# سلامت

گام بزرگ «رویان» در درمان ناباروری

کد خبر: ۲۸۸۹۹۴

تاریخ: ۰۷ خرداد ۱۴۰۳ - ۱۹:۳۴

معاون خدمات تخصصی پژوهشگاه رویان توضیحاتی درباره اقدامات این پژوهشگاه در حوزه بارداری و جمعیت ارائه کرد.

به گزارش ایسنا، آمارهای شیوع ناباروری در کشور حاکی از آن است که باید به طور جدی به حوزه درمان ناباروری ورود کرد و این موضوع باید جزو اولویت‌های نظام سلامت محسوب شود.

در همین زمینه باید تاکید کرد مراکز جهاد دانشگاهی که در حوزه درمان ناباروری فعالیت می‌کنند، می‌توانند نیمی از مراجعات درمان ناباروری در کشور را تحت پوشش قرار دهند که البته بی‌تردید این موضوع مستلزم حمایت‌های لازم از سوی سیاست‌گذاران حوزه سلامت و حاکمیت است.

در این راستا، «پژوهشگاه رویان» یکی از مراکز جهاد دانشگاهی فعال در زمینه درمان‌های ناباروری است که در حوزه‌های مختلف می‌تواند به تحقق اهداف «برنامه جامع جمعیت» کمک کند؛ از حفظ توان باروری زوج‌ها گرفته تا استفاده از سلول‌های بنیادی برای درمان‌های ناباروری همچون «یائسگی زودرس»، «احیای دوباره بارداری» و درمان «مشکلات داخل رحم» و....

احمد وثوق، معاون خدمات تخصصی پژوهشگاه رویان درباره وضعیت فعلی آمارهای جمعیتی، با بیان اینکه جمعیت کشور، «جوان» تلقی می‌شود، اظهار داشت: جمعیت ایران روزهای نخست انقلاب اسلامی حدود ۳۰ میلیون نفر بود که در حال حاضر، این تعداد بالغ بر ۸۰ میلیون نفر است. بررسی جامعه آماری جمعیت کشور بیانگر این است که حداقل ۵۰ میلیون نفر جمعیت کمتر از افراد ۴۷ سال کشور را تشکیل می‌دهند. با توجه به اینکه اغلب جمعیت ایران، کمتر از ۴۷ سال دارند باید جمعیت حال حاضر کشور را «جوان» قلمداد کرد.

وضعیت ناباروری در دنیا و ایران

وی همچنین با بیان اینکه ۱۵ درصد از زوج‌ها در سطح جهان «ناباروری» را تجربه می‌کنند، خاطرنشان کرد: آمار و ارقام از مشکل ناباروری ۳ میلیون و ۵۰۰ هزار زوج ایرانی حکایت می‌کند. نتایج برخی مطالعات بیانگر این است که میزان نرخ ناباروری در کشور از میانگین جهانی بالاتر است. اگرچه «مطالعات ناباروری» تمام نقاط کشور را پوشش نمی‌دهد اما با توجه به نتایج این مطالعات می‌توان گفت نرخ ناباروری در کشور بالاتر از نرم جهانی است.

عضو هیئت‌علمی پژوهشگاه رویان ادامه داد: زوج‌هایی که از مشکلات ناباروری رنج می‌برند در دو دسته ناباروری «اولیه» و ناباروری «ثانویه» قرار می‌گیرند. منظور از ناباروری اولیه این است که آنها هیچ فرزندی ندارند و منظور از ناباروری ثانویه این است که برای «فرزند دوم» تلاش می‌کنند اما با مشکل ناباروری مواجه می‌شوند.

درمان ناباروری نیازمند اقدام ویژه

وثوق با اشاره به جمعیت ۳/۵ میلیون زوج مبتلا به ناباروری، اظهار کرد: با توجه به میزان شیوع ناباروری در کشور باید به طور جدی به حوزه درمان ناباروری ورود کرد و درمان ناباروری باید جزو اولویت‌های نظام سلامت محسوب شود و به اقدمات ویژه نیاز دارد.

