آکواس و آرایش جنگی (نگاه)

کد خبر: ۲۸۶۶۶۱

تاریخ: ۰۲ ارديبهشت ۱۴۰۳ - ۲۲:۰۴

امین الاسلام تهرانی

دو سال پیش بود که آمریکا و انگلیس تعهد دادند که به استرالیا برای توسعه و استقرار زیردریایی‌های هسته‌ای کمک خواهند کرد و بر حضور نظامی غرب در منطقه اقیانوس آرام می‌افزایند. هر چند در اعلامیه مشترک توسط «اسکات موریسون»، نخست‌وزیر وقت استرالیا، «بوریس جانسون»، نخست‌وزیر وقت انگلیس و «جو بایدن»، رئیس‌جمهور آمریکا از هیچ کشور دیگری نامی برده نشده بود، اما همان موقع منابع ناشناس کاخ سفید اعلام کردند که این پیمان

– موسوم به «آکواس» – برای مقابله با نفوذ جمهوری خلق چین (PRC) در منطقه هند-آرام طراحی شده ‌است‌، مشخصه‌ای که تحلیلگران نیز با آن موافق هستند. این توافقنامه حوزه‌های مهمی چون هوش مصنوعی، جنگ سایبری، سیستم‌های زیرآب و قابلیت حملات دوربُرد را پوشش می‌دهد؛ همچنین شامل یک جزء هسته‌ای، احتمالاً محدود به آمریکا و انگلیس، در زیرساخت‌های دفاعی هسته‌ای است. اما مسئله این پیمان این است که در واقع گرفتن «آرایش جنگی» آن هم از نوع هسته‌ای در برابر چین است. چین همان موقع این پیمان را به دلیل «ذهنیت جنگ سرد» آن مورد انتقاد قرار داد؛ چین این حرکت آمریکا و انگلیس را به عنوان مقدمه‌ای برای دخالت نظامی و ایجاد بی‌ثباتی در منطقه جنوب شرقی آسیا و اقیانوس آرام برآورد کرد و در اظهارنظر رسمی از این کشورها خواست که ذهنیت جنگ سردی را کنار بگذارند. حتی کار به جایی رسید که گفته شد امضای پیمان دفاعی جدید بین انگلیس، آمریکا و استرالیا که صف‌آرایی نظامی و هسته‌ای در برابر چین محسوب می‌شود، این پیام را به اتحادیه اروپا هم ارسال می‌کند که با رقیب تازه‌ای، یعنی جهان انگلیسی زبان، روبه رو است. شکل‌گیری این ائتلاف حتی بیش از چین، برای اتحادیه اروپا زنگ بیدار باش به شمار آمد.

وزیر امور خارجه چین دیروز قدرت‌های غربی عضو پیمان امنیتی آکواس را به تحریک اختلافات و دامن زدن به خطر اشاعه تسلیحات هسته‌ای در جنوب اقیانوس آرام متهم کرد. «وانگ یی»، وزیر امور خارجه چین، در سفر به کشور پاپوآ گینه‌نو که در راستای تقویت روابط پکن با این کشور صورت گرفت، از پیمان امنیتی آکواس که با هدف تأمین زیردریایی‌های مجهز به نیروی پیشران هسته‌ای توسط آمریکا و انگلیس برای استرالیا بین این سه کشور منعقد شده، انتقاد کرد. وانگ یی در کنفرانسی مطبوعاتی در شهر پورت مورسبی گفت پیمان سه‌جانبه آکواس ضد‌معاهده‌ای است که تسلیحات هسته‌ای را در منطقه جنوب اقیانوس آرام ممنوع می‌سازد. وزیر امور خارجه چین همچنین به اعلامیه اخیر اعضای پیمان آکواس با موضوع بررسی همکاری با ژاپن در حوزه فن‌آوری‌های نظامی اشاره کرد؛ پیمان آکواس‌بندی را نیز برای توسعه توانمندی‌های جنگی پیشرفته توسط اعضا از جمله در حوزه هوش مصنوعی، زیردریایی‌های بدون سرنشین و موشک‌های ‌هایپرسونیک در نظر گرفته است. وزیر امور خارجه چین بعد از دیدار با «جاستین تکاچنکو»، همتایش در دولت پاپوآ گینه‌نو، به خبرنگاران گفت: «معاهده آکواس همچنین به طور جدی باعث ایجاد ریسک اشاعه تسلیحات هسته‌ای می‌شود.»

