مهم‌ترین حقــوق دانشجـو در دانشــگاه

کد خبر: ۲۸۶۸۹۴

تاریخ: ۰۵ ارديبهشت ۱۴۰۳ - ۱۹:۴۷

دانشجو به ‌عنوان بخشی از جامعه، شامل همان مواردی می‌شود که قانون اساسی به‌ عنوان حق و تکلیف برای او مشخص کرده است. اصل بنیادی حفظ کرامت انسانی و آزادی به ‌عنوان مبنا در جمهوری اسلامی ایران شناخته ‌شده است.

منشور حقوق دانشجویی با تأکید بر نیازها، خواسته‌ها و در کل زیست‌جان دانشجویی و نیز بر اساس قانون اساسی و مجموعه قوانین، آیین‌نامه‌ها، دستورالعمل‌ها و شیوه‌نامه‌های اجرائی مصوب در مراجع قانونی گردآوری و خلاصه‌سازی شده است. بهدیهی است حقوق مذکور، اعلان مواردی است که دانشجو می‌تواند در چارچوب شرع مقدس اسلام و قوانین موضوعه جمهوری اسلامی ایران از آنها برخوردار باشد و بر مطالبه آنها پای فشارد. حقوق دانشجویی در حوزه‌های «آموزشی و پژوهشی»، «فرهنگی‌ اجتماعی»، «سیاسی»، «صنفی رفاهی» و «انضباطی» فصل‌بندی شده است.

مهم‌ترین ماده‌های منشور

همه دانشجویان از حقوق برابر انسانی، فرهنگی و اجتماعی برخوردار هستند و هیچ مقامی حق ندارد به نام حفظ استقلال و تمامیت ارضی کشور آزادی‌های مشروع را سلب کند. دادخواهی حق مسلّم فرد است و هر کس حق برخورداری از دادرسی عادلانه را دارد.

آزادی‌های دانشجو

دانشجو آزاد است که در هرکدام از تشکل‌ها و انجمن‌های سیاسی، صنفی، اسلامی و علمی که مجوز دارند، شرکت کند و به عضویت آن درآید. او همچنین می‌تواند در اجتماعات و تظاهرات مسالمت‌آمیز، بدون حمل سلاح که مخل مبانی اسلام نباشد، شرکت کند.

تفتیش عقاید و هرگونه تجسس در زندگی و حریم خصوصی ممنوع است. دانشجویان، از حق آزادی اندیشه و بیان و عقیده و آزادی ابراز و ترویج و انتشار آن به هر صورتی برخوردارند. هر کس با هر قومیت و دینی، در انجام مراسم فرهنگی و عبادی خود و تشکیل جمعیت و انجمن در چارچوب قانون آزاد است.

قومیت‌ها حق ‌دارند از زبان محلی و قومی خود در مطبوعات و رسانه‌های گروهی استفاده کنند. و آنچه مهم و قابل‌ ذکر است این‌که هیچ عملی تخلف نیست، مگر به ‌صراحت در قوانین ذکر شده و مقررات لازم‌الاجرا باشد.

دانشگاه، اجازه ندارد دانشجو را از ادامه تحصیل منع کند، مگر به دلایل تحصیلی در چارچوب آیین‌نامه‌های آموزشی، یا به دلایل انضباطی در چارچوب آیین‌نامه و شیوه‌نامه انضباطی. طبق آخرین اصلاحیه لایحه الحاقی یک تبصره به قانون سنجش و پذیرش دانشجو در دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی کشور، حق آموزش جزء حقوق اساسی افراد است و هیچ‌کس را نمی‌توان به عذری غیر از عدم صلاحیت علمی مقرر از آموزش در مقاطع مختلف تحصیلی محروم نمود.

حق دانشجو بر مالکیت فکری

همچنین دانشجو، مالک فکری آثار علمی خود نظیر مقاله، جزوه، یادداشت کلاسی و پایان‌نامه است. دانشجو حق برخورداری از وام تحصیلی، بیمه درمانی، خوابگاه و فضاها و امکانات ورزشی را دارد. همچنین او حق انجام کار دانشجویی، انتخاب به‌عنوان دانشجوی نمونه و حق لغو تعهد خدمت را دارد.

دانشجو حق فعالیت مطبوعاتی سیاسی، صنفی، فرهنگی، اجتماعی و علمی را در نشریات دانشگاهی دارد. او می‌تواند از عملکرد مسئولان دانشگاه و سیاست‌ها و رویه‌های کشور انتقاد کند و نقدهای خود را از مسیرهای قانونی نظیر نشریات دانشجویی، شوراهای صنفی و تشکل‌های اسلامی بیان کند.

تا این‌جا به‌صورت خلاصه ولی تقریباً کامل، حقوق دانشجویی را خواندید. حال به بخش جدی‌تر می‌پردازیم. زمانی که به هر دلیلی اقدامی خلاف قانون یا به نظر بخش‌های دانشگاه غیرقانونی از شما سرزده و پرونده شما باید رسیدگی شود.