وی در پاسخ به سؤالی درباره سهم جهاد دانشگاهی در درمان ناباروری تصریح کرد: مراکز جهاد دانشگاهی که در حوزه درمان ناباروری فعالیت می‌کنند، می‌توانند نیمی از مراجعات درمان ناباروری را تحت پوشش قرار دهند. پژوهشگاه‌های «رویان» و  «ابن‌سینا» و سایر مراکز درمان ناباروری جهاد دانشگاهی که در استان‌های مرکزی، کرمانشاه، خوزستان، قزوین، قم و لرستان فعالیت می‌کنند، قادر به پوشش ۵۰ درصدی مراجعات درمان ناباروری هستند. درمان ناباروری از توانمندی‌های جهاد دانشگاهی به حساب می‌آید و در این زمینه می‌تواند به نظام سلامت کمک کند.

برنامه‌هایی برای حفظ توان باروری زنان و مردان

معاون خدمات تخصصی پژوهشگاه رویان درباره اقدامات پژوهشگاه رویان به منظور حفظ توان باروری زوج‌ها گفت: گاهی اوقات ابتلا به یک بیماری می‌تواند زمینه‌ساز ناباروری شود یا باروری یک فرد را به خطر اندازد. بنابراین پیش از اینکه اقدامات درمانی برای درمان بیماری انجام شود، می‌توان با اقداماتی توانایی باروری افراد را حفظ کرد؛ به طور مثال، ذخیره‌سازی تخمک زنان یا اسپرم مردان به منظور حفظ باروری افراد انجام می‌شود. همچنین اگر افرادی که مبتلا به بیماری می‌شوند زوج باشند، می‌توان نسبت به حفظ جنین در محیط آزمایشگاهی برای آنها اقدام کرد.

وثوق با اشاره به «افزایش سن» و تاثیر این مؤلفه بر باروری گفت: بررسی‌ها بیانگر این است «سن ازدواج» و «فاصله میان ازدواج و فرزندآوری» افزایش یافته؛ در حالی که برخی از زنان و مردان ایرانی به موضوع فرزندآوری توجه می‌کنند. بر این اساس زنانی که به محدوده ۳۵ سالگی رسیده باشند و تصور می‌کنند که سن فرزندآوری آنها به خطر افتاده است، می‌توانند نسبت به حفظ باروری خود اقدام کنند.

وی در این باره ادامه داد: اگرچه مردان در تمام سنین زندگی از قدرت باروری برخوردار هستند، اما کیفیت اسپرم با بالا رفتن سن کاهش می‌یابد.

بر همین اساس این افراد نیز با مراجعه به پژوهشگاه رویان می‌توانند نسبت به حفظ اسپرم در بانک این پژوهشگاه اقدام کنند.

عضو هیئت‌علمی پژوهشگاه رویان گفت: به عنوان مثال برخی از زوج‌ها در حال سپری‌کردن مراحل تحصیلات خود هستند و شرایط فرزندآوری را ندارند. این گروه نیز می‌توانند نسبت به حفظ باروری خود اقدام کنند. بازهم تاکید می‌کنم، بالارفتن سن ازدواج، افزایش فاصله میان زمان ازدواج و فرزندآوری، بروز برخی بیماری‌ها و شرایط خاص برخی از زوج‌ها مانند تحصیل، می‌تواند باروری را تحت تاثیر قرار دهد اما این افراد با حفظ باروری خود به صورت آزمایشگاهی می‌توانند در زمینه ناباروری نگرانی نداشته باشند.

خودکفایی ایران در درمان‌های ناباروری

این متخصص درباره جایگاه جهانی پژوهشگاه رویان در حوزه درمان ناباروری نیز اظهار کرد: کیفیت خدمات درمانی پژوهشگاه رویان به نحوی است که با تمام مراکز معتبر درمان ناباروری کشورهای اروپایی، ایالات‌متحده و استرالیا برابر است. ایران در زمینه درمان ناباروری به خودکفایی رسیده و از منظر اقدامات انجام شده با مراکز مطرح دنیا تفاوتی ندارد.

وی با اشاره به مطالعات انجام شده در زمینه درمان ناباروری گفت: مطالعات متعددی در زمینه درمان ناباروری انجام شده، نتایج یک مطالعه جهانی بیان می‌کند پژوهشگاه رویان جزو ۱۰ مرکز برتر درمان ناباروری مردان است و از مراکز اثرگذار در زمینه درمان ناباروری به حساب می‌آید. کیفیت خدمات درمانی پژوهشگاه رویان به نحوی است که زوج‌های ایرانی مقیم سایر کشورها که برای درمان ناباروری اقدام می‌کنند با پرسش «چرا برای درمان در کشور خود اقدام نمی‌کنید؟» مواجه می‌شوند و در میان پرسش‌ها از رویان سخن به میان می‌آورند.

