خودجوشی مراسم مردمی در کاروان حسینی(ع)(بخش نخست)

شور حسین(ع) است چه‌ها می‌کند...(گزارش روز)

شور حسینی(ع) در رگ شهر دویده و همگان را در تکاپو برای برگزاری هرچه بهتر مراسم عزاداری به پا داشته است. هر دل شیدایی که کربلایی شدن را می‌طلبد، سعی دارد به قدر بضاعت خود مایه بگذارد و درخور توان معرفت کسب کند. در یکی از خانه‌های همسایگان مادری را سراغ دارم که از بچگی فرزندش را به مداحی در مجلس آقا اباعبدالله حسین(ع) تشویق کرده و نذر قرار داده که هر ساله پسرش برای کودکان و نوجوانان هیئتی چند خطی شعر حزین حسینی(ع) بخواند.

کد خبر: ۲۸۱۷۵

تاریخ: ۰۷ آبان ۱۳۹۳ - ۲۰:۳۷

گالیا توانگر

وی می‌گوید: «تأثیر این نذر را بارها و بارها در زندگی خود و فرزندم بعینه شاهد بوده‌ام.» حالا پسر او جوانی بیست و چند ساله است که زندگی‌اش با معرفت حسینی(ع) بیمه شده است.
قدری دورتر نزدیک «تکیه» محله بوی اسپند و گلاب در هم آمیخته، نوجوانی با گوشه شال مشکی‌اش زنگوله‌های عرق پیشانی را پاک می‌کند و یا حسین(ع) گویان کتری بزرگ آب جوش برای توزیع چای بین عزاداران را با دو دست پهلوانی‌اش می‌گیرد. این جوانان تا نیمه‌های شب در شور حسینی(ع) غوطه می‌خورند و خدمت در این دستگاه را به هر چیز دیگری ترجیح می‌دهند.
حدود شش، هفت جوان هیئتی در گوشه و کنار حسینیه موج‌الحسین(ع) مشغول استراحت هستند. یکی از جوانها برایم توضیح می‌دهد که ایشان خادمین هیئت‌اند. دیشب تا اذان صبح بیدار بوده و مشغول خدمتگزاری در دستگاه آقا اباعبدالله بوده‌ند. تا ساعت یازده و دوازده شب سخنرانی و ذکر مصیبت و مداحی بوده، بعد شام توزیع شده و این بندگان خدا- جوانان خادم- تا خالی شدن حسینیه از جمعیت مستمع، جارو زدن حسینیه، نظم دادن به کارها و... تا اذان صبح خدمت کرده‌اند. بعد از اذان صبح تازه استراحت کوتاهی دارند و باز نیمه دوم استراحت خود را به یکی و دوساعتی بعدازظهر تا نماز مغرب موکول می‌کنند. خیلی از این جوانان مشتاق و عاشق دستگاه امام حسین(ع) دهه محرم بر روی دنیا پرده می‌کشند و دل به نور حسینیه می‌دهند. همه‌چیز درس، محبت خانواده، هیاهوی دلفریب دنیای بیرون را رها کرده و در بست دل در گرو شور و معرفت حسینی می‌دهند. راهشان مستدام.
تامین خواسته‌‌های معنوی جوانان
در مجلس مداحی مخلصانه
وارد محل کار یکی از مداحان می‌شویم. اتاق بسیار ساده‌ای است. کنار پشتی و پتویی که به عنوان زیرانداز گوشه اتاق پهن شده ردیف دفاتر شعر نظرم را جلب می‌کنند.می‌گویند حاج حسین سازور هم مداحی اهل بیت(ع) را به شایستگی انجام می‌دهد و هم اشعار بسیار زیبای مذهبی و مذهبی-سیاسی دارد. خیلی‌ها اشعار ایام فتنه‌اش را در حافظه دارند با اینکه باز هم برای همین اشعار تبلیغاتی صورت نگرفته و تنها با قرائت شاعر در برخی محافل خصوصی دهان به دهان منتقل شده‌اند.