مرجع صالح رسیدگی به تخلفات

به یاد داشته باشید که تنها مرجعی که صلاحیت رسیدگی به تخلفات دانشجویان را دارد، شورای انضباطی است. حراست، انتظامات، اداره آموزش و ... بقیه بخش‌های دانشگاه، به‌هیچ‌عنوان حق دخالت در پرونده‌های انضباطی را ندارند.

تخلفات باید مشخص باشد و بر اساس ماده ۶ آیین‌نامه انضباطی، این تخلفات عبارت است از: تخلفات عمومی، آموزشی، سیاسی و اخلاقی که حدود هر بخش به‌صورت مشخص در ذیل آن آورده شده است.

دعوت از دانشجو به شورای انضباطی دانشگاه به‌صورت کتبی و رسمی باید انجام بگیرد. در نامه دعوت، عنوان اتهام به‌صورت مشخص باید ذکرشده باشد. در مواردی دیده شده که با عناوینی همچون «وصول گزارشِ تخلف از طریق یکی از مراجع حقوقی دانشگاه» یا «جهت ارائه‌ پاره‌ای توضیحات» دانشجو را احضار کرده‌اند، این کار تخلف است. احضاریه باید شامل مشخصات دانشجو، تاریخ، زمان و آدرسِ جلسه و همان‌طور که ذکر شد، عنوان مشخص اتهام وارده به دانشجو باشد. پاکت دعوت، پلمب و با مهر محرمانه به دانشجو تحویل می‌شود.

اصل بر برائت دانشجوست

همان‌طور که در بالا ذکر شد، تفهیم اتهام فقط در موارد مندرج در ماده ۶ آیین‌نامه انضباطی مجاز است. دانشجو حق رؤیت مستندات تخلف را دارد و متهم برای اثبات بی‌گناهی خود، نیاز به ارائه دلیلی ندارد و شورا باید اتهام خود را اثبات کند.

طبق رویه‌های غیرقانونی که در سال‌های گذشته رخ داده ‌است، مواظب جلسات جعلی کمیته انضباطی باشید. به‌هیچ‌عنوان با دعوت تلفنی در جلسه‌ای وارد نشوید. اعضای حقوقی شورای انضباطی بدوی و شورای انضباطی تجدیدنظر در آیین‌نامه انضباطی ذکرشده است و مرعوب تهدید‌های اشخاص نشوید.

اعضای شورا و کارکنان دبیرخانه شورای انضباطی اجازه تجسس در زندگی خصوصی دانشجویان را ندارند و روش‌هایی مثل استراق سمع، فیلم‌برداری و عکاسی در فضای خصوصی، اجبار دیگران به شهادت‌ دادن و غیره به جمع‌آوری مستندات برای اثبات تخلف دانشجو تخلف می‌باشد.

محرمانه ماندن اطلاعات دانشجو

همچنین کلیه اطلاعات مربوط به تخلف دانشجو محرمانه و از افشای آن (به‌جز همسر و والدین آن هم با رعایت مصالح دانشجو) خودداری کنند. دانشجو حق دفاع کتبی و شفاهی در برابر اتهامات وارده را دارد. حکم شورای انضباطی باید به‌صورت کتبی به دانشجو ابلاغ شود. دانشجو حق دارد پس از دریافت حکم در شورای انضباطی بدوی یا شورای انضباطی تجدید‌نظر، درخواست تجدیدنظر کند.

در طول زمان رسیدگی، دانشجو حق ورود به دانشگاه، خوابگاه و دیگر امکانات آنجا را دارد، مگر در مورد محدودیت یک‌ماهه یا دوماهه که برابر آیین‌نامه به دستور رئیس دانشگاه ایجاد می‌شود. در ضمن، دانشجو حق دارد در حین تحصیل یا پس از فارغ‌التحصیلی، تقاضا کند سوابق انضباطی‌اش امحا شود.

در مواردی که کارکنان و اعضای شوراهای انضباطی در زندگی خصوصی دانشجو تجسس کنند یا اطلاعات را افشا کنند، دانشجو حق دارد موضوع را از طریق شورای تجدیدنظر یا شورای انضباطی مرکزی پیگیری کند.

به نقل از خبرنامه دانشجو؛ قوانینی که خواندید، برداشتی کوتاه از کتابچه حقوق دانشجویی بود. درصورتی‌که قصد فعالیت در انجمن‌ها و تشکل‌ها را دارید، پیش از ورود آیین‌نامه و اساس‌نامه‌های آن‌ها را مطالعه کنید. فعالیت در نشریات را منوط به خواندن کتابچه حقوق نشریات کنید. چراکه در بسیاری از موارد، مشکلاتی که برای دانشجویان رخ داده ‌است ناشی از ندانستن بندهای قانونی بوده یا این‌که‌ بندی را به ‌اشتباه از دیگر دانشجویان شنیده‌اند و بر آن استناد می‌کرده‌اند.