باید توجه داشت که چین به لحاظ مجموعه‌اي از عوامل، پتانسیل یک قدرت بزرگ را دارد. این عوامل دربرگیرنده مؤلفه‌هاي متعددي مثل اقتصاد بسیار قوي، جمعیت زیاد، سرزمین وسیع، آهنگ توسعه بی‌نظیر، سلاح هسـته‌اي، حق وتو در شوراي امنیت سازمان ملل و موقعیت ژئوپولیتیکی است.

با وجود چنین قابلیت‌هایی، برخی از کارشناسان می‌گویند که هنوز نمی‌توان در قیاس با آمریکا و یا اتحاد شوروي در دوره جنـگ سـرد، از چـین بـه عنـوان یـک ابرقدرت جهانی یاد کرد و برای این ادعا شواهد و نمونه‌هاي می‌آورند؛ از جملـه این موانع و مشکلات می‌توان به مسائل جامعه داخلی چین؛ مثل فقر در چـین، مشکلات ناشی از آلودگی محیط زیست اشاره داشت. از سوي دیگر، از لحاظ منطقه‌اي و بین‌المللی نیز گفته می‌شود که چین قادر به حل بسـیاري از منازعـات پیرامـون خـود نیست، این کشور هنوز نقش محوري در دستورکارهاي جهـانی نـدارد، در نهادهـاي بین‌المللـی کشـور چین عمدتاً وضعیت همراهی یا حداکثر موضعی بـی‌طرفانـه یـا خنثـی را در مـدیریت بحران‌هاي بین‎المللی اتخاذ می‌کند و کمتر دیده شـده است کـه ایـن کشور فعالانـه طـراح الگوهـاي مدیریت امنیت جهانی باشد. اما گویا مسئولان آمریکایی نظری دیگر دارند.

چندی پیش «آنتونی بلینکن»، وزیر خارجه آمریکا، در حالی که بار دیگر در مورد تایوان هشدار داد، تأکید کرد: «من فکر می‌کنم آن‌چه که چین به دنبال آن است این است که از لحاظ نظامی، اقتصادی و دیپلماسی قدرت مسلط در جهان باشد.» در واقع آمریکا با تفسیری که از رشد چین دارد و با واکنشی که نسبت به این تصور نشان می‌دهد، به گونه‌ای به رشد چین جهت می‌دهد، چرا که چین هم نسبت به واکنش‌های آمریکا، واکنش از خود نشان می‌دهد. به نظر می‌رسد که برآیند این واکنش‌ها به‌گونه‌ای به نظامی‌تر شدن چین انجامیده است. تمرکز بر روی چین سیاستِ کلی آمریکا و مطابق با استراتژی امنیت ملی این کشور است و با رفت و آمد و رؤسای جمهور تغییری نمی‌کند؛ چرا که سرعت پیشرفت چین در سال‌های اخیر غرب (با محوریت آمریکا) را شدیداً نگران کرده است، از آن رو که پیشرفت چین را مساوی با افول خود تفسیر می‌کنند.

کارشناسان بارها یادآوری کرده‌اند، چین و آمریکا قطعاً در یک رویارویی تندِ «اقتصادی، سیاسی، دیپلماتیک و امنیتی» هستند. آمریکا همچنین با این پیمان و نیز پیمان دیگری با ژاپن و کره‌ جنوبی جبهه‌هایی را نیز در مقابل چین برپا کرده است که می‌تواند چین و در نتیجه منطقه شرق آسیا را به سمت صف‌آرایی نظامی و آرایش جنگی سوق دهد.

منابع در دفتر روزنامه موجود است