خودباوری نیروهای مسلح در ناوگروه 86

کد خبر: ۲۸۸۶۸۳

تاریخ: ۰۲ خرداد ۱۴۰۳ - ۲۰:۳۰

سید واحد ظفری

اشاره: دریانوردان ناوگروه ۸۶ نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران (مشتمل بر ناو تمام ایرانی دنا و ناوبندر بهینه‌سازی شده مکران)در تاریخ9/مهر/1401 قطب‌نما را به سوی قاره آمریکا تنظیم کردند تا با سفر به تنگه پاناما بتوانند کره‌زمین را به‌طور کامل گردش کنند. مأموریت این ناوگروه که خود یک رویداد ویژه محسوب می‌شود، چرا که اولین‌های بسیاری را به همراه دارد.

وقتی نام «آمریکای لاتین» از ذهن می‌گذرد، واژه «حیاط خلوت آمریکا» نیز به ذهن متبادر می‌شود، موضوعی که ارتباط مستقیم و تنگاتنگی با دکترین «مونروئه» دارد. آمریکای لاتین در طول تاریخ با منابع غنی انرژی از نفت و گاز و اورانیوم و زمینه‌های بکر سرمایه‌گذاری به عبارت دیگر از منظر ژئوپلیتیکی، ژئواستراتژیکی و ژئواکونومیکی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده ‌است و آمریکا از سال ۱۸۲۳ میلادی با طرح رئیس‌جمهوری وقت «جیمز مونروئه» موسوم به دکترین مونروئه نفوذ و سلطه بر آمریکا لاتین را در دستور کار قرار داد، حدود ۲۰۰ سال پیش جیمز مونروئه، پنجمین رئیس‌جمهور آمریکا اعلام کرد که آمریکای لاتین حیاط خلوت آمریکا بوده و این کشور اجازه حضور سایر قدرت‌ها را در این حریم نخواهد داد. این دکترین که منطقه آمریکای لاتین را حیاط خلوت آمریکا معرفی کرده و به دکترین مونروئه معروف شد، طی دو قرن گذشته مبنای سیاست خارجی آمریکا در این قاره بوده و آمریکا بار‌ها حتی به خاطر آن وارد جنگ با برخی کشور‌ها شده است. با این مقدمه روشن است که حضور ناو‌های نظامی جمهوری اسلامی ایران در این منطقه علاوه‌بر عیان کردن واقعیت افول قدرت آمریکا، نشان‌دهنده قرار گرفتن ایران در یک تراز بالاتر قدرت جهانی است و البته این یکی از موارد متعدد روند قدرت‌یابی ایران است و رشد جایگاه استراتژیک ایران نشانه‌های روشن زیادی دارد و صرفاً منحصر به این مورد نیست.

ناوگروه ۸۶ نیروی دریایی راهبردی ارتش جمهوری اسلامی ایران متشکل از ناو‌های دنا و مکران ناوگروه ۳۶۰ نخستین ناوگروه نظامی ایرانی است که در طول تاریخ دریانوردی ایران به قاره آمریکا سفر کرده است. ناوگروه ۸۶ از9 مهر1401با هدف پیمودن دور کره زمین مأموریت خود را آغاز کرد. با عبور از شمال اقیانوس هند، تنگه مالاکا و پس از آن سواحل استرالیا وارد اقیانوس آرام شده و مسیر خود را به‌سمت کانال پاناما ادامه، بعد از عبور از کانال پاناما وارد اقیانوس اطلس شده و با وجود تلاش فراوان آمریکایی‌ها از جمله اليزابت باگلي، سفير آمريکا در برزيل که در يک کنفرانس مطبوعاتي در 26بهمن1401 از دولت برزيل خواسته بود مجوز پهلوگيري به کشتي‌ هاي ايراني را ندهد. ناوگروه ایرانی 7/اسفند /1401 در بندر ریودوژانیروی برزیل پهلو گرفت.

حضور ناوهای جنگی ایران در سواحل برزیل از ابتدا خشم و عصبانیت آمریکایی‌ها را در پی داشت، چراکه این کشور به دنبال ایجاد روابط نزدیک‌تر با دولت لولا داسیلوا، رئیس‌جمهور برزیل بود و حال با این اتفاق راه رسیدن به اهدافشان تغییر کرده است.

