دندانپزشکی با تعرفه پایین، به این دلیل است که میزان پوسیدگی دندان‌ها در ایران بالا است.»

وضعیت سلامت دندان ایرانی‌ها

محمدحسین خوشنویسان، عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی با اشاره به اینکه ارائه خدمات دندانپزشکی یک کار تیمی است که دندانپزشک بخش درمانی آن را انجام می‌دهد، می‌افزاید: «نقش حرفه‌های وابسته دندانپزشکی در تأمین سلامت دهان آحاد مردم از اهمیت خاصی برخوردار است.»

وی با بیان اینکه خدمات دندانپزشکی پیشگیری که توسط بهداشت‌کاران به بیماران و افراد سالم داده می‌شود از اثربخشی بیشتری در ارتقای سلامت دهان جامعه برخوردار است، می‌گوید: «در بسیاری از کشور‌های موفق در زمینه ارتقای سلامت دهان، تعداد بهداشت‌کاران بیش از دوبرابر تعداد دندانپزشکان است.»

این متخصص بهداشت عمومی دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، ادامه می‌دهد: «به دلیل وجود این خلأ فرصت طلایی مداخلات پیشگیرانه قبل از بروز پوسیدگی دندان توسط بهداشت‌کاران را از دست ‌داده و با گذشت زمان مشکلات دندان‌های مردم به طور مستمر و همه ساله رو به ‌افزایش است.»

عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در ادامه می‌گوید: «شاخص‌های ملی سلامت دهان نشان می‌دهند که کودکان ۵ تا ۶ سال، قبل از ورود به دبستان به طور متوسط دارای پنج دندان‌شیری پوسیده هستند و فقط ۱۲ درصد این گروه سنی فاقد پوسیدگی دندانی هستند، ولی در سن ۱۲ سالگی که دندان‌های شیری با دندان‌های دائمی جایگزین شده‌اند، هر کودک به طور متوسط دارای دو دندان پوسیده است.»

وی می‌افزاید: «لازم به ذکر است که درصد کودکان فاقد پوسیدگی دندان در سن ۱۲ سالگی ۲۷.۴ درصد است که تنها پس از سه سال یعنی در سن ۱۵ سالگی ۲۷ درصد از این دندان‌های سالم دچار پوسیدگی شده و نسبت کودکان فاقد پوسیدگی به چهار دهم درصد کاهش می‌یابد که علت آن صرفاً عدم توجه کافی به انجام مراقبت‌های فردی روزانه در این گروه سنی است.»

خوشنویسان با بیان اینکه با توجه ‌به وجود روش‌های پیشگیرانه مبتنی بر شواهد علمی نباید شاهد چنین اتفاقات ناگواری باشیم، ادامه می‌دهد: «بدیهی است که استفاده از نیرو‌های حد واسط و استفاده از روش‌های دندانپزشکی پیشگیرانه بسیار ارزان‌تر از هزینه انجام درمان‌های دندانپزشکی است. زیرا این‌گونه درمان‌ها نیازمند وجود تجهیزات، مواد، و استفاده از دندانپزشک است که همگی با هزینه بسیار زیادی تأمین می‌شوند.»

وی تأکید دارد: «صرف هزینه‌های گزاف برای درمان‌های دندانپزشکی هیچ‌گونه ارتقایی در شاخص سلامت دهان ایجاد نخواهد شد، چرا که این شاخص (DMFT) مجموع تعداد دندان‌های پوسیده (D)، دندان‌های کشیده شده (M) و دندان‌های پُرشده (F) است و زمانی که دندان پوسیده ترمیم می‌شود در حقیقت جای D با F عوض شده که در مجموع تغییری در شاخص اتفاق نخواهد افتاد.»

این متخصص بهداشت عمومی دندانپزشکی، با اشاره به اینکه بهترین و درعین‌حال ارزان‌ترین روش ارتقای سلامت دهان مراقبت کامل از دندان‌های سالم قبل از بروز پوسیدگی است، توضیح می‌دهد: «بخش عمده ارتقای سلامت دهان جامعه از طریق درمان‌های دندانپزشکی انجام نخواهد شد و باید با استفاده از روش‌های پیشگیرانه نسبت به تحقق هدف شعار ملی «ایران بدون پوسیدگی دندان» اقدام کرد. بدیهی است در غیر این صورت تعداد بیشتری از مردم دندان‌های خود را از دست‌ داده و آمار بی‌دندانی کامل کشور ما در سنین سالمندی از ۵۲ درصد فعلی هم تجاوز خواهد کرد.»