سازور می‌گوید: «من موافق نیستم که برای عزاداری‌ها و جلسات زمان و ساعتی تعیین شود. دستگاه امام حسین(ع) بسیار متنوع است و حتی در طول سال نیز مشتاقان می‌توانند به قدر بضاعت خود از این سفره پربرکت بهره‌مند شوند. ممکن است فردی با خواندن زیارت عاشورا عطشش برطرف گردد، دیگری با شنیدن روضه، آن یکی با نشستن پای وعظ و سخنرانی و... بناراین، این دستگاه امام حسین(ع) همان طور که راه را برای ورود هیچ‌کس و هیچ قشری نبسته بسیار متنوع، عمیق، اثرگذار و پربرکت است. هر فردی در هر ساعتی و به هر نحوی می‌تواند از این سفره معنوی پربرکت به قدر بضاعت و خودسازی‌هایی که انجام داده بهره ببرد. ما باید مستمع را آزاد بگذاریم که خودش انتخاب کند. یکی دوست دارد به زیارت عاشوراخوانی، صبح‌های زود خودش را برساند، یکی دوست دارد تا پاسی از شب به سینه‌زنی و عزاداری بپردازد تا اذان صبح را بگویند، نماز را اقامه کرده و راهی منزلش شود. یکی سخنرانی بعد از نماز ظهر را مشتاق است. بنابراین باید مخاطب را در این دستگاه آزاد گذاشت و بحمدالله این خوان نیز گسترده است.»
وی به این توصیه مقام معظم رهبری به مداحان اشاره می‌کند و می‌گوید: «باید مداح قدری هم با آگاهی و شناخت به مسائل اجتماعی و سیاسی روز ورود پیدا کند. در بعد سیاسی چون هیئات با بدنه جامعه عجین هستند باید در باب مسائل روز تأثیرگذار باشند. اگر به دور باشد همان بلایی سر جامعه می‌آید که در بحبوحه حادثه کربلا بر سر جامعه آن روز آمده بود. هیئت باید روشنگری داشته باشد و در عامه مردم آگاهی ایجاد کند. مداح خود نیز باید اعتقاد راسخ به ولایت، نظام مقدس جمهوری اسلامی داشته و اهل خودسازی، راز و نیازهای شبانه و گریه باشد. مطالعه کند و در انتخاب شعر و مضامین دقت لازم را به عمل آورد.»
این مشتاق شور حسینی با اشاره به اینکه در هیئات بیش از 90 درصد مستمعین قشر جوان هستند و همین شرایط وظیفه سنگینی را به دوش مداحان می‌گذارد، تأکید دارد: «همه دست‌اندرکاران از گردانندگان مجالس تا سخنرانان و مداحان وظیفه‌شان این است که شرایط را به گونه‌ای فراهم آورند که جوان به محض ورود به حسینیه و مکان عزاداری تحت تأثیر فضا قرار گرفته و جرقه اولیه تحول زده شود. مجلس اثرگذار مجلسی است که خروجی‌هایش با ورودی‌هایش متفاوت باشند. البته همین گونه هم هست چرا که لطف آقا سید‌الشهدا(ع) شامل حال همه ورودی‌های دستگاه امام حسین(ع) خواهد شد. برای جذب و تحول جوانان ابتدا باید شرایط درست تحول را کنار هم چید؛ از فضاسازی حسینیه و هیئات گرفته تا انتخاب سخنرانان خوب و مداحان متخصص و اهل فن. باید طوری شرایط را فراهم کرد که همه آنچه که مستمع جوان در پی آن است و طلب می‌کند بخش اعظمش تأمین و خواسته‌هایش ارضا شوند. اگر در حسینیه خواسته‌های معنوی وی تأمین نشود حتم بدانید - خدای نکرده- جذب مجالس دیگری خواهد شد که گناهش به گردن من گرداننده، سخنران و یا مداحی می‌نشیند که کارش را به نحو احسن انجام نداده است. ضمنا این ارتباط جوان با حسینیه و مجالس به فراخور مناسبت‌های گوناگون- مولودی‌ها و عزاداری‌ها- باید به طور مستمر و در طول سال نیز تداوم داشته باشد.»
وجهه عزاداری‌های قدیمی حفظ شود
فرهاد قاسمی، ذاکر و یک فرهنگی آذری‌تبار که برای تهیه سی‌دی مذهبی روانه پاساژ مهستان - یکی از مراکز سی‌دی فروشی‌های مذهبی- شده در گفت‌وگو با گزارشگر کیهان درباره سلیقه و نحوه انتخاب سی‌دی‌هایی که خواهان تهیه‌شان است می‌گوید: «بیشتر سبک‌ها، اشعار و مضامین و محتوایی را می‌پسندم که سنگین و درخور شأن مجلس آقا اباعبدالله باشند. دوست دارم وجهه عزاداری‌های قدیمی حفظ شود. از صورت حزن، اندوه و عزاداری در نیاید.