در این رابطه جالب است که شاهد بودیم داسیلوا پس از سفر در21بهمن/1401(10فوریه2023) خود به آمریکا و ملاقات با جو بایدن رئیس‌جمهور آمریکا، اجازه پهلوگیری دو کشتی جنگی «دنا» و «مکران» که متعلق به ایران هستند را در بندر ریودوژانیروی برزیل صادر کرد.

مسئله‌ای که به اعتقاد بسیاری از تحلیلگران حامل معانی مختلفی است. البته که به‌طور خاص رژیم صهیونیستی از این اقدام دولت لولا داسیلوا انتقاد کرده و خواستار تجدیدنظر برازیلیا در توسعه روابط‌اش با تهران شده است. با این همه، دولت داسیلوا هیچ توجهی به این قبیل انتقادات نداشته و عزم راسخش جهت توسعه روابط با کشورهایی نظیر ایران را مورد تأکید قرار داده است. مسئله‌ای که هم برای آمریکا و هم متحدان آن نظیر اسرائیل که خواستار تحمیل انزوای جهانی به ایران هستند، به هیچ عنوان خوشایند نیست.

مخالفت آمریکا

همچنین یکی دیگر از دلایل مخالفت آمریکایی‌ها در رابطه با این موضوع ادعای آن‌ها درخصوص تسهیل تجارت غیرقانونی توسط این ناوهای ایرانی است که پایه‌ این ادعا نیز مشخص نیست. البته تحریم بودن ناوهای ایرانی آمریکا نیز از دیگر دلایل مخالفت آمریکایی‌ها برای پهلو گرفتن در سواحل برزیل بوده که با تمام این اوصاف برزیل درخواست آمریکایی‌ها را نپذیرفتند. اما شاید مهم‌ترین عامل عصبانیت آمریکا، حضور ایران در منطقه‌ای باشد که روزی حیاط خلوت آمریکایی‌ها بوده است. (آن‌هم دشمنی از آن سوی جهان و منطقه غرب آسیا)

نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران مأموریت‌های دریانوردی خود در سطح اقیانوسی را از سال ۱۳۸۸ و با هدف مقابله با دزدی‌های دریایی در خلیج عدن و با طی مسافت ۳۰۰۰ کیلومتری به این منطقه آغاز کرد و پس از آن تا امروز در بازه‌های زمانی مشخص، ناوگرو‌ه‌های رزمی ارتش به منطقه خلیج عدن و دریای سرخ، اقیانوس‌های هند، آرام و اطلس اعزام می‌شوند و تاکنون علاوه‌ بر اسکورت بیش از ۵۰۰۰ کشتی ایرانی، در برخی مواقع به تأمین امنیت کشتی‌های باربری سایر کشور‌ها نیز کمک کرده‌اند.

تا پیش از این ناوگروه ۷۵ نیروی دریایی ارتش با حضور در بندر سن‌پترزبورگ روسیه رکورددار بزرگ‌ترین دریانوردی نظامی کشور بود که حالا ناوگروه ۸۶ نداجا این رکورد را جابه‌جا کرده است. این رکوردشکنی، ایران را وارد حیاط خلوت آمریکایی‌ها کرد و به نزدیکی سواحل آمریکایی‌ها رساند و قطعاً این دستاورد نیرو‌ی دریایی راهبردی ارتش جمهوری اسلامی ایران برای آمریکایی‌ها چالش‌برانگیز خواهد بود.حضور این ناوگروه‌، یک پیام بسیار مهم برای آمریکایی‌ها دارد. پیام این است، هیچ قدرتی توان ایجاد چالش در برابر اقتدار نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران را ندارد‌، در واقع این ناوگان با پیام صلح و دوستی در همه آب‌های جهان دریانوردی کرد. باید به این نکته هم اشاره کرد یکی از لوازم گسترش دیپلماسی کشورها استفاده از دریا است. اگرچه از مهم‌ترین بخش‌های دیپلماسی، دیپلماسی سیاسی و یا روابط خارجی میان کشورهاست، اما محدوده دیپلماسی فقط به سیاست و روابط سیاستمداران محدود نمی‌شود، بلکه وجوه دیگری هم دارد که دیپلماسی اقتصادی و دفاعی یکی از اساسی‌ترین بخش‌های دیگر آن است. «نکته‌ دیگری که در این کار شما وجود دارد این است که این اقدام شما توانست وجهه‌ بین‌المللی ایران را بالا ببرد و ارتقاء ببخشد. من می‌خواهم این را بگویم: ارزش سیاسی کار شما از ارزش نظامی‌اش کمتر نبود، اگر نگوییم بیشتر هم بود. نفْس اینکه شما توانستید یک حرکت بزرگ این‌چنینی را روی دریا انجام بدهید، [اینکه] ایران این‌قدر نیرو داشت، این‌قدر جوان، این‌قدر توانایی علمی، این‌قدر مهارت که توانست این کار بزرگ را انجام بدهد، این برای کشور وجهه‌ بین‌المللی ایجاد کرد.» (دیدار کارکنان و خانواده‌های ناوگروه ۸۶ نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران15/مرداد/1402)