راهکارهای پیشگیری از تسوس دندان‌ها

تسوس دندان ناهنجاری در ساختار دندان است که به‌واسطه اسیدهای تولید شده توسط باکتری‌های موجود در دهان ایجاد می‌شود. این اسیدها باعث تخریب لایه مینای دندان شده و به تشکیل حفره‌ها و تسوس می‌انجامند. تسوس دندان می‌تواند به علت نقص در بهداشت دهانی، مصرف مازاد قند و شیرینی‌ها، نداشتن فلوراید کافی، و یا عدم مراقبت منظم از دندان‌ها رخ دهد. راهکارهای پیشگیری از تسوس دندان در افراد بزرگسال شامل بهداشت دهانی منظم، استفاده از دهان‌شویه حاوی فلوراید، مصرف غذاهای سالم، و مراجعه منظم به دندانپزشک است.

دکتر مسعود شاه‌حسینی، دندانپزشک در تعریف شفاف‌تر از تسوس دندان به گزارشگر کیهان می‌گوید: «تسوس دندان یک بیماری مشترک و شایع در دندان‌ها است که به طور عام به‌عنوان تسوس دندان یا دندان‌های خراب شناخته می‌شود. این بیماری ناشی از فرآیند تخریب تدریجی ساختار دندان است که به‌واسطه فعالیت باکتری‌ها در دهان ایجاد می‌شود. تسوس دندان معمولاً به‌صورت نقاط سیاه یا سفید در سطح دندان ظاهر شده و به‌مرورزمان می‌تواند به یک چاله کوچک یا حفره در دندان تبدیل شود.»

وی در پاسخ به این سؤال که چه عواملی بروز تسوس دندان را تشدید می‌کنند؟ می‌گوید: «تسوس یکی از بیماری‌های شایع است و عوامل متعددی در این بیماری نقش دارند.»

در ادامه به بررسی برخی از مهم‌ترین عواملی که به بروز تسوس دندان کمک می‌کنند اشاره خواهیم کرد:

تسوس دندان و باکتری‌ها: به ویژه باکتری

Streptococcus mutans که در دهان وجود دارد و با تغذیه از قند و غذاهای دیگر، اسید تولید نموده و ساختار دندان را تخریب می‌کند.

بیماری تسوس دندان و ارتباط آن با مصرف قند و غذاهای شیرین: مصرف مقدار زیادی قند و غذاهای شیرین می‌تواند باعث افزایش تولید اسید توسط باکتری‌ها شود و فرآیند تسوس را تسریع کند.

تسوس و نقاط ضعف در دندان‌ها: محل‌هایی که برس دندان به آنها نمی‌رسد، می‌توانند به‌عنوان مکان‌های آماده برای تشکیل تسوس عمل کنند.

تسوس دندان و نوع غذا و رژیم غذایی: مصرف غذاهای با قند قابل تجزیه (مانند نان، شیرینی، آب‌نبات، نوشیدنی‌های گازدار و...) و کمبود مواد غذایی مانند ویتامین D، کلسیم و فلوراید می‌تواند خطر تشکیل تسوس را افزایش دهد. تسوس دندان می‌تواند با علائمی مانند درد و حساسیت در دندان‌ها، تغییر رنگ و سطح دندان، بوی بد دهان و خونریزی لثه همراه باشد. برای تشخیص و درمان تسوس دندان، لازم است که به دندانپزشک مراجعه کنید. درمان شامل تخریب و پاک‌سازی باکتری‌ها و سپس پر کردن حفره با ماده‌ای مثل آمالگام یا کامپوزیت می‌شود. در موارد شدیدتر، نیاز به درمان ریشه و پوشاندن دندان با ترمیم نیز وجود دارد.»

دکتر شاه‌حسینی دندانپزشک بهترین راه‌های پیشگیری از تسوس دندان را شامل این موارد می‌داند: «جلوگیری از تسوس دندان بسیار مهم است و در طول عمر شما به حفظ سلامت دندان‌ها کمک می‌کند.

بهداشت دهانی منظم: برای جلوگیری از تسوس دندان، باید دهان و دندان‌های خود را به طور منظم و به درستی تمیز کنید. این شامل مسواک‌زدن حداقل دو بار در روز به مدت دو دقیقه است. از مسواک با سر نرم و با شکاف‌های کوچک استفاده کنید و هر سه ماه یک‌بار مسواک را تعویض کنید.

