آیین علم‌بندی و نخل‌گردانی خراسانی‌ها

علم‌بندی یکی از آیین‌های کهن عزاداری‌ ماه محرم در خراسان شمالی به شمار می‌رود که بیشتر در شهرستان اسفراین رایج بوده و اکنون نیز در غالب مناطق این شهرستان اجرا می‌شود.

کد خبر: ۲۸۵۰۳

تاریخ: ۱۳ آبان ۱۳۹۳ - ۱۹:۵۴

این آیین در ابتدای ماه محرم برگزار می شود به گونه‌ای که غالب مردم به خصوص سادات عزاداری ماه محرم را با برگزاری این آیین آغاز می‌کنند، کیفیت علم‌بندی به این گونه است که سادات و بزرگان محل یا روستا در مقابل مسجد گردهم آمده و بر تیری چوبی به ارتفاع سه الی پنج متر پارچه‌های سیاه و سبز آویخته و نمادی می‌سازند از علم کربلا و آن‌گاه آنان که قدرت مناسب و اندام ورزیده‌ای دارند علم را در دست گرفته و به عزاداری و نوحه‌خوانی می‌پردازند.
در مراسم علم گردانی، جوانان و عزاداران با مداحی و مدیحه‌سرایی پشت سر علم در  کوچه‌ها به راه می‌افتادند و به در هرخانه‌ای که می‌رسند برای اهل خانه دعا کرده و نذورات برای برگزاری مراسم عزاداری امام حسین(ع) یا نیازهای مساجد جمع‌آوری می‌کنند.یکی دیگر از آیین‌های ویژه عزاداری امام حسین(ع) در خراسان شمالی نخل گردانی است؛ سنتی کهن که به طور اختصاصی در شهرستان جاجرم برگزار می‌شود و همه ساله مشتاقان زیادی را به خود جذب می‌کند.
به گزارش مهر، دراین آیین همزمان با روز عاشورا هیئت‌ها و دسته‌های زنجیرزنی با نظم خاصی در حسینیه بزرگ گردهم آمده و از هر هیئت یک نفر به مدت چند دقیقه نوحه‌خوانی کرده و دیگران سینه یا زنجیر می‌زنند و این سینه‌زنی و عزاداری تا ظهر عاشورا ادامه دارد.پیش از عزاداری، مردم جاجرم براساس سنتی چند صدساله دو نخل چوبی و فلزی را به میدان حسینیه این شهر می‌آورند نخل‌هایی بزرگ که حدود 40 نفر در برداشتن و حمل آن مشارکت می‌کنند و پس از ورود نخل‌ها به میدان حرکت آنها سرعت گرفته و عزاداران نیز پشت سر نخل‌ها حرکت می‌کنند.
نخل‌ها و عزاداران به دور میدان می‌چرخند، در دور سوم نخل اول به زمین گذاشته می‌شود و در دور چهارم نخل دوم، اما علم‌ها و عزاداران همچنان گرد میدان می‌چرخند و در همان حال نیز عزاداری و سینه‌زنی می‌کنند پس از چند چرخش نخل‌ها در جای مخصوص خود گذاشته می‌شوند و مردم برای زیارت قبور به سوی بقعه خواجه مهزیار حرکت می‌کنند.
در هنگام نخل گردانی دو نفر بر نخل‌ها سوار شده و بر روی نیزه‌های این نخل‌ها به نماد سرهای بریده شهدای کربلا میوه‌های سیب و انار می‌گذارند.
براساس اعلام اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آیین نخل گردانی در جاجرم افزون بر 400 سال قدمت دارد و در سال 1390 در فهرست آثار معنوی این سازمان به ثبت رسیده است.