ناوگروه ۸۶ نداجا درحالی مأموریتش را پس از طی هزاران کیلومتر دریانوردی به پایان برد که کارشناسان آمریکایی مدعی بودند ایران از نظر فنی هرگز توان انجام چنین مأموریتی را ندارد.

ایران ۱۹۰ هزار کیلومترمربع گستره دریایی و بیش از ۵۸۰۰ کیلومتر خطوط ساحلی دارد و حدود ۴۰ درصد از مرزهای آن دریایی است. بر همین اساس، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای (مدظله‌العالی)‌، رهبر معظم انقلاب بارها بر اهمیت استفاده از دریاها و همچنین بر تقویت نیروی دریایی جمهوری اسلامی ایران تأکید کردند: «نکته‌ آخر که این دیگر مربوط به مسئولین کشور است، توجّه به دریا است. ما به دریا همچنان توجّه لازم را نداریم. امروز نود درصدِ تجارت دنیا از طریق دریا انجام میگیرد. حمل‌ونقل دریایی، مهم‌ترین بخش حمل‌ونقل بین‌المللی است. ما هم از کشورهایی هستیم که خوشبختانه چند هزار کیلومتر مرز دریایی داریم؛ آن هم دریاهای متنوّع. در شمال کشور دریا داریم، در جنوب کشور دریا داریم، اقیانوس داریم؛ باید خیلی استفاده کنیم، از دریا باید خیلی استفاده کرد. مسئولین محترم بخش‌های مربوط باید بنشینند روی این مسئله فکر کنند، برنامه‌ریزی کنند، طرّاحی کنند. البتّه چندی است که یک حرکتی برای این کار آغاز شده امّا باید وسیع‌تر حرکت کرد؛ ما از دریا باید خیلی استفاده کنیم.» (دیدار کارکنان و خانواده‌های ناوگروه ۸۶ نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران15/مرداد/1402)

دلایل اهمیت مأموریت ناوگروه ۸۶

حضور ناوگروه دریایی ایران در اقیانوس آرام و آب‌های آزاد بین‌المللی از دو منظر برای ایران دارای ‌پرستیژ و جایگاه جهانی است: نخست، توانایی ایران در ابعاد فنی در ساخت تجهیزات بومی است. ایران اکنون ششمین کشور برتر دارنده صنعت دریایی در جهان و در میان ۶ کشور دنیا از نظر قدرت دریایی است که رتبه چهارم را در زمینه کشتی و ناوهای جنگی و نیروی دریایی در اختیار دارد.

از سوی دیگر انجام عملیات‌های فراقاره‌ای به‌وسیله ایران در آب‌های دوردست در صورت وجود هرگونه تهدید است این عامل را این‌گونه می‌توان مطرح کرد که ایران بازیگری جهانی در عرصه دریایی است و اکنون به میزان قابل‌توجهی از بازدارندگی دریایی رسیده است. اعزام ناوگروه ۸۶ نیروی دریایی راهبردی ارتش به آب‌های آزاد بین‌المللی اثبات کرد که در صورت تعدی کشورهای منطقه و حتی فرامنطقه‌ای، جمهوری اسلامی ایران قابلیت آن را دارد موقعیت و لبه جنوبی منطقه نبرد را گسترش دهد و منافع و امنیت بازیگران معارض را به خطر اندازد و در شرایطی که عمق‌بخشی به الگوی بازدارندگی به وجود آید هزینه‌های اقدام نظامی علیه کشور توسط دشمنان افزایش پیدا خواهد کرد.