اگر ما کارمان را درست و صحیح انجام دهیم، مجلس آقا اباعبدالله آنچنان شور و معرفتی دارد که همگان را در سراسر گیتی جذب خود کرده است.»
وی خاطره مجالس عزاداری آذری‌های زادگاهش را در ذهن مرور کرده و می‌گوید: «در بیشتر مجالس عزاداری آذری‌ها هنوز که هنوز است همان شرایط سنتی برگزاری مجلس از سوی گردانندگان، سخنرانان، مداحان و مستمعین رعایت می‌شود و اتفاقاً استقبال روزافزون است. الگوهای ما همان پیر غلامان نظیر استاد موذن‌زاده اردبیلی هستند. من فرزندانم را توصیه می‌کنم که حتماً از ابتدای جلسه و از زمان سخنرانی در مراسم حاضر شوند. سخنرانی، روضه، مداحی هر کدام تأثیرات خاص خود را دارند و باید در حد بضاعت از هر کدام بهره برد. این نمی‌شود که یکی را بر دیگری ترجیح داد. سخنرانی فکر را به اندیشه وا می‌دارد و مداحی با شعر و ریتم حزین قلب را به لرزه و چشم را به گریه وا می‌دارد.»
مداحی دل را برای پذیرش و تغییر
مهیا می‌سازد
امیر فراهانی یک جوان متولد 64 که چند سالی است سی‌دی‌های مذهبی خود را از پاساژ مهستان تهیه می‌کند، برایمان می‌گوید: «من بشخصه کارهایی را دوست دارم که تلفیقی از هر دو سبک سنتی و جدید باشد. شعری داشته باشد اثرگذار که با شنیدنش اشک از چشمانم سرازیر گردد و مرا به تفکر وا دارد.»
این جوان هیئتی معتقد است که: «مداحی‌های ما نباید کاملاً از سبک و سیاق سنتی فاصله بگیرند. حالت سبک‌های قدیمی با اشعاری که زیبا، پر محتوا و مضامین سنگینی دارند را در خود داشته باشند.»
وی که در دهه محرم همراه با سایر دوستانش دربست در هیئت خدمت می‌کنند، از اثرات معنوی این خدمتگزاری در زندگی‌اش برایمان می‌گوید: «از همه پلشتی‌ها فاصله گرفتن و خود را در اختیار دستگاه امام حسین(ع) قرار دادن یک سری خودسازی‌هایی می‌خواهد. من با خدمت کردن در مجالس آقا ابا عبدالله یک سبکبالی روح و تذهیب نفس به دست می‌آورم. چیزی که همگی ما در دنیای شلوغ امروز به آن نیازمندیم و عامل بسیاری از موفقیت‌های دیگر در زندگی‌مان خواهد شد.»
فراهانی معتقد است که هر فردی باید به نحوی و در حد بضاعتش به این خدمتگزاری و شور ورود پیدا کند. یکی با پذیرایی از عزاداران و دیگری با روضه‌خوانی، نوحه‌سرایی و مداحی.
وی می‌گوید: «اگر هنری دارید چرا این هنر خرج دستگاه امام‌حسین(ع) نشود. اگر در خود می‌بینید که می‌توانید مداح وارسته و خوبی باشید، چرا نذر نکنید و قدم در این راه نگذارید؟ به شرط آنکه با آگاهی و تخصص وارد شوید. نزد مرشدی دوره ببینید و ورود پیدا کنید. مداحی شور می‌آفریند و دل را برای پذیرش مهیا می‌سازد.»