استفاده از دهان‌شویه حاوی فلوراید: استفاده از دهان‌شویه و خمیردندان‌های حاوی فلوراید می‌تواند به تقویت سطح دندان‌ها و جلوگیری از تسوس کمک کند. از دهان‌شویه و مسواک بعد از هر وعده‌ غذایی و قبل از خواب استفاده کنید.

کاهش مصرف قند و شیرینی‌ها: مصرف مقدار زیادی قند و غذاهای شیرین می‌تواند باعث افزایش تولید اسید توسط باکتری‌ها شود و فرآیند تسوس را تسریع کند. سعی کنید مصرف قند و شیرینی‌ها را به حداقل برسانید و از جایگزینی آنها با مواد غذایی سالم مانند میوه‌های تازه و سبزی‌های استفاده کنید.

مصرف غذاهای سالم: رژیم غذایی سالم و تغذیه مناسب می‌تواند به حفظ سلامت دندان‌ها کمک کند. مصرف مواد غذایی که حاوی کلسیم، ویتامین D و فلوراید هستند، مانند شیر، ماهی، سبزی‌ها و میوه‌ها، می‌تواند به تقویت دندان‌ها و جلوگیری از تسوس کمک کند.

استفاده از پوشش‌های فلوراید: درصورتی‌که در منطقه شما آب شرب حاوی فلوراید نباشد، می‌توانید از پوشش‌های فلوراید مانند ژل یا لاک‌های دندانی حاوی فلوراید استفاده کنید. این پوشش‌ها می‌توانند به تقویت سطح دندان‌ها و جلوگیری از تسوس کمک کنند.

مراجعه منظم به دندانپزشک: برای حفظ سلامت دندان‌ها، باید به‌صورت منظم به دندانپزشک مراجعه کنید. اطمینان حاصل کنید که دندان‌های شما بررسی منظم شوند و هرگونه مشکلی در زمینه تسوس دندان تشخیص داده شود. دندانپزشک می‌تواند شما را راهنمایی کند و در صورت لزوم ترمیم‌‌های لازم را انجام دهد.»

این دندانپزشک در تکمیل صحبت‌هایش به سایر راهکارهای پیشگیری از تسوس دندان اشاره کرده و می‌گوید: «استفاده از نخ دندان، دهان‌شویه ضدباکتری، مصرف غذاهای فیبری که می‌تواند تولید ترشحات دهان را افزایش دهد و برخورداری از آب کافی برای حفظ رطوبت دهان، نیز می‌تواند در پیشگیری از تسوس دندان مؤثر باشد.

در نهایت، بهتر است به دندانپزشک خود مراجعه کنید تا بتوانید برنامه پیشگیری و درمانی مناسب برای حفظ سلامت دندان‌های خود را طراحی کنید. با رعایت این راه‌ها، می‌توانید از تسوس دندان جلوگیری کنید و دندان‌های سالمی داشته باشید.»

هزینه بالای خدمات دندانپزشکی

حسینعلی شهریاری، رئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس یازدهم، نسبت به غفلت از ارائه خدمات سلامت دهان و دندان انتقاد کرده و می‌گوید: «بیمه در کشور ما مثل قلک است که فقط در آن پول می‌ریزند.»

شهریاری در ادامه می‌گوید: «متأسفانه در حوزه پیشگیری سلامت دهان و دندان غفلت شده است. به‌طوری‌که در مجلس هفتم، ۱۰ میلیارد تومان به بهداشت دهان و دندان کودکان اختصاص یافت و بعد از آن، چنین تصمیماتی تکرار نشد.»

رئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس یازدهم می‌گوید: «به نظر می‌آید دولت باید با مشارکت مردم خیلی از کارها را انجام دهد.»

وی تأکید دارد: «جامعه دندانپزشکی ایران، یکی از گروه‌های مترقی در کشور است؛ بنابراین، می‌توان در جهت رونق توریسم‌درمانی از توانمندی دندانپزشکان کشور بهره برد.»

رئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس یازدهم اظهار می‌دارد: «متأسفانه ما با مشکل تعرفه‌های پزشکی مواجه هستیم و تصمیمات شورای‌عالی بیمه سلامت در سازمان برنامه‌وبودجه و دولت، وتو می‌شود. پرداختی هزینه‌های سلامت از جیب مردم در حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد است. ما بیمه نداریم و آنچه وجود دارد، قلک هستند و در آنها فقط پول می‌ریزند. باتوجه‌به هزینه‌های دندانپزشکی، اکثریت مردم فقط قدرت کشیدن دندان را دارند و نمی‌توانند برای حفظ دندان‌های خود کاری کنند.»