ظلم و ظلم‌پذیری، مبانی و پیامدها(4) (پرسش و پاسخ)

کد خبر: ۲۸۸۹۹۱

تاریخ: ۰۷ خرداد ۱۴۰۳ - ۱۹:۳۳

پرسش:

ظلم و ظلم‌پذیری از منظر آموزه‌های وحیانی اسلام، در سبک زندگی انسان‌ها چه جایگاهی دارد، و علل و مبانی و پیامدهای آن در جوامع بشری چگونه است؟

پاسخ:

در سه بخش قبلی پاسخ به این سؤال به مباحثی همچون: جایگاه ظلم و ظلم‌پذیری در جامعه، مفهوم ظلم و ظلم از منظر قرآن و علل و مبانی ظلم و ظلم‌پذیری شامل: 1- ضعف ایمان 2- عدم تزکیه نفس 3- دنیاپرستی و حب الدنیا 4- پیروی از هوای نفس پرداختیم، اینک در ادامه دنباله مطلب را پی می‌گیریم.

5- کفرگرایی و تمایل به بیگانگان

از دیگر زمینه‌های ظلم و ظلم‌پذیری اجتماعی، کفرگرایی افراد و جامعه و تمایل به کافران و بیگانگان است. خدای متعال در قرآن می‌فرماید: «ای کسانی که ایمان آورده‌‌اید! با یهودی‌ها و مسیحی‌ها طرح دوستی نریزید، چون وقت رودررویی با شما،‌آنها حمایت همدیگر را دارند! هر کدامتان دوست صمیمی آنها شود، جزو همان‌ها محسوب می‌شود و خدا دست چنین مردم بدکاری را نمی‌گیرد.» (مائده- 51) و در آیه بعد خدا می‌فرماید: «تو ای پیامبر! بیمار دلانی را می‌بینی که به سرعت به طرف یهود و نصاری می‌روند و می‌گویند می‌ترسیم بلایی بر سر ما بیاید (مائده- 52) مراد از ولایت که مطلق است در این آیه، نوعی نزدیکی و اتصال است که با بهانه بیمار دلان متناسب باشد و آن این است که یهود و نصاری دولتی و سلطه‌ای داشته‌اند که مسلمانان بیمار دل می‌ترسیده‌اند در تحت سلطه آنها منکوب شوند، از این رو آنها را دوست و یاور خود گرفته‌اند تا از شر دولت و سلطه آنها محفوظ بمانند. و نیز ممکن است از خود یهود و نصاری می‌ترسیده‌اند و با آنها دوستی می‌کرده‌اند که از شرشان محفوظ بمانند (المیزان، ج 5، ص 369) بدین لحاظ کسی که یهود و نصاری را به دوستی بگیرد، جزء آنها به حساب آمده و ظالم خوانده می‌شود «ان‌الله لا یهدی القوم الظالمین» همچنین در آیه 118 سوره آل عمران می‌فرماید: ای کسانی که ایمان آورده‌اید! از غیر خودتان (دوست و) همراز مگیرید. (آنها) از هیچ زیانی در حق شما کوتاهی نمی‌ورزند، آرزو دارند که در رنج بیفتید. دشمنی از لحن و سخن‌شان آشکار است و آنچه در سینه‌های‌شان نهان می‌دارد، بزرگ‌تر است. در حقیقت ما نشانه‌ها (ی دشمنی آنان) را برای شما بیان کردیم اگر تعقل کنید «در حقیقت چنین کسانی اهتمامی جز امتیازجویی و برتری طلبی و ستمگری ندارند و انگیزه‌ای جز مسلط شدن بر جان و مال و ممالک مسلمین ندارند، پس باید توجه داشت که کفر پیشگی و تمایل به کافرین و کسانی که با فرهنگ اسلامی بیگانه‌اند چیزی جز ذلت و خواری برای جامعه و زمینه‌ای برای ظلم‌پذیری و پیدایش ظلم در جامعه نیست.

6- سازشکاری با ظلم و ظالم

خدای متعال در قرآن می‌فرماید: «از تکذیب‌کنندگان (قرآن و نبوت) فرمان مبر* و آنها دوست دارند نرمی کنی تا نرمی کنند. ودّوا  لو  تدهن فیدهنون» (قلم- 8 و 9) واژه دهن در این آیه در اصل به معنی مسامحه و سازشکاری در حق است، و در لغت به معنای روغن و  ادهان به معنای روغن مالی است که کنایه از روی خوش نشان دادن و نرمی کردن در جایی است که نباید روی خوش نشان داد و معمولاً در مورد انعطاف‌های مذمون و منافقانه به کار می‌رود. بنابراین مداهنه به هر گونه سازش و همکاری و همراهی با باطل که در آن حقی از بین رود، گفته می‌شود. از آنجا که همراهی و متمایل شدن به باطل باعث پذیرش ظلم و ظالم‌ نیز می‌شود و سبب انجام کارهای باطل و ظالمانه می‌شود، نیروهای استکباری و طاغوتی می‌کوشند تا از طریق فاسد کردن دستگاه‌های دینی و مستولی شدن بر آن، جامعه و نظام سیاسی را به تباهی بکشند، تا از این راه بتوانند نفوذ بیشتری در جامعه داشته باشند و در عین حال برای فساد پوششی شرعی فراهم آورند. بنابراین کسی که به آنها تمایل داشته باشد، دیگر در مقابل ظلم و ظالم نمی‌تواند ایستادگی و مبارزه کند. مرحوم علامه طباطبایی ذیل آیه: ولا ترکنوا الی الذین ظلموا»(هود- 113) می‌نویسد: «حق مطلب این است که رکون به معنای صرف اعتماد نیست، بلکه اعتمادی است که توأم با میل باشد و به همین جهت است که با حرف «الی» متعدی می‌شود نه با «علی» و تفسیری که اهل لغت برای آن کرده‌اند، تفسیر به معنای اعم است، بنابراین، رکون به سوی ستمکاران یک نوع اعتمادی است که ناشی از میل و رغبت به آنان باشد... که در امر دین و یا حیات دینی طوری به ستمکاران نزدیک شود که نزدیکی‌اش توأم با نوعی اعتماد و اتکا باشد. (المیزان،  11، ص 50)

(ادامه دارد)