روضه عبادت است
حاج ماشاءالله عابدی از مداحان قدیمی تهران می‌گوید: «امام راحل می‌فرمودند «از اغلب وسایل تقرب به خدا روضه امام‌حسین(ع) است.» به هر جهت روضه یک عبادت است و عبادت بودن آن هم به واسطه توصیه‌های معصومین(ع) است. هر عبادتی خلوصی می‌خواهد اگر نماز را بدون خلوص بخوانیم درست نیست حتی یک جزئی از نماز خالص نباشد و ریا باشد همه نماز باطل است. درباره روضه هم ما معتقدیم که حتی بیشتر از نماز موجب تقرب انسان به خداست به شرطی که از درجه بالای خلوص برخوردار باشد. عرفا و بزرگان ما هم اینچنین بوده‌اند، درست است که برای روضه یک حساب ویژه‌ای باز می‌کردند اما همه‌جا نمی‌رفتند، دقت می‌کردند که کجا خالص‌تر است. خود امام راحل همه‌جا نمی‌رفت یا همین حاج میرزا اسماعیل اربابی همه کس را به خانه‌اش راه نمی‌داد، واقعاً راه نمی‌داد و بزرگان می‌آمدند. آقای حق‌شناس را من خودم آنجا دیده‌ام، آقای ضیاءآبادی، علامه امینی، آقای مجتهدی، علامه عسگری، آقای فخر اینها همه‌جا نمی‌رفتند. اول می‌سنجیدند که کجا بروند درست است هرجا بروند روضه امام‌حسین(ع) است و تأثیرات خودش را دارد ولی درجه‌بندی دارد. مثل غذا، این چلوکبابی یک جور غذا دارد و چلوکبابی دیگر غذای دیگری دارد. در غذای جسم بعضی‌ها یک تخصص ویژه‌ای دارند و می‌گردند که ببینند چلوکبابی چه جایی بهتر است. غذای روح هم همین‌طور است. آن چیزی که در وادی امام‌حسین(ع) به سرعت آدم را جلو می‌برد همین توسل و روضه است منتهی هرچه سالم‌تر، بهتر و عوامل مختلف تأثیرگذار است. مثلاً باید توجه کرد پول آن صله‌ای که می‌دهند از کجا آمده است. بعضی از این بزرگان در روضه‌ای شرکت می‌کردند و غذای آن را نمی‌خوردند با این که ما می‌گوییم غذای امام‌حسین(ع) تبرک است و واقعاً هم همین‌طور است اما آنها یک چیزی بالاتر می‌بینند. لذا روضه با روضه تفاوت دارد، همه خوب هستند ولی خوب‌تر و عالی‌تر داریم. آنهایی که مرد خدا هستند می‌گردند دنبال آن عالی‌ها.»
ذکر خاطره یک دیدار
این مداح پیش کسوت در ادامه می‌گوید: «مرحوم محمد علامه مداح واقعاً در وادی مداحی هم یک علامه بود. ایشان نقل کرده از کسی که از آقا امام‌زمان (عج) می‌پرسد آقا از این روضه‌ها کدامشان را بیشتر دوست دارید یکی را به ما بگویید؛ آقا می‌فرمایند: «من همه را دوست دارم» او اصرار می‌کند، می‌فرمایند: «فلان‌جا» ظاهراً سمت مولوی بوده و آدرس می‌دهند و می‌فرمایند: «آنجا یک مجلس روضه است، ما آنجا را دوست داریم.» آن شخص آنجا می‌رود و می‌بیند یک خانه محقری است و یک پیرزنی است و یک پیت حلبی گذاشته و منبر چیده و بعد روضه‌خوان می‌آید و می‌خواند و یکی دو نفری هم هستند، این شخص که خودش هم مداح بوده از پیرزن اجازه می‌خواهد که من هم روضه بخوانم، می‌گوید بخوان امروز و فردا و پس‌فردا می‌خواند، یک دهه بعد به پیرزن می‌گوید اجازه بدهد پاکت آنهایی که می‌آیند و اینجا روضه می‌خوانند را من بدهم. می‌خواهم بگویم روضه با روضه فرق دارد، پیرزن خیلی متأثر می‌شود و می‌گوید نه من یک سال در این خانه و آن خانه کار می‌کنم و پول جمع می‌کنم برای روضه‌ام، تو می‌خواهی زرنگی کنی و پول پاکت‌ها را بدهی؟ امام زمان(عج) چنین روضه‌ای را دوست دارند. حالا ازنظر ما کدام روضه است روضه‌ای که جمعیتی انبوه بیایند و شور و هیجان و سبک جدید بخوانند و چه کنند؟ معلوم نیست نظر امام زمان(عج) آن باشد، ممکن است آن هم باشد ما نمی‌خواهیم بگوییم آن باطل است ولی به هر جهت هر چقدر روضه، خالص‌تر باشد، بهتر و مؤثرتر خواهد بود.»