اخلاق پزشکی در «رویان» و مراجعاتی از سراسر دنیا

وثوق با بیان اینکه شهروندان برخی کشورها با هدف درمان ناباروری به پژوهشگاه رویان مراجعه می‌کنند، اظهار کرد: زوج‌های غیرایرانی با استناد به مطالعات خود به این نتیجه رسیده‌اند پژوهشگاه رویان از منظر جهانی در جایگاه والایی قرار دارد. زوج‌های غیرایرانی به دلیل اینکه پژوهشگاه رویان به مسائل حوزه «اخلاق پزشکی» اعتقاد دارد و در صورت اعتقاد به دین اسلام با توجه به رعایت موازین شرعی به این مرکز تحقیقاتی- درمانی مراجعه می‌کنند. همچنین زوج‌های ایرانی، غیرایرانی، ایرانی‌های مقیم سایر کشورها و زوج‌هایی که یک نفر از آنها ایرانی است، برای دریافت خدمات درمانی به پژوهشگاه رویان مراجعه می‌کنند.

معاون خدمات تخصصی پژوهشگاه رویان با بیان اینکه در برهه‌ای از تاریخ برای درمان ناباروری به خارج از کشور سفر می‌کردیم، افزود: سفر به کشورهای خارجی منجر به ارزبری می‌شد؛ در حال حاضر، نه تنها برای درمان ناباروری به سایر کشورها سفر نمی‌کنیم بلکه پذیرای شهروندان سایر کشورها هستیم.

«فرصت» تحریم‌ها

وی همچنین در پاسخ به سؤالی درباره تاثیر تحریم‌ها بر تامین تجهیزات مرتبط با درمان ناباروری گفت: تحریم، هم تهدید است و هم فرصت؛ منظور از تهدید این است که برای تامین مواد مصرفی، محیط‌های کشت و دستگاه‌هایی که برای درمان ناباروری کاربرد دارند با مشکل مواجه می‌شویم و به سختی می‌توانیم تجهیزات مورد نیاز را تامین‌کنیم.

عضو هیئت‌علمی پژوهشگاه رویان با «فرصت» برشمردن تحریم‌ها اظهار کرد: گاهی‌اوقات ناچار هستیم به دلیل در دسترس نبودن برخی امکانات و تجهیزات از تجهیزاتی که در اختیار داریم، استفاده کنیم و هیچ گاه این ادعا را نداشته‌ایم که تحریم هیچ تاثیری بر درمان ندارد. تحریم‌ها باعث شده که اغلب اقلام مورد نیاز را تولید کنیم و با کار مداوم توانسته‌ایم به استانداردهایی  در زمینه تجهیزات دست‌یابیم. برخی تجهیزات درمان ناباروری مانند

«کانتر انتقال جنین»، «نی فریز» و «سوزن پانکچر» و... را تولید کرده‌ایم و استفاده می‌کنیم.

این متخصص درباره اثربخشی داروهای درمان ناباروری نیز گفت: اگرچه در زمینه دارویی نیز تحریم شده‌ایم اما با داروهای در دسترس توانسته‌ایم ناباروری را درمان کنیم و با سایر مراکز درمانی در دنیا به رقابت بپردازیم. اگرچه موفقیت‌های به دست‌آمده با همین داروهای در دسترس محقق شده اما برخی از داروها اثربخشی بیشتری دارند. البته صنعت داروسازی کشور به ساخت داروهایی که اثربخشی بیشتری دارند، ورود نکرده است؛ چرا که این داروها برای درمان برخی از موارد خیلی خاص کاربرد دارند و رویکرد صنعت داروسازی کشور برای پوشش داروهایی است که نیازهای عمومی را پوشش می‌دهند و به همین دلیل به موارد خیلی خاص ورود نمی‌کند.

وی در این باره ادامه داد: هنگامی که با چالش در حوزه محیط‌های کشت رو‌به‌رو شدیم در جهت رفع آن گام برداشتیم. همکاران ما در پژوهشگاه رویان موفق شده‌اند برخی محیط‌های کشت را تولید کنند. محیط‌های کشت تولید شده را در روند درمان ناباروری به‌کار گرفته‌ایم؛ تجربه به‌کارگیری محیط‌های کشت داخلی ثابت کرده است نمونه ایرانی با نمونه خارجی تفاوت قابل‌توجهی ندارد. به عبارت دیگر می‌توان گفت، تولید برخی از محصولات در کشور جزو فرصت‌های تحریم محسوب می‌شود. وثوق ادامه داد: اگر در زمینه دسترسی به تجهیزات با چالش مواجه نمی‌شدیم، در مسیر رفع آن نیز گام برنمی‌داشتیم. تحریم‌ها سبب شد که تا حد امکان، «رفع وابستگی» داشته‌ باشیم و در زمینه برخی از تجهیزات در مسیر خودکفایی حرکت کرده‌ایم. تلاش کرده‌ایم از تحریم‌ها به بهترین شکل ممکن استفاده کنیم.

درمان ناباروری مردان، سخت‌تر از زنان

عضو هیئت‌علمی پژوهشگاه رویان با بیان اینکه به‌ کارگرفتن سلول‌های بنیادی در درمان ناباروری محدود به بیماری‌های زنان نمی‌شود، افزود: مطالعات پژوهشی درباره درمان بیماری‌های ناباروری مردان به وسیله سلول‌های بنیادی را آغاز کرده‌ایم و در مراحل تحقیقاتی قرار داریم. درمان مشکلات ناباروری مردان نسبت به زنان سخت‌تر است. درمان مشکلات ناباروری آقایان با استفاده از سلول‌های بنیادی در مرحله آزمایش روی نمونه حیوانی قرار دارد و به مرحله آزمایش‌های انسانی نرسیده است. همچنین درمان بیماری‌های ناباروری زنان به وسیله سلول‌های بنیادی توانسته‌است فاز یک و دو را با موفقیت سپری کند و وارد فاز سوم یعنی «بررسی اثربخشی» قرار دارد.

این متخصص با بیان اینکه هنگامی که مردان دچار مشکلات ناباروری می‌شوند قدرت اسپرم‌سازی را از دست می‌دهند، خاطرنشان کرد: ما با استفاده از سلول‌های بنیادی درنظر داریم که قدرت باروری آقایان را احیا کنیم. هدف از انجام مطالعات، صرفا تولید اسپرم نیست؛ بلکه تولید اسپرم و داشتن جنین سالم است. این احتمال وجود دارد اسپرم تولید کنیم، اما با یک جنین ناسالم مواجه شویم. بنابراین دومؤلفه «اسپرم» و «جنین سالم» باید در مطالعات روی نمونه حیوانی تثبیت شود. در حال حاضر، تمام مراکز تحقیقاتی دنیا که به موضوع درمان ناباروری آقایان به وسیله سلول‌های بنیادی ورود کرده‌اند در مرحله مطالعات حیوانی قرار دارند.

وثوق با بیان اینکه هنگامی که از روش‌های درمانی نوین سخن به میان می‌آید «توانایی علمی» نیز مطرح می‌شود، افزود: چه در عرصه علوم‌پایه و چه علوم‌بالینی از توانایی لازم برخوردار هستیم. هزینه کاربردی‌سازی سلول‌های بنیادی در عرصه درمان ناباروری بسیار گران است. به طور قطع، تحقیقات علمی‌ کاربردی به حمایت‌های مالی همه‌جانبه نیاز دارد که به سرانجام برسد. این متخصص ادامه داد: پژوهشگاه رویان و برخی از مراکز تحقیقاتی دنیا به صورت همزمان به موضوع به‌کارگیری سلول‌های بنیادی در درمان ناباروری ورود کرده‌اند. اگرچه در یک بازه زمانی به موضوع درمان ناباروری به وسیله سلول‌های بنیادی ورود کرده‌ایم اما از منظر حمایت مالی نسبت به مرکز تحقیاقاتی دنیا شرایط متفاوتی داریم. به طور قطع، سایر مراکز تحقیقاتی دنیا با چالش‌ حمایت‌های مالی مواجه نیستند.

وی با انتقاد از شرایط حمایت‌های مالی در امور پژوهشی گفت: بودجه تخصیص یافته به پژوهشگاه رویان در مقایسه با میزان خدماتی که ارائه می‌دهد، قابل مقایسه نیست. سرعت در انجام تحقیقات کاربردی از اهمیت فراوانی برخوردار است، اگر حمایت‌های مالی ارائه نشود، نمی‌توانیم پژوهش‌ها را با سرعت قابل‌قبول پیش‌ ببریم. برخی خیرین تمایل دارند که از پژوهش‌های سلامت‌محور حمایت‌ کنند، به همین دلیل تلاش می‌کنیم که از حمایت‌های این گروه برخوردار شویم.