یکی از پیام‌ها و دستاوردهای دریانوردی ناوگروه ۸۶ را در حوزه سیاسی می‌توان صلح‌طلبی در کنار استقلال و دفاع از مظلومیت و ایستادگی در برابر ظلم و استکبار جهانی بیان کرد؛ ثبات و امنیت و حفظ تمامیت ارضی ایران ازمؤلفه‌های استراتژیک دیگر در این ماموریت خطیر بود. «این دریانوردی ارزش و اهمّیّت انقلاب اسلامی ایران را برای خود ما، برای شما، برای هرکسی که از ماجرای شما مطّلع بشود روشن کرد؛ چرا؟ چون این دانایی، این توانایی، این اعتماد به نفْس را انقلاب به ما داد؛ این همّت را، این جسارت اقدام به یک چنین کار بزرگ را انقلاب به ما داد. قبل از انقلاب این خبرها نبود؛ در دوره ننگین پهلوی‌ها و قاجاری‌ها، ما با این‌همه ساحل دریایی، با این‌همه امکانات دریایی، دریا را نمی‌شناختیم، بلد نبودیم، نیروی دریایی ما هم سرش به کارهای دیگری گرم بود. خوشبختانه شماها آن روزها را درک نکردید. در میان آنها، کسانی که مردمان باانصاف و پاک‌طینتی بودند، برای ما شرح می‌دادند که در نیروی دریاییِ آن روز چه خبر بود. خبری از این کارهای بزرگ وجود نداشت. این کار را انقلاب اهدا کرد، تقدیم کرد به نیروهای ما که توانستند این کار را بکنند. پس درس بعدی، درس انقلاب بود. انقلاب دریا را از تعطیلی درآورد، دریانوردی را از فراموشی خارج کرد.»(دیدار کارکنان و خانواده‌های ناوگروه ۸۶ نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران)

در حقیقت اعلام حضور ناوگروه86 نیروی دریایی راهبردی ارتش ايران در آب‌هاي بین‌المللی موید این است که تهران با تثبيت جايگاه خود در خليج فارس و درياي عمان‌، در پي افزايش حوزه نفوذ نظامي خود بوده و سعي دارد در قامت يک قدرت بزرگ نظامي اعلام آمادگی کند. حضور در اقيانوس‌هاي بزرگ علاوه‌بر افزايش تجربه پرسنل‌، مي تواند به لحاظ جمع آوري اطلاعات به ارتش ايران کمک کند.انجام موفقيت آميز چنين مأموريت‌هايي از سوي ناوگروه‌‌ها‌، علاوه‌ بر به رخ کشيدن توانايي‌هاي فني متخصصان ايراني در ساخت تجهيزات بومي، ‌پرستيژ بين‌المللي جمهوري اسلامي ايران را در عرصه بين‌الملل ارتقاء مي‌دهد.

حضور و اشراف در مسيرهاي انتقال کالا و انرژي‌، اقتدار و صلابت ایران را در معادلات بين‌المللي و بازدارندگي در برابر تهديدات افزايش مي‌دهد و نويد آينده‌اي را مي‌دهد که مثلاً در 50 سال آينده صدها شناور سنگين ايراني در مسيرهاي دريايي مهم دنيا حضور يابند و نقل و انتقال کالاها را کنترل کنند. شواهد به وضوح نشان مي دهد که 200 سال پس از دکترين مونروئه‌، آمريکا توانايي تاثيرگذاري بسيار پاييني را در معادلات آمريکاي جنوبي دارد و علاوه ‌بر نمایش اقتدار و سیادت دریایی، جایگاه ایران را به یکی از قدرت‌های برتر دریایی منطقه غرب آسیا و جهان اسلام تثبیت